Κρίσιμα ερωτήματα για συστηματικό βομβαρδισμό του Ιράν από τις ΗΠΑ

Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ, για ακόμα μία φορά, έχουν κατακλύσει την Μέση Ανατολή με πολεμικές δυνάμεις, έτοιμες να πλήξουν το Ιράν. Έχει ήδη γίνει μια τεράστια επένδυση σε ώρες λειτουργίας αεροσκαφών, ανθρώπινο δυναμικό και ναυτικούς πόρους, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για αυτό που θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη έναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων που έχει αναλάβει η Αμερική, εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια.

Μια τέτοια επιχείρηση δεν είναι χωρίς μεγάλους κινδύνους. Το Ιράν έχει προετοιμαστεί για αυτήν την ημέρα εδώ και πολλές δεκαετίες. Υπάρχουν τόσα πολλά καυτά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά, ο δε πόλεμος που επηρεάζει πλήθος κόσμου – όχι μόνο τους εμπολέμους – θα μπορούσε κάλλιστα να αποβεί άκρως αιματηρός, αλλά και με εξαιρετικά αδιαφανείς στόχους.

Παρόλο που οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει σημαντικά την μαχητική τους ισχύ στη Μέση Ανατολή – αεροσκάφη, ναυτικές δυνάμεις και ανθρώπινο δυναμικό – τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Το κυριότερο από αυτά: Ποιος είναι ο πραγματικός στόχος ενός τέτοιου πολέμου;

Ασαφείς στρατηγικοί στόχοι

Το πιο κραυγαλέο ερώτημα είναι το τι ακριβώς ελπίζει να επιτύχει η Ουάσινγκτον. Έχει στόχο να καταστρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν; Εάν ναι, η αεροπορική ισχύς από μόνη της, μπορεί να μην είναι επαρκής. Οι θωρακισμένες, βαθιά θαμμένες εγκαταστάσεις είναι γνωστό ότι είναι δύσκολο να εξαλειφθούν, χωρίς χερσαίες επιχειρήσεις – μια επιλογή που στερείται υποστήριξης στο εσωτερικό, μετά τους μακροχρόνιους πολέμους της Αμερικής στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Ακόμη και το Ισραήλ, το οποίο έχει προηγουμένως πραγματοποιήσει επιθέσεις σε στόχους εντός του Ιράν με τον πόλεμο του Ιουνίου, κατανοεί τους περιορισμούς των αεροπορικών εκστρατειών, εναντίον ενισχυμένων πυρηνικών υποδομών.

Μια άλλη πιθανότητα είναι μια ευρύτερη προσπάθεια να παραλυθεί η στρατιωτικο-βιομηχανική βάση του Ιράν και να υποβαθμιστούν οι συμβατικές του δυνατότητες. Αλλά αυτό θα απαιτούσε μια διαρκή, εκτεταμένη εκστρατεία – όχι μια σύντομη τιμωρητική επίθεση, από αυτές που προκρίνει ο Τραμπ. Οι αναφορές που υποδηλώνουν ότι ο Λευκός Οίκος θα μπορούσε να εξετάσει μια περιορισμένη πολεμική επιχείρηση για να αναγκάσει την Τεχεράνη σε μια συμφωνία, στην πραγματικότητα είναι στρατηγικά απερίσκεπτες. Ένα μικρό, περιορισμένο χτύπημα θα θυσίαζε τον αιφνιδιασμό και θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα, πυροδοτώντας μία κλιμάκωση που καθίσταται δύσκολο να ελεγχθεί.

Έπειτα, υπάρχει το ερώτημα αν επιδιωχθεί η αλλαγή καθεστώτος. Η απομάκρυνση του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, ή ένας πολεμικός αποκεφαλισμός του καθεστώτος από αέρος, εγείρει βαθιά ερωτήματα σχετικά με το τι θα ακολουθήσει. Ποιος θα καλύψει το κενό εξουσίας; Θα μπορούσε το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ήδη ισχυρό και ιδεολογικά σκληροπυρηνικό, να καταλάβει τον έλεγχο; Μήπως το Ιράν βυθιστεί σε εμφύλιο; Η καρατόμηση του «κεφαλιού του φιδιού», όπως αποκαλούν οι Ισραηλινοί την ιρανική ηγεσία, θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ακόμη πιο επικίνδυνο διάδοχο.

Ο κρίσιμος ρόλος του Ισραήλ

Οποιαδήποτε σημαντική αμερικανική εκστρατεία σχεδόν βέβαια θα περιλαμβάνει και το Ισραήλ. Η ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία έχει εκατοντάδες προηγμένα μαχητικά αεροσκάφη και μοναδικά πυρομαχικά – και με την ενεργή υποστήριξη των Αμερικανών, η εμβέλεια και η αποτελεσματικότητά της θα αυξηθούν δραματικά. Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ θα είναι επίσης κεντρικής σημασίας για την επιτυχία της επιχείρησης.

Η υπηρεσία Πληροφοριών του Ισραήλ, η Μοσάντ, έχει διεισδύσει βαθιά στο εσωτερικό του Ιράν. Κατά τη διάρκεια του λεγόμενου Πολέμου των 12 Ημερών, Ισραηλινοί πράκτορες φέρεται να χρησιμοποίησαν drones που εκτοξεύτηκαν από το εσωτερικό του Ιράν, για να απενεργοποιήσουν την αεράμυνα και να δολοφονήσουν πυρηνικούς επιστήμονες. Τέτοιες δυνατότητες δολιοφθοράς – με στοχευμένες δολοφονίες και την καταστολή της αεράμυνας από το εσωτερικό – θα μπορούσαν να διαμορφώσουν την αρχική φάση ενός ευρύτερου πολέμου. Βεβαίως, οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν αντίστοιχη ικανότητα διείσδυσης στο Ιράν, όπως οι Ισραηλινοί.

Την ίδια στιγμή, οι κοινές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αποδειχτούν εξαιρετικά περίπλοκες. Η αποσυμφόρηση του εναέριου χώρου, ο συντονισμός των επιθέσεων και ο συγχρονισμός των πληροφοριών σε μεγάλες αποστάσεις, θέτουν σοβαρές επιχειρησιακές προκλήσεις. Επιπλέον, η ανοιχτή συνεργασία με το Τελ Αβίβ ενέχει διπλωματικούς κινδύνους, ακόμα και αν τα αραβικά κράτη είναι τα τελευταία χρόνια λιγότερο εχθρικά έναντι του Ισραήλ.

Η ικανότητα αντιποίνων του Ιράν

Ένα κεντρικό θέμα είναι ότι το Ιράν διατηρεί τρομερές ικανότητες αντιποίνων. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύεται, το Ισραήλ δεν εξάλειψε το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, κατά τη διάρκεια της προηγούμενης σύγκρουσης. Επικεντρώθηκε κυρίως σε πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, ικανούς να χτυπήσουν το Ισραήλ.

Ωστόσο, το πολύ μεγαλύτερο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων μικρού βεληνεκούς του Ιράν – που απειλεί τις βάσεις των ΗΠΑ στον Κόλπο – παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτο. Το ίδιο ισχύει και για τους πυραύλους κρουζ και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη καμικάζι. Δεν υπάρχει καλύτερη απόδειξη από την επιμονή του Ισραήλ, ώστε η ατζέντα των συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν να περιλαμβάνει και το βαλλιστικό του πυραυλικό πρόγραμμα, εκτός από το πυρηνικό, κάτι που δέχτηκαν οι Αμερικανοί. Στην πρόσφατη ομιλία του ο Τραμπ για την Κατάσταση της Ένωσης, αναφέρθηκε εκτενώς στους πυραύλους του Ιράν.

Αυτά τα όπλα είναι εξαιρετικά ευκίνητα και εύκολα αποκρύπτονται, συχνά τοποθετημένα σε κοινά φορτηγά και διασκορπισμένα σε αστικές περιοχές. Το κυνήγι τους από αέρος είναι εξαιρετικά δύσκολο. Είναι χαρακτηριστικό πως ακόμα και οι δυνάμεις των Χούθι της Υεμένης – πολύ λιγότερο ικανές από το Ιράν – αποδείχθηκαν δύσκολες να κατασταλούν από τις αμερικανικές δυνάμεις, με τον ίδιο τον Τραμπ να μιλά για «γενναίους μαχητές».

Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να επιχειρήσει να κλείσει, ή να ναρκοθετήσει το Στενό του Ορμούζ, διαταράσσοντας την παγκόσμια προμήθεια πετρελαίου και προκαλώντας μακροπρόθεσμο οικονομικό σοκ. Πέρα από τις χερσαίες απειλές, το Ιράν έχει επιδείξει αντιπλοϊκές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων πυραύλων σε εμπορευματοκιβώτια που αναπτύσσονται από πλοία. Τα πλοία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού που επιχειρούν σε ασφαλέστερες αποστάσεις θα αντιμετωπίσουν μειωμένη αποτελεσματικότητα χτυπήματος, λόγω μεγαλύτερων χρόνων πτήσης και περιορισμών ανεφοδιασμού.

Οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή είναι επίσης ευάλωτες. Το Ιράν γνωρίζει τις τοποθεσίες και τις αμυντικές τους διατάξεις. Οι επιθέσεις κορεσμού που συνδυάζουν βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, θα μπορούσαν να κατακλύσουν ακόμη και τις προηγμένες αεράμυνες.

Πίεση στην αντι-πυραυλική άμυνα και κλιμάκωση

Η υπεράσπιση του Ισραήλ θα απαιτούσε σημαντικά αποθέματα αναχαιτιστικών συστημάτων των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Συστήματα όπως το Arrow, το David’s Sling, το THAAD και το Aegis, βασίζονται σε ακριβά αναχαιτιστικά συστήματα, η παραγωγή των οποίων διαρκεί χρόνια. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου των 12 Ημερών, και οι δύο χώρες φέρεται να έκαψαν σημαντικές ποσότητες αυτών των πυρομαχικών υψηλής τεχνολογίας. Η αναπλήρωσή τους δεν είναι ούτε γρήγορη, ούτε φθηνή.

Εάν το Ιράν, αγωνιζόμενο για επιβίωση, εξαπέλυε μαζικές ομοβροντίες σε ισραηλινές πόλεις, αντί για στρατιωτικούς στόχους, η πίεση στα δίκτυα αντι-πυραυλικής άμυνας θα μπορούσε να είναι τεράστια. Στο μεταξύ, οι ΗΠΑ ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα σε πυρομαχικά από προηγούμενες παραδόσεις στην Ουκρανία, αλλά και επειδή εστιάζουν στην αναχαίτιση της Κίνας στον Ειρηνικό. Η χρήση κρίσιμων αναχαιτιστικών σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή, κατά την κρίση τους, θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνες ελλείψεις σε μια μελλοντική σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων.

Επίσης, θέλουμε να εγείρουμε την ζοφερή πιθανότητα πως το Ιράν, εάν στριμωχτεί, θα μπορούσε να καταφύγει σε χημικά όπλα, ή σε στοιχειώδεις ραδιολογικές συσκευές. Ενώ μια τέτοια χρήση πιθανότατα θα διασφάλιζε την καταστροφή του καθεστώτος, μια απελπισμένη ηγεσία θα μπορούσε να επιλέξει να επιτεθεί με έναν άκρως καταστροφικό τρόπο.

Ακόμα και χωρίς όπλα μαζικής καταστροφής, ο αεροπορικός πόλεμος ενέχει εγγενή κίνδυνο. Προηγμένα αεροσκάφη ενδέχεται να δυσλειτουργήσουν, οι δε πιλότοι να καταρριφθούν. Οι αποστολές έρευνας και διάσωσης μάχης εγκυμονούν περαιτέρω κινδύνους. Εικόνες νεκρών Αμερικανών πιλότων θα μπορούσαν να διαβρώσουν γρήγορα την όποια εγχώρια υποστήριξη για τον πόλεμο.

Αδιόρατοι παράγοντες

Βεβαίως, σίγουρα θα υπάρχουν έτοιμες απόρρητες δυνατότητες – κυβερνο-επιχειρήσεις, ηλεκτρονικός πόλεμος ή μυστική δράση – που έχουν σχεδιαστεί για να παραλύσουν την ιρανική διοίκηση από την έναρξη μιας πολεμικής επιχείρησης. Εάν αυτές αποδειχτούν επιτυχείς, θα μπορούσαν να αλλάξουν δραματικά την πορεία της σύγκρουσης. Όμως, το να στοιχηματίζεις σε μια ταχεία εσωτερική-συστημική κατάρρευση, είναι ένα ρίσκο, με υψηλά διακυβεύματα.

Είναι επίσης πιθανό οι ΗΠΑ να καταλήξουν σε μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, που το Ισραήλ θα κρίνει ανεπαρκή. Σε αυτό το σενάριο, το Ισραήλ θα μπορούσε να ενεργήσει ανεξάρτητα, ενώ η Ουάσιγκτον θα περιοριστεί σε αμυντική υποστήριξη. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, θα υπονομεύονταν η βιωσιμότητα της όποιας συμφωνίας και θα επιστρέψουμε εκεί που είμασταν πριν.

Να σημειωθεί πως για πολλούς δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο γιατί ακριβώς εκτυλίσσεται αυτή η αντιπαράθεση. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι κατέστρεψε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν σε προηγούμενες επιθέσεις και πως προσπαθεί για τον τερματισμό πολέμων και όχι για την έναρξη νέων. Τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν εξηγούν με σαφήνεια γιατί είναι απαραίτητη μία άμεση, μεγάλης κλίμακας δράση.

Τα πολιτικά διακυβεύματα είναι σίγουρα τεράστια. Μια γρήγορη, αποφασιστική νίκη θα μπορούσε να ενισχύσει το κύρος της αμερικανικής Υπερδύναμης. Αλλά μια παρατεταμένη σύγκρουση, αυξανόμενες απώλειες, ή ένα εξευτελιστικό περιστατικό, θα μπορούσαν γρήγορα να αντιστρέψουν την κοινή γνώμη.

Συμπέρασμα

Τελικώς, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Οι κίνδυνοι – στρατιωτικοί, οικονομικοί, διπλωματικοί και πολιτικοί – είναι τεράστιοι. Τα οφέλη παραμένουν ασαφή. Χωρίς ένα σαφώς καθορισμένο, αντικειμενικό και αξιόπιστο σχέδιο μετά τη σύγκρουση, η έναρξη ενός πολέμου εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει καταιγιστικές συνέπειες, πολύ πέρα από τις αρχικές προσδοκίες.

Από τις ομοβροντίες πυραύλων και τις ναυτικές απειλές, έως την περιφερειακή κλιμάκωση και τις παγκόσμιες ελλείψεις πυρομαχικών, το κόστος μιας τέτοιας σύγκρουσης θα επεκταθεί πολύ πέρα από το πεδίο της μάχης. Μόλις ληφθεί η απόφαση, αυτό που θα ακολουθήσει μπορεί να είναι αδύνατο να προβλεφθεί σε όλο του το μέγεθος – ακόμη και για το Πεντάγωνο.