Ο Τραμπ, η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ – Τι διακυβεύεται στη σύνοδο της Άγκυρας

«Ξοδέψαμε όλα αυτά τα χρήματα. Και όταν θέλουμε να έχουμε ίσως βοήθεια για μικρά πράγματα… λένε όχι, προτιμούμε να μην βοηθήσουμε», είπε ο Τραμπ σε συνέντευξη Τύπου στο Οβάλ Γραφείο. «Χαζό πράγμα να το λες, γιατί μπορούμε να το πούμε κι εμείς σε αυτούς αν θέλουμε, και ίσως το κάνουμε», πρόσθεσε. Παρά τις τεταμένες σχέσεις με τη Συμμαχία, ο Τραμπ αναμένεται να παραστεί στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον επόμενο μήνα.

Οι στόχοι της Άγκυρας

Με την επικείμενη παρουσία του Τραμπ, ο πρώτος στόχος της Άγκυρας έχει ήδη επιτευχθεί: να βγει μια οικογενειακή φωτογραφία που θα εκπέμπει μήνυμα ενότητας σε φίλους και αντιπάλους. Ο δεύτερος στόχος είναι ο Τραμπ να αναχωρήσει από την Άγκυρα ικανοποιημένος. Αυτό προϋποθέτει ότι οι σύμμαχοι θα δεσμευτούν για μια δικαιότερη κατανομή των βαρών.

Στη σύνοδο της Άγκυρας, που θεωρείται σημείο καμπής για την ενίσχυση του ευρωπαϊκού σκέλους του ΝΑΤΟ, η Τουρκία θα προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι τα κράτη που δεν είναι μέλη της ΕΕ δεν θα αποκλειστούν.

Αντιφάσεις και προσδοκίες του Τραμπ

Πέρυσι, ο μαγικός αριθμός που ικανοποίησε τον Τραμπ ήταν η δέσμευση των κρατών-μελών να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους στο 5% του ΑΕΠ. Φέτος, το αποτέλεσμα που θα ικανοποιήσει τον Τραμπ θα είναι γενικές δεσμεύσεις για το πού, πώς και με ποιον τρόπο θα δαπανηθεί αυτό το 5%.

Από τη μία, ο Τραμπ ζητά από τους Ευρωπαίους συμμάχους να πάψουν να εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους. Από την άλλη, τους καλεί να επενδύσουν στην άμυνά τους αγοράζοντας αμερικανικά όπλα. Δεν πρόκειται για μια αντιφατική στάση; Είναι γνωστό ότι η συνέπεια δεν συγκαταλέγεται στις αρετές του Τραμπ. Αυτό που καλούνται κυρίως να διαθέτουν η τουρκική διπλωματία και οι διπλωμάτες των κρατών-μελών είναι η ικανότητα διαχείρισης αυτής της α-συνέπειας.

Η δεύτερη προσδοκία του Τραμπ είναι ότι, ενώ οι χώρες αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες για την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεών τους, δεν θα τις αξιοποιούν αποκλειστικά για εθνικούς σκοπούς, αλλά θα τις διαθέτουν στο ΝΑΤΟ.

Ο “μετριοπαθής” Ρούμπιο και τα μηνύματα της Ουάσιγκτον

Σύμφωνα με έναν Ευρωπαίο αξιωματούχο, στην τελευταία συνάντηση υπουργών Άμυνας τον περασμένο μήνα στη Σουηδία, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο φέρεται να είπε: «Είμαι ο πιο μετριοπαθής και λογικός συνομιλητής αυτής της κυβέρνησης. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη κατανομή βάρους στο ΝΑΤΟ. Όσο μου δίνετε δύναμη, τόσο μπορώ να επηρεάζω τον Τραμπ» Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ είναι πρόθυμοι να κάνουν περισσότερα για μια δικαιότερη κατανομή του βάρους. Θέλουν όμως αυτή η διαδικασία να προχωρήσει με σχέδιο και οργάνωση. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον στέλνει μικτά μηνύματα.

Ο Τραμπ, ενοχλημένος από τον καγκελάριο της Γερμανίας που τον είχε επικρίνει λόγω του πολέμου στο Ιράν, δήλωσε ότι θα αποσύρει 5.000 Αμερικανούς στρατιώτες από τη χώρα. Στη συνέχεια, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι παγώνουν τα σχέδια για τη στάθμευση 4.000 στρατιωτών στην Πολωνία. Αργότερα, ο Τραμπ είπε ότι, για να στηρίξει τη νίκη του Πολωνού πρωθυπουργού που είχε κερδίσει τις πρόσφατες εκλογές, θα σταλούν 4.000 στρατιώτες στη χώρα.

Αυτές οι διακυμάνσεις προκαλούν ιδιαίτερη σύγχυση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στη σύνοδο της Άγκυρας, ο Γενικός Γραμματέας Μαρκ Ρούτε και η τουρκική διπλωματία θα επιδιώξουν, από τη μία, να βρουν μια μέση οδό ανάμεσα σε αυτές τις αντιφάσεις και, από την άλλη, να διασφαλίσουν, αξιοποιώντας και το γεγονός ότι η Τουρκία είναι η διοργανώτρια χώρα, ότι θα ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες της. Αυτό θα επιδιωχθεί μέσω σύντομων κειμένων και μικρών συνεδριάσεων, ώστε να μη βαρεθεί ιδιαίτερα ο Τραμπ.

Νέα αρχιτεκτονική

Σύμφωνα με αναλυτές, η σύνοδος του Ιουλίου στην Άγκυρα αναμένεται να σηματοδοτήσει μια νέα φάση για τη Συμμαχία, η οποία θα βασίζεται σε μια διαφορετική ισορροπία μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης. Η Τουρκία, αν και θεωρεί ότι οι προειδοποιήσεις και οι απαιτήσεις της κυβέρνησης Τραμπ για μεγαλύτερη ανάληψη ευθυνών από τους Ευρωπαίους συμμάχους έχουν βάση, επιμένει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να παραμείνουν ο κεντρικός πυλώνας του ΝΑΤΟ. Κατά την Άγκυρα, ένα σχήμα στο οποίο η αμερικανική παρουσία θα περιοριζόταν σημαντικά δεν αποτελεί, τουλάχιστον σήμερα, ρεαλιστική επιλογή.

Έτσι, ενώ ενισχύεται η ιδέα μιας δικαιότερης και αποτελεσματικότερης κατανομής των αμυντικών βαρών μεταξύ των συμμάχων, αναγνωρίζεται ταυτόχρονα ότι ο ρόλος των ΗΠΑ δεν μπορεί να υποκατασταθεί. Ακόμη και αν η Ευρώπη ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές της δυνατότητες, οι διατλαντικοί δεσμοί εκτιμάται ότι θα παραμείνουν καθοριστικοί για την ασφάλεια της ηπείρου για πολλά χρόνια ακόμη.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται αντιφατική. Στην πραγματικότητα, όμως, στόχος είναι η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης, χωρίς να αμφισβητηθεί ο κεντρικός ρόλος των ΗΠΑ στη Συμμαχία. Με άλλα λόγια, η λογική είναι ότι όσο μεγαλύτερο μέρος του αμυντικού βάρους αναλαμβάνει η Ευρώπη, τόσο ισχυρότερο θα είναι το κίνητρο των ΗΠΑ να παραμείνουν ενεργά και ουσιαστικά παρούσες στο ΝΑΤΟ.

Το ζήτημα περιπλέκεται από τις διαφορετικές ερμηνείες της έννοιας της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Για τη Γαλλία, για παράδειγμα, η στρατηγική αυτονομία σημαίνει την απόκτηση μεγαλύτερης ανεξαρτησίας της Ευρώπης στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας.

Για την Τουρκία, ωστόσο, η ίδια έννοια αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Όπως παρατηρεί ένας Τούρκος διπλωμάτης, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία συχνά μεταφράζεται σε ένα αυτόματο «όχι» προς την Τουρκία, δηλαδή σε αποκλεισμό της από νέους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς και πρωτοβουλίες. Για τον λόγο αυτό, η ενίσχυση του ευρωπαϊκού σκέλους του ΝΑΤΟ αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα της συνόδου από την πλευρά της Άγκυρας.

Φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας που θα πραγματοποιηθεί στην τουρκική πρωτεύουσα μία ημέρα πριν από τη σύνοδο κορυφής. Στο φόρουμ, η Τουρκία επιδιώκει να αναδείξει την πρόοδο που έχει σημειώσει στην αμυντική βιομηχανία τα τελευταία χρόνια και να επαναλάβει το μήνυμά της προς τους συμμάχους: ότι η αμυντική συνεργασία στο ΝΑΤΟ πρέπει να βασίζεται στη συμπερίληψη και όχι στους αποκλεισμούς, χωρίς πολιτικούς ή θεσμικούς περιορισμούς.