Ο ναυτικός αποκλεισμός θα γονατίσει το Ιράν, όπως γονάτισε τη Γερμανία το 1918;

Στην Γερμανία η μοναρχία είχε λίγο νωρίτερα ανατραπεί, ο Κάϊζερ παραιτήθηκε, και μαζί με την οικογένειά του κατέφυγε στο εξωτερικό. Η εξουσία στην Γερμανία πέρασε στο Ράϊχσταγκ (Βουλή), στην οποία κυριαρχούσαν οι Σοσιαλδημοκράτες. Οι τελευταίοι, όπως και νωρίτερα είχαν διακηρύξει, επεδίωκαν την λήξη του πολέμου, βάσει αρχών. Τα 14 σημεία του Προέδρου Ουίλσον των ΗΠΑ, όπως είχαν διατυπωθεί από τον Φεβρουάριο του 1918 (σε απάντηση της πρότασης του Λένιν για «δημοκρατική ειρήνη») ήταν οι αρχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η “ανακωχή”. 

Με σημερινούς όρους στην Γερμανία της εποχής είχαμε κάτι παραπλήσιο σε αυτό που επιζητεί ο πρόεδρος Τραμπ με τον πόλεμο που εξαπέλυσε στο Ιράν: Είχαμε τότε μία αλλαγή καθεστώτος και, συνακόλουθα, την αποδοχή των όρων για τον τερματισμό του πολέμου στον άξονα που οι σύμμαχοι (εχθροί της Γερμανίας) είχαν διατυπώσει. Στους σημερινούς καιρούς, η “αλλαγή καθεστώτος” επήλθε με την μεθοδική δολοφονία ολόκληρης σχεδόν της ηγετικής ομάδας του Ιράν.

Εύλογα ο Τραμπ ανέμενε να γίνει ό,τι έγινε στα 1918. Να συμφωνήσει δηλαδή η “νέα” ηγεσία του Ιράν στους όρους –και τις αρχές, προπαντός, μην ξεχνάμε τις “αρχές”– των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Κάτι τέτοιο δεν έγινε, προκαλώντας την εύλογη έκπληξη του Τραμπ, ο οποίος επένδυσε σε μια “φυσιολογική” επανάληψη της ιστορίας. Στην πολιτική όμως το “φυσιολογικό” είναι σχετική έννοια. Για τον λόγο αυτό η τότε ιστορία συνεχίστηκε. Αμέσως μετά την λήξη των εχθροπραξιών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Σύμμαχοι ανακοίνωσαν την συνέχιση του ναυτικού και χερσαίου αποκλεισμού της Γερμανίας, μέχρι την υπογραφή της τελικής συνθήκης ειρήνης. Επρόκειτο για την αρχή μιας επώδυνης περιόδου για την Γερμανία και τον γερμανικό λαό.

Ο αποκλεισμός της Γερμανίας

Στην διάρκεια του πολέμου ο αποκλεισμός ήταν κυρίως ναυτικός και η Γερμανία μπορούσε να εισάγει τα απαραίτητα από τις γειτονικές της στην ξηρά χώρες: Τις ουδέτερες Ολλανδία, Βέλγιο, Σουηδία και Ελβετία, την Αυστρο-Ουγγαρία, την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ή την κατακτημένη –μετά την συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ– Ουκρανία. Μετά την “ανακωχή” όμως ο αποκλεισμός μεταφέρθηκε στα ίδια τα σύνορα της Γερμανίας και η Γερμανία υποχρεώθηκε να ζήσει με όσα της εξασφάλιζε η δική της επικράτεια. 

Θα ήταν εξαιρετικά επισφαλές να μιλήσουμε για τον αριθμό των θυμάτων που προκάλεσαν οι τραγικοί μήνες του αποκλεισμού στην γερμανική κοινωνία. Η επίσημη γερμανική ιστοριογραφία κάνει λόγο για εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους, περισσότερους ίσως από ένα ή δύο χρόνια πολέμου. Όποιο και να είναι το μέγεθος του θανατικού, σίγουρα επρόκειτο για την πλέον τραγική στιγμή της γερμανικής ιστορίας, μετά τον Τριακονταετή Πόλεμο. Έλειπαν τα τρόφιμα, έλειπε το κάρβουνο, έλειπαν τα φάρμακα, έλειπαν τα στοιχειώδη. Οι επαναστάσεις που ξέσπασαν, με επίκεντρο το Βερολίνο κυρίως, καταπνίγηκαν μέσα στην πείνα – η επαναστατική εξουσία, εκεί όπου επικράτησε, δεν μπόρεσε να επιλύσει το πρόβλημα της εξασφάλισης των αναγκαίων για τον πληθυσμό.

Τελικά, μέσα στο χάος, την πείνα και την απελπισία η γερμανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να υπογράψει, τον Ιούλιο του 1919, την Συνθήκη των Βερσαλλιών. Η τελευταία είχε μικρή σχέση με τα όσα πρόβλεπαν τα 14 σημεία του προέδρου Ουίλσον. Πέρα από τα υπόλοιπα, η Γερμανία υποχρεώθηκε να αναλάβει –μέσα από υπέρογκες “επανορθώσεις”– το οικονομικό βάρος ολόκληρου του πολέμου. Η Συνθήκη αποδείχθηκε δυσβάστακτη και οδήγησε σε διαδοχικές κρίσεις την χώρα, στην σύντομη περίοδο του Μεσοπολέμου. Οι Γερμανοί εργάτες –ακόμα και τα μεσοστρώματα– έζησαν μέσα σε εξαθλίωση τα λίγα αυτά χρόνια. Ο ναζισμός άρθρωσε τον πολιτικό λόγο του πάνω στην καταγγελία της ταπεινωτικής συνθήκης ειρήνης. Και στα 1939 ξεκίνησε και πάλι ο πόλεμος. 

Τα “14 σημεία” και η “αυτοδιάθεση”

Η Αυστρο-Ουγγαρία πρόλαβε να διαλυθεί σε πλήθος εθνικές συνιστώσες, προτού εφαρμοστούν πάνω της οι “αρχές δικαίου” που θεμελίωσαν τα “14 σημεία” του προέδρου Ουίλσον. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Εδώ εκτυλίχθηκε μια νέα παραλλαγή. Στις 17 Οκτωβρίου 1918 η οθωμανική κυβέρνηση υπέγραψε την Ανακωχή του Μούδρου. Και στην εδώ περίπτωση “οδηγός” για την “ανακωχή” ήταν τα 14 σημεία του Ουίλσον, με έμφαση στην αρχή της αυτοδιάθεσης, η οποία φυσικά θα περιλάμβανε και τον τουρκικό λαό. Η παραλλαγή συνίστατο στο εξής: Οι σύμμαχοι της Εγκάρδιας Συνεννόησης έπλευσαν με τους στόλους τους στην Κωνσταντινούπολη και έθεσαν την οθωμανική κυβέρνηση σε ομηρία, η οποία εξελίχθηκε σε κυριολεκτική αιχμαλωσία. 

Τα 14 σημεία του Ουίλσον και η αρχή της “αυτοδιάθεσης” –με συνακόλουθα δημοψηφίσματα– σκορπίστηκε στους πέντε ανέμους και τα οθωμανικά εδάφη που θα “αποκτούσαν την ελευθερία τους” κατέληξαν “ιμάτια προς διανομή” μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Τα περισσότερα από αυτά (Ιράκ, Συρία, Παλαιστίνη, Αραβία, Λιβύη) έγιναν ευρωπαϊκές αποικίες οι οποίες, για την περίσταση και χάρη της “προσήλωσης σε αρχές”, πήραν το πλέον “εύηχο” όνομα των “προτεκτοράτων”.

Η ίδια η Μικρά Ασία και η Ανατολία όπου –με την εξαίρεση λίγων ζωνών– η πλειονότητα των κατοίκων ήταν Τούρκοι, προσφέρθηκαν ως “προτεκτοράτο” στις ΗΠΑ, οι οποίες είχαν ως τότε μείνει πίσω στους αποικιακούς ανταγωνισμούς. Μόνο όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ έκρινε δαπανηρή και ασύμφορη την κατάληψη της τεράστιας περιοχής –θα χρειάζονταν, έκριναν στην Ουάσιγκτον, 30 μεραρχίες για τον έλεγχο της περιοχής– τότε επιχειρήθηκε η κατάτμηση της σε ζώνες κατοχής: Γάλλοι, Βρετανοί, Ιταλοί και κοντά σε αυτούς, ως αναλώσιμοι μοχλοί πίεσης, Αρμένιοι και Έλληνες, ρίχτηκαν στην διεκδίκηση των εδαφών αυτών.

Θα ήταν μάταιο να αναζητήσει κανείς στην όλη διαδικασία ψήγματα των αρχών και των αξιών των 14 σημείων του προέδρου Ουίλσον – του διεθνούς δικαίου δηλαδή της εποχής! Το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Το επαναστατικό κίνημα του Κεμάλ κέρδισε τον πόλεμο κατά των νικητών και δημιούργησε την Τουρκία, όπως ακριβώς σήμερα την γνωρίζουμε. Η δε “αυτοδιάθεση” κατέληξε είτε στην ανταλλαγή πληθυσμών, στον ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων από την γενέθλια γη τους, ή σε χρόνιες πληγές που και σήμερα σκοτώνουν ανθρώπους, στην Παλαιστίνη και σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Οι διαφορές με το σήμερα

Οι σημερινοί σχεδιασμοί και επιδιώξεις δεν προέρχονται από παρθενογένεση. Αντλούν από καταστάσεις και κληροδοτήματα του παρελθόντος. Στην περίπτωση του Ιράν η αποτυχία της πρώτης φάσης (της αλλαγής ηγεσίας) οδήγησε στην δεύτερη. Συμφωνήθηκε “ανακωχή”, η οποία όμως συνοδεύτηκε ευθύς αμέσως από ναυτικό αποκλεισμό. Ο στόχος είναι ευδιάκριτος. Να φτάσει στα έσχατα όρια της αντοχής της μέσα από τις στερήσεις και την πείνα η κοινωνία του Ιράν και να υποχρεώσει την κυβέρνηση της Τεχεράνης να υπογράψει οτιδήποτε της ζητήσουν οι ΗΠΑ να υπογράψει. Όπως η Γερμανία στις Βερσαλλίες…

Οι διαφορές όμως ανάμεσα  στο τότε και στο σήμερα είναι σημαντικές. Ο αποκλεισμός δεν μπορεί να εφαρμοστεί ασφυκτικά πάνω στα σύνορα του Ιράν. Το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Ιράκ, η Ρωσία, η Τουρκία και τα λοιπά κράτη που μοιράζονται κοινά σύνορα με το Ιράν δεν είναι τόσο εξαρτημένα από την Ουάσιγκτον, ώστε να εφαρμόζουν κατά γράμμα τις εντολές της. Το 2026 δεν μοιάζει ως προς αυτό με το 1918.  Επιπλέον σήμερα δεν υπάρχει το “όραμα” της αυτοδιάθεσης των λαών και όλα τα συναφή μεγαλόστομα που στα 1918 ωθούσαν στην διάλυση των Αυτοκρατοριών, με την προσδοκία ανάδειξης εθνικών κρατών – άσχετα αν στην Εγγύς και τη Μέση Ανατολή τα κράτη αυτά μετατράπηκαν συλλήβδην σε αποικίες.

Το Ιράν δεν είναι αυτοκρατορία, είναι κράτος. Από ό,τι μπορούμε δε να αντιληφθούμε ελάχιστα συγκινούν οι περί ανεξαρτησίας, ελευθερίας και δημοκρατίας παραινέσεις του Ισραήλ (αν είναι δυνατόν!) και των ΗΠΑ (επίσης αν είναι δυνατόν!) στις εθνότητες που συνευρίσκονται στο Ιράν, ή ακόμα και στις κοινωνικές ομάδες που έχουν στραμμένες τις προτιμήσεις τους προς την Δύση. Οι συνταγές του 1918 δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις συνθήκες του 2026. Για τον λόγο αυτό δεν πετυχαίνουν. Ας ελπίσουμε ότι η αποτυχία των προτύπων του 1918 να μην οδηγήσει στην υιοθέτηση των μεθόδων του 1945. Στον δια των πυρηνικών όπλων εκβιασμό της νίκης και της ισραηλο-αμερικανικής “ειρήνης” στην περιοχή…