Πόσο μπορεί να διαρκέσει η ασταθής ισορροπία στο μέτωπο ΗΠΑ-Ιράν

Μπορεί οι ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ να δηλώνουν ότι δεν επιδιώκουν έναν γενικευμένο πόλεμο, αλλά όλες οι ενέργειες του αυξάνουν πλέον την πιθανότητα να βρεθούν μέσα σε αυτόν. Και αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της σημερινής αντιπαράθεσης. Τόσο οι ΗΠΑ, όσο και το Ιράν, προσπαθούν με κάθε τρόπο να διατηρήσουν την ένταση κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο, με το Ισραήλ όμως να δρα χωρίς… όρια!

Για το Ιράν όριο είναι η αποφυγή θανάτων Αμερικανών στρατιωτών και προσωπικού, ώστε να μην προκληθεί μια άμεση και ανεξέλεγκτη αμερικανική στρατιωτική απάντηση. Για την Αμερική από την άλλη πλευρά ελεγμένα και συγκρατημένα πλήγματα, εφόσον απαιτηθεί – αν και ξέφυγαν πλήττοντας εγκαταστάσεις ύδρευσης, στερώντας το νερό σε τουλάχιστον 20.000 Ιρανούς πολίτες.

Η ρητορική και η πραγματικότητα 

Την ίδια στιγμή που η Ουάσινγκτον μιλά για διπλωματία και ο ίδιος ο Τραμπ για 37η φορά για επικείμενη συμφωνία, τα γεγονότα στο πεδίο αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήττουν ιρανικούς στόχους. Το Ισραήλ βομβαρδίζει το Ιράν. Το Ιράν απαντά με επιθέσεις κατά του Ισραήλ και κατά αμερικανικών βάσεων.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν παραπέμπει σε διαδικασία αποκλιμάκωσης, αλλά σε μια αλληλουχία ενεργειών και αντιδράσεων που αυξάνουν συνεχώς το επίπεδο κινδύνου. Κι όμως, παρά την στρατιωτική κλιμάκωση, η αμερικανική ηγεσία συνεχίζει να παρουσιάζει μια αφήγηση, σύμφωνα με την οποία η συμφωνία βρίσκεται πάντα “ένα βήμα μακριά”.

Η πολιτική υπερβολή ως υποκατάστατο στρατηγικής

Ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το Ιράν έχει ηττηθεί, ότι έχει καταστραφεί, ότι μια συμφωνία είναι επικείμενη και ότι κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες, όπως τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ασφαλείς και ανοιχτές. Ωστόσο, η συνεχής επανάληψη μιας διαβεβαίωσης, ιδιαίτερα τις Δευτέρες πριν ανοίξουν τα χρηματιστήρια και οι αγορές ενεργείας, δεν την μετατρέπει σε πραγματικότητα που είναι τελείως διαφορετική από το αφήγημα της Ουάσιγκτον.

Όταν ο Τραμπ επιμένει ότι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Νετανιάχου, ενεργεί κατ’ εντολή του, προβάλλει μια εικόνα ελέγχου που πολλοί αναλυτές την θεωρούν υπερβολική, ενώ κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι μέχρι ένα βαθμό συμβαίνει το αντίθετο. Όσο ισχυρότερη γίνεται η ρητορική περί απόλυτου ελέγχου, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται το χάσμα ανάμεσα στις δημόσιες δηλώσεις και στις πραγματικές εξελίξεις.

Αν υπάρχει ένα σταθερό συμπέρασμα των τελευταίων ετών, είναι ότι οι περιφερειακές δυναμικές στη Μέση Ανατολή συχνά καθορίζουν τις αμερικανικές επιλογές, περισσότερο απ’ όσο οι αμερικανικές δηλώσεις καθορίζουν τις περιφερειακές εξελίξεις.

Το status quo δεν είναι βιώσιμο

Η διατήρηση της σημερινής κατάστασης του «όχι πόλεμος, όχι ειρήνη», χωρίς μια ουσιαστική πολιτική συμφωνία, γίνεται ολοένα και δυσκολότερη. Οι εστίες πιθανής κλιμάκωσης πολλαπλασιάζονται. Τα Στενά παραμένουν ένα πολύ κρίσιμο σημείο τριβής για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενεργειακή ασφάλεια, παρά το γεγονός ότι κάποια πλοία, όπως τα κινεζικά, διέρχονται σε συνεννόηση με τις ιρανικές Αρχές, στις οποίες πληρώνουν «τέλη παροχής υπηρεσιών».

Παράλληλα, ο Λίβανος εξακολουθεί να αποτελεί μια πιθανή αφετηρία ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης, ενόσω ο Νετανιάχου πλήττει αδιακρίτως στόχους εναντίον της Χεζμπολάχ – που είναι αδύνατον να αφοπλιστεί με στρατιωτικά μέσα. Μίας οργάνωσης για την δημιουργία της οποίας το Ισραήλ λειτούργησε ως καταλύτης. Με την ευκαιρία επισημαίνεται ότι πρόκειται για μία οργάνωση με θρησκευτικό, ιδεολογικό, πολιτικό-οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα στην λιβανέζικη κοινωνία…

Τα πρόσφατα γεγονότα απέδειξαν πόσο γρήγορα ένα περιστατικό μπορεί να μετατραπεί σε κρίση και πόσο εύκολα μια κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε στρατιωτική αντιπαράθεση.

Ο κύκλος δράσης και αντίδρασης

Όσο λοιπόν η Χεζμπολάχ απορρίπτει τις υπάρχουσες διευθετήσεις της κυβέρνησης του Λιβάνου και του Ισραήλ και όσο η Τεχεράνη αντιμετωπίζει οποιαδήποτε πρόκληση στον Κόλπο ως αμφισβήτηση της ισορροπίας ισχύος, η πιθανότητα νέας κλιμάκωσης παραμένει υψηλή. Το κρίσιμο στρατηγικό δεδομένο είναι ότι το ιρανικό καθεστώς, εκπέμποντας υψηλή αυτοπεποίθηση, έχει δείξει επανειλημμένα πως δεν αφήνει άμεσες επιθέσεις αναπάντητες.

Εάν οι ΗΠΑ επιλέξουν νέα στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, η βασική εκτίμηση είναι ότι το Ιράν δεν αποδεχθεί οποιαδήποτε νέα πλήγματα παθητικά. Το έχει διακηρύξει και το έχει ήδη πράξει. Επίσης, όπως μας έδειξαν και τα τελευταία ανταποδοτικά πλήγματα, θα πρέπει να θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρξει αντίδραση, είτε στον Κόλπο, είτε μέσω επιθέσεων κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων και εταίρων στην περιοχή, όπως στο Κουβέιτ, στο Μπαχρέιν και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Εάν ο πραγματικός στόχος της Ουάσινγκτον είναι μια διαπραγματευμένη συμφωνία, τότε οι βασικές παράμετροι μιας τέτοιας συμφωνίας είναι ήδη γνωστές εδώ και χρόνια. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη γνώσης. Είναι η έλλειψη πολιτικής απόφασης. Κάθε καθυστέρηση μιας διπλωματικής λύσης, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η στρατιωτική και οικονομική πίεση, ενισχύει τον κίνδυνο τα γεγονότα στο πεδίο να οδηγήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια σύγκρουση που δηλώνουν ότι δεν επιθυμούν.

Η ιστορία των διεθνών κρίσεων δείχνει ότι οι πόλεμοι σπάνια ξεκινούν επειδή όλοι τους θέλουν. Πολύ συχνότερα ξεκινούν επειδή κανείς δεν σταμάτησε εγκαίρως την κλιμάκωση.

Συμπέρασμα για ΗΠΑ και Ιράν

Η στρατηγική της διαρκώς αυξανόμενης πίεσης βασίζεται στην υπόθεση ότι η άλλη πλευρά θα υποχωρήσει πρώτη. Το Ιράν όμως ακλόνητο δεν δείχνει ότι από πλευράς του θα κάνει κάτι τέτοιο και έχει αποδείξει επανειλημμένα πως αντιμετωπίζει την πίεση με αντίδραση και όχι με παράδοση. Όσο η Ουάσινγκτον επιμένει να συνδυάζει τη ρητορική της συμφωνίας με πρακτικές κλιμάκωσης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να παγιδευτεί σε έναν κύκλο δράσης και αντίδρασης που θα καταστήσει τη διπλωματία, όχι ευκολότερη, αλλά σχεδόν αδύνατη.

Από την στιγμή που ΗΠΑ και Ισραήλ δεν πέτυχαν στρατηγική νίκη, επίτευξη των δηλωμένων πολεμικών στόχων και ο Τραμπ βρίσκεται σε ένα πόλεμο που δεν μπορεί να ελέγξει, θα πρέπει να τονίσουμε ότι σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η πραγματική επιλογή δεν είναι ανάμεσα στη νίκη και την υποχώρηση. Είναι ανάμεσα στη διπλωματία και την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Δυστυχώς ο χρόνος για την πρώτη επιλογή φαίνεται να λιγοστεύει, αν και μία απροσδόκητη πρόοδος είναι πάντα πιθανή!