Γροιλανδία: Τί ξέρουμε για την συμφωνία Τραμπ-Δανίας

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ αναφέρει ότι κανένας εχθρός των ΗΠΑ δεν θα μπορεί να πραγματοποιήσει επενδύσεις ευαίσθητου χαρακτήρα στη Γροιλανδία χωρίς την έγκριση της Ουάσινγκτον, υπογραμμίζοντας πως η συμφωνία δεν έχει ημερομηνία λήξης.

«Συνεργαστήκαμε με εκπροσώπους της Δανίας και της Γροιλανδίας ώστε να διασφαλίσουμε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν για πάντα κάθε δυνατότητα να κάνουν ό,τι απαιτείται στη Γροιλανδία προκειμένου να διαφυλάξουν και να υπερασπιστούν την ασφάλεια της Γροιλανδίας, καθώς και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής», έγραψε ο Τραμπ.

«Στο εξής, κανείς αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα μπορέσει ουδέποτε να έχει βάση στη Γροιλανδία, να έχει στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία ή να πραγματοποιήσει επενδύσεις ευαίσθητου χαρακτήρα στη Γροιλανδία, χωρίς τη ρητή γραπτή έγκρισή μας», δήλωσε ο Τραμπ.

Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διευκρίνισε ακολούθως ότι «αυτή η συμφωνία διασφαλίζει πως η Κίνα και η Ρωσία δεν μπορούν να διαθέτουν βάση στη Γροιλανδία, ότι δεν μπορούν να στείλουν στρατεύματα εκεί και ότι υφίστανται οι απαραίτητοι μηχανισμοί για την αποτροπή οποιασδήποτε επένδυσης σε ευαίσθητους τομείς».

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν χαιρέτισε τη συμφωνία που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, διαβεβαιώνοντας πως θα είναι «καλή για το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη». Μια συμφωνία που «αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση», επισημαίνει η Φρεντέρικσεν. Η υπογραφή της συμφωνίας αναμένεται την επόμενη εβδομάδα στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.

Tι περιλαμβάνει η συμφωνία

Ο Τραμπ εμφανίζεται να εξασφαλίζει μέσω της νέας συμφωνίας με τη Δανία και τη Γροιλανδία μεγάλο μέρος εκείνου που η Ουάσινγκτον θεωρούσε στρατηγικά αναγκαίο: Μόνιμη αμερικανική παρουσία στο κρίσιμο νησί της Αρκτικής, δυνατότητα ενίσχυσης των στρατιωτικών υποδομών και ένα πλαίσιο που θα εμποδίζει τη Ρωσία και την Κίνα να αποκτήσουν στρατιωτικό ή ευαίσθητο οικονομικό αποτύπωμα στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, η συμφωνία φαίνεται να έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να ικανοποιεί τη βασική “κόκκινη γραμμή” της Κοπεγχάγης και του Νουούκ: Η κυριαρχία της Γροιλανδίας δεν περνά στις Ηνωμένες Πολιτείες και το δικαίωμα των Γροιλανδών στην αυτοδιάθεση παραμένει ανέπαφο.

Κάπως έτσι, έπειτα από μήνες κατά τους οποίους οι απειλές ακόμη και για χρήση βίας είχαν προκαλέσει πρωτοφανή ένταση στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, η αντιπαράθεση οδηγείται σε έναν συμβιβασμό που επιτρέπει στον Τραμπ να μιλά για “νίκη”, χωρίς η Δανία να παραδίδει το έδαφός της.

Το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας αποτελεί μυστήριο. Οι κυβερνήσεις Δανίας και Γροιλανδίας αναφέρουν ότι αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και στη συνέχεια θα πρέπει να περάσει από τις προβλεπόμενες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.

Δύο διαφορετικές αναγνώσεις 

Ο Τραμπ επέλεξε να παρουσιάσει το deal με τους πιο απόλυτους όρους. «Είμαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής κατέληξαν σε συμφωνία με το Βασίλειο της Δανίας και τη Γροιλανδία, η οποία δίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες μόνιμο έλεγχο επί της ασφάλειας και όλων των άλλων αναγκών στη Γροιλανδία», ανέφερε στο Truth Social.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ΗΠΑ θα έχουν «για πάντα» τη δυνατότητα να κάνουν ό,τι θεωρούν αναγκαίο για την άμυνα της Γροιλανδίας και της αμερικανικής επικράτειας. Χαρακτήρισε μάλιστα τη συμφωνία “Infinite Life”, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει ημερομηνία λήξης. Η εικόνα που δίνουν, ωστόσο, Δανία και Γροιλανδία είναι προσεκτικότερη.

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν τόνισε ότι η συμφωνία ενισχύει την κοινή ασφάλεια στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, αλλά ταυτόχρονα «αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση». Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν σημείωσε από την πλευρά του ότι το deal αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας και τη θέση της στη διεθνή συνεργασία.

Τι φαίνεται να πήραν οι ΗΠΑ

Η ουσία της συμφωνίας βρίσκεται κυρίως στην ασφάλεια και στη μακροχρόνια στρατηγική θέση της Γροιλανδίας. Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις και μίλησαν στη Washington Post, το πλαίσιο προβλέπει ότι μόνο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα μπορούν να εγκαθιστούν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία, ενώ ευαίσθητες επενδύσεις θα επιτρέπονται σε χώρες του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πρακτικά, το μέτρο στοχεύει κατά κύριο λόγο στο να αποκλείσει μια μελλοντική στρατιωτική ή στρατηγικής σημασίας οικονομική παρουσία της Ρωσίας και της Κίνας. Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι η συμφωνία διασφαλίζει πως η Κίνα και η Ρωσία δεν μπορούν να αποκτήσουν βάση ή να στείλουν στρατεύματα στη Γροιλανδία και ότι προβλέπονται μηχανισμοί για την αποτροπή επενδύσεων σε ευαίσθητους τομείς.

Ο Τραμπ πήγε ακόμη μακρύτερα, υποστηρίζοντας ότι κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα μπορεί «ποτέ» να διαθέτει στρατιωτική βάση, παρουσία ή ευαίσθητη επένδυση στη Γροιλανδία χωρίς «ρητή γραπτή έγκριση» της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων ανέφεραν στη Washington Post ότι η συμφωνία δεν δίνει στις ΗΠΑ γενικό δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις της Γροιλανδίας, παρά την ευρύτερη διατύπωση που χρησιμοποίησε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Το κρίσιμο σημείο

Ίσως το σημαντικότερο μακροπρόθεσμο στοιχείο του deal αφορά ένα σενάριο που δεν σχετίζεται άμεσα με τη σημερινή σχέση Γροιλανδίας και Δανίας, αλλά απασχολεί εδώ και καιρό την Ουάσινγκτον: τι θα συμβεί εάν κάποια στιγμή η Γροιλανδία αποκτήσει πλήρη ανεξαρτησία. Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν εκφράσει ανησυχίες ότι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο οι υφιστάμενες συμφωνίες για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία θα μπορούσαν να τεθούν εκ νέου υπό διαπραγμάτευση ή ακόμη και να καταργηθούν.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες της Washington Post και του Reuters, το νέο πλαίσιο έχει σχεδιαστεί ώστε να εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση που η Γροιλανδία αποχωρήσει κάποτε από το Βασίλειο της Δανίας. Αυτό εξηγεί και την ιδιαίτερη επιμονή του Τραμπ στη λέξη «μόνιμος».

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Γροιλανδία θα παραμείνει «για πάντα μέρος της στρατηγικής αμυντικής περιοχής της Βόρειας Αμερικής», υποστηρίζοντας ότι το deal αντιμετωπίζει σε μόνιμη βάση τις αμερικανικές ανησυχίες ασφαλείας.

Υπάρχει, πάντως, μία σημαντική παράμετρος: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποκτούν τώρα για πρώτη φορά στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο νησί χρονολογείται από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η αμυντική συμφωνία ΗΠΑ–Δανίας του 1951 παραχώρησε ήδη στην Ουάσινγκτον ευρείες δυνατότητες για εγκαταστάσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η συμφωνία τροποποιήθηκε το 2004 και σήμερα η βάση Πιτουφίκ αποτελεί την κύρια αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Γροιλανδία. Η υφιστάμενη συμφωνία προβλέπει επίσης διαδικασία για τη δημιουργία νέων αμυντικών περιοχών, ενώ για σημαντικές αλλαγές στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις ή εγκαταστάσεις προβλέπεται ενημέρωση και διαβούλευση με τη Δανία και τη Γροιλανδία.

Επομένως, το νέο deal φαίνεται να αφορά λιγότερο την απόκτηση μιας δυνατότητας που δεν υπήρχε και περισσότερο την κατοχύρωση και επέκταση της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας σε βάθος χρόνου, αλλά και τον αποκλεισμό τρίτων δυνάμεων από κρίσιμες υποδομές και επενδύσεις.

Διεθνή μέσα έχουν αναφέρει ότι η Ουάσινγκτον εξετάζει ακόμη και τη δημιουργία τριών νέων βάσεων στη νότια Γροιλανδία, πέρα από την Πιτουφίκ, χωρίς ωστόσο κάτι τέτοιο να έχει επιβεβαιωθεί στο δημοσιοποιημένο πλαίσιο της συμφωνίας.

Από την απειλή προσάρτησης στον συμβιβασμό

Η απόσταση από το σημείο στο οποίο είχαν φτάσει οι σχέσεις των δύο πλευρών στις αρχές του έτους είναι μεγάλη. Ο Τραμπ είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να αποκτήσουν τη Γροιλανδία και δεν είχε αποκλείσει ακόμη και τη χρήση στρατιωτικής δύναμης.

Η στάση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Δανία και στην Ευρώπη, καθώς θα επρόκειτο για πρωτοφανές ενδεχόμενο: το ισχυρότερο στρατιωτικά μέλος του ΝΑΤΟ να απειλεί την εδαφική ακεραιότητα άλλου κράτους-μέλους. Τον Ιανουάριο, η Φρεντέρικσεν είχε δηλώσει δημοσίως ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ήδη ευρεία πρόσβαση στη Γροιλανδία βάσει της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και είχε καλέσει την Ουάσιγκτον να σταματήσει τις απειλές περί προσάρτησης.

Οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, από έναν μικρό κύκλο υψηλόβαθμων Αμερικανών και Δανών αξιωματούχων. Σύμφωνα με τη Washington Post, στόχος ήταν να αποφευχθούν δημόσιες τοποθετήσεις που θα μπορούσαν να τινάξουν τις συνομιλίες στον αέρα.

Χαρακτηριστικό του κλίματος ήταν το επεισόδιο στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όταν, σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους που μίλησαν στην εφημερίδα, η Φρεντέρικσεν πλησίασε τον Τραμπ και του είπε: «Ντόναλντ, δεν πρόκειται να πάρεις τη Γροιλανδία». «Εντάξει, θα δούμε», φέρεται να απάντησε εκείνος.

Η συμφωνία έρχεται την ώρα που η Αρκτική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Η υποχώρηση των πάγων δημιουργεί νέες θαλάσσιες οδούς και αυξάνει το ενδιαφέρον για φυσικούς πόρους και κρίσιμα ορυκτά, ενώ η στρατιωτική δραστηριότητα της Ρωσίας και το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Κίνας έχουν μετατρέψει την περιοχή σε πεδίο εντονότερου ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Ευρωπαίοι ηγέτες τόνισαν μόλις αυτή την εβδομάδα ότι η Αρκτική αποτελεί πλέον κρίσιμο πεδίο για την ευρωπαϊκή και διατλαντική ασφάλεια.

Για την Ουάσινγκτον, επομένως, το ζητούμενο δεν περιορίζεται στην κατοχή της Γροιλανδίας. Το σημαντικότερο είναι ποιος θα έχει στρατιωτική πρόσβαση στο νησί, ποιος θα ελέγχει κρίσιμες υποδομές και επενδύσεις και εάν η Γροιλανδία θα παραμείνει σταθερά ενταγμένη στο δυτικό σύστημα ασφαλείας τις επόμενες δεκαετίες. Και εκεί φαίνεται να βρίσκεται η ουσία του νέου deal: ο Τραμπ δεν απέκτησε τη Γροιλανδία, αλλά η Ουάσινγκτον επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι, ανεξάρτητα από το πολιτικό μέλλον του νησιού, δεν θα την αποκτήσει στρατηγικά ούτε η Μόσχα ούτε το Πεκίνο.