Πώς ο αντιρωσισμός βγάζει κυβέρνηση στην Λετονία

Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν τον απερχόμενο (;) πρωθυπουργό Άντρις Κούλμπεργκς να προηγείται μόνον κατά πέντε μονάδες από το φιλορωσικό κόμμα, αλλά το exit poll και τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν τεράστια διαφορά. Αυτή η απόκλιση, δεν οδηγεί σε σαφή συμπεράσματα. Σημειωτέον ότι η Λετονία είχε πάντα μεγαλύτερη ρωσόφωνη μειονότητα από τις άλλες χώρες της Βαλτικής.

Στη Λετονία των 1,9 εκατ. κατοίκων, το ποσοστό συμμετοχής ήταν φέτος αισθητά χαμηλότερο από εκείνο των εκλογών του 2022. Τότε συμμετείχε το 59,1% ενώ σήμερα το 50,6%. Παραθέτουμε τον πίνακα του ποσοστού των κομμάτων σε δημοσκοπήσεις και σε exit poll και τέλος το αποτέλεσμα από το μόλις 5% της πρωτεύουσας, που σίγουρα θα είναι διαφορετικό από το τελικό όλης της χώρας. Το πρώτο κόμμα, η “Ενωμένη Λίστα” κατήλθε με κοινό ψηφοδέλτιο με το συντηρητικό “Λετονικό Πράσινο Κόμμα”, το αυτοδιοικητικό κίνημα “Ένωση Περιφερειών”, το τοπικό συντηρητικό “Κόμμα της Λιεπάγια” (σχετικά μεγάλη πόλη της χώρας) και το σύλλογο επαγγελματιών (τεχνοκρατικό κόμμα).

• Κόμμα Δημοσκόπηση  Αποψινό Exit Poll  Αποτέλεσμα
• Ενωμένη Λίστα (AS) 14,4% Exit Poll 35,6% Ρίγα 30,07%
• Πρώτα η Λετονία (LPV) 9,2% Exit Poll 11,3% Ρίγα 8,1%
• Προοδευτικοί (PRO) 6,2% Exit Poll 11,1% Ρίγα 22,19%
• Κυρίαρχη Δύναμη (SV/AJ) 9,4% Exit Poll 10,8% Ρίγα 6,1%
• Εθνική Συμμαχία (NA) 5,6% Exit Poll 8,7% Ρίγα 7,02%
• Νέα Ενότητα (JV) 4,3% Exit Poll 6,7% Ρίγα 13,32%
• Πράσινοι / Αγρότες (ZZS) 4,8% Exit Poll 3,7% Ρίγα 1,4%
  Για τη Σταθερότητα! (ST!) 3,1%  Exit Poll (το έβαλε στα λοιπά κόμματα) Ρίγα 1,1%

Η εικόνα από το 3% των τμημάτων στη Ρίγα. Το κίτρινο είναι η “Ενωμένη Λίστα”, το κόκκινο είναι οι “Προοδευτικοί”, το πράσινο η “Νέα Ενότητα”, το πορτοκαλί η “Εθνική Συμμαχία”, το μωβ  είναι το “Πρώτα η Λετονία”

Χαρακτηρισμός των Κομμάτων

• Δεξιά ή “φιλελεύθερα” κόμματα: 1) “Ενωμένη Λίστα” (United List) 2) “Νέα Ενότητα” (New Unity) και 3) η “Ένωση Πρασίνων και Αγροτών” (ZZS).
•  Ακροδεξιά ή Ριζοσπαστικά Δεξιά κόμματα: 1) Η “Εθνική Συμμαχία” (National Alliance) θεωρείται το κατεξοχήν εθνικιστικό, δεξιό συντηρητικό κόμμα της Λετονίας. Έχει σκληρή αντιρωσική γραμμή και εστιάζει στην πλήρη εξάλειψη της ρωσικής επιρροής και γλώσσας από τη δημόσια ζωή. 2) Επίσης στη ριζοσπαστική δεξιά εντάσσεται και το “Πρώτα η Λετονία” (Latvia First) που είναι συγκρατημένα φιλορωσικό.
• Φιλορωσικά Κόμματα: 1) Κυρίαρχη Δύναμη (Sovereign Power) Δεξιό κόμμα που θέλει να σταματήσει η ενισχυση της Ουκρανίας και εστιάζει στα δικαιώματα της ρωσόφωνης μειονότητας της Λετονίας. 2) “Για τη Σταθερότητα!” (For Stability!): Αμιγώς φιλορωσικό, ευρωσκεπτικιστικό κόμμα που εκπροσωπεί σκληροπυρηνικούς ρωσόφωνους.
• Αριστερά / Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα: “Προοδευτικοί” (Progressives): Είναι το μοναδικό μεγάλο αριστερό/σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της χώρας. Προωθεί την πράσινη πολιτική, τα κοινωνικά δικαιώματα, την κοινωνική πρόνοια και είναι έντονα φιλοευρωπαϊκό και υπέρ της Ουκρανίας.

Ο Κούλμπεργκς

Επιχειρηματίας (εμπόριο αυτοκινήτων) και ερασιτέχνης ραλίστας, ο 47χρονος Κούλμπεργκς (στη φωτογραφία εξωφύλλου ενώ ψηφίζει με την οικογένειά του) ανέλαβε την εξουσία τον περασμένο Μάιο, όταν κατέρρευσε ο προηγούμενος κυβερνητικός συνασπισμός λόγω του τρόπου με τον οποίο χειρίστηκε περιστατικά κατά τα οποία “αδέσποτα” drones εισήλθαν στον εναέριο χώρο της Λετονίας, χωρίς να εντοπιστούν. Αν και τα drones ήταν ουκρανικά, κυβερνητικοί αξιωματούχοι επέρριψαν την ευθύνη στη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι προκάλεσε με παρεμβολές την απόκλισή τους από την προγραμματισμένη πορεία πτήσης τους.

«Πρέπει να προσφέρουμε στην Ουκρανία ό,τι είναι απαραίτητο τώρα ώστε να έχουν το πάνω χέρι και να νικήσουν», δήλωσε ο Κούλμπεργκς σε συνέντευξή του στο Reuters τον περασμένο μήνα. Στη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας υποσχέθηκε να ενισχυθούν οι ικανότητες της Λετονίας να αντιμετωπίζει τα drones αλλά και να διατηρήσει στο 5% του ΑΕΠ τις αμυντικές δαπάνες, ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ.

Οι “φιλορώσοι” αντίπαλοί του εκτιμούν ότι η Λετονία θα πρέπει να σταματήσει να προσφέρει βοήθεια στην Ουκρανία και να επικεντρωθεί σε ζητήματα που αφορούν το κόστος ζωής, κυρίως αυτά που επηρεάζουν τη ρωσόφωνη μειονότητα της χώρας. «Οι ψηφοφόροι μας θέλουν ειρήνη, να σταματήσουν να αναζητούν καταφύγια, να μην αντιμετωπίζουν αεροπορικούς συναγερμούς», δήλωσε η 49χρονη νομικός Γιούλια Στεπανένκο επικεφαλής της “Κυρίαρχης Δύναμης” που κατήλθε στις εκλογές  με την Ένωση Νέων Λετονών. «Δεν πρέπει να ενθαρρύνουμε τον πόλεμο με κανέναν τρόπο, περιλαμβανομένης της χρηματοδότησής του. Η Ουκρανία πρέπει να νικήσει μέσω ειρηνευτικών συνομιλιών», πρόσθεσε.

Η Στεπανένκο, που κατά το παρελθόν έχει συνεργαστεί με άλλα φιλορωσικά” κόμματα, προ λίγων ημερών είδε να δημοσιεύεται έρευνα που την φέρει να χρηματοδοτείται από την Ρωσία, ο δε πατέρας της μπήκε στη μαύρη λίστα επειδή έχει εργοστάσιο που συνεργάζεται με τη ρωσική πολεμική βιομηχανία.

Διχασμένη χώρα

Η ικανότητα του Κούλμπεργκς να σχηματίσει λειτουργικό κυβερνητικό συνασπισμό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον αριθμό των ψήφων που θα συγκεντρώσει το κόμμα του και από το πόσα άλλα κόμματα θα ξεπεράσουν το όριο του 5% για να εισέλθουν στο κοινοβούλιο.

Κάποιοι εκτιμούσαν ότι ίσως συνεργαστεί με το “Πρώτα η Λετονία”, του επιχειρηματία Άιναρς Σλέσερς (ακίνητα, μεταφορές), ο οποίος τους τελευταίους μήνες φαίνεται να έχει υιοθετήσει μια πιο αντιουκρανική στάση, επιδιώκοντας να προσελκύσει ψήφους και από τις δύο πλευρές.

«Το μήνυμά του είναι ότι το κόμμα καταδικάζει την εισβολή της Ρωσίας και στέκεται στο πλευρό της Ουκρανίας, αλλά και ότι η υποστήριξη της Ουκρανίας γίνεται εις βάρος της οικονομίας της Λετονίας», σχολίασε για τον Σλέσερς ο Ρόμπερτς Κιτς ερευνητής στο ινστιτούτο Latvian Strategy and Economic Research Institute. Ο Κούλμπεργκς πάντως ήδη απέρριψε απόψε την προοπτική να συνεργαστεί με τον Σλέσερς.

Τι έβγαλαν οι προηγούμενες εκλογές

Στις τελευταίες εκλογές, την 1η Οκτωβρίου 2022, η συμμετοχή των ψηφοφόρων ανήλθε στο 59,41% και συνολικά επτά κόμματα κατάφεραν να ξεπεράσουν το όριο του 5% για να εισέλθουν στο κοινοβούλιο των 100 εδρών. Πρώτο κόμμα αναδείχθηκε η δεξιά συμμαχία “Νέα Ενότητα” (JV) του Κρισγιάνις Κάρινς, η οποία συγκέντρωσε ποσοστό 19,16% και εξασφάλισε 26 έδρες. Ακολούθησε η κεντρώα “Ένωση Πρασίνων και Αγροτών” (ZZS) με ποσοστό 12,58% και 16 έδρες, ενώ στην τρίτη θέση βρέθηκε η δεξιά “Ενωμένη Λίστα” (AS) με 11,14% και 15 έδρες. Η δεξιά “Εθνική Συμμαχία” (NA) κατέλαβε την τέταρτη θέση συγκεντρώνοντας το 9,40% των ψήφων και 13 έδρες.

Τέλος, το κοινοβούλιο συμπλήρωσαν το κόμμα της ρωσικής μειονότητας “Για τη Σταθερότητα!” (S!) με ποσοστό 6,88% και 11 έδρες, το δεξιό “Πρώτα η Λετονία” (LPV) με ποσοστό 6,31% και 9 έδρες, καθώς και το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα “Οι Προοδευτικοί” (PRO), το οποίο έλαβε ποσοστό 6,23% και εξασφάλισε 10 έδρες.

Επειδή δεν σχηματιζόταν σταθερή κυβέρνηση μετά από μεγάλη περίοδο αστάθειας, στις 28 Μαΐου 2026, ο Κούλμπεργκς προτάθηκε ως “κοινής αποδοχής” για να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού της “Ενωμένης Λίστας” με τη “Νέα Ενότητα”, την “Εθνική Συμμαχία” και την Ένωση Πρασίνων και Αγροτών.