Τα “αγκυλωτά σακάκια” της Αυστρίας

Γιώργος Λυκοκάπης590


+100%-

του Γιώργου Λυκοκάπη  – 

Οι εκλογές στην Αυστρία είχαν πολλούς νικητές. Αρχικά τους σοσιαλδημοκράτες διότι κράτησαν τις δυνάμεις τους και απέφυγαν την εκλογική συντριβή. Εξασφάλισαν ένα αξιοπρεπές ποσοστό, της τάξης του 27%. Μοιάζει τιτάνιο αν συγκριθεί με την πανωλεθρία του Μάρτιν Σουλτς, ή με το εξευτελιστικό ποσοστό του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος.

Φυσικά έχει κάθε λόγο να πανηγυρίζει ο Χανς Κρίστιαν Στράχε, ο ηγέτης της Ακροδεξιάς. Αύξησε θεαματικά το ποσοστό του Κόμματος της Ελευθερίας και δίνει μάχη ψήφο με ψήφο για την δεύτερη θέση. Οι επιστολικές ψήφοι θα κρίνουν αν το ακροδεξιό κόμμα θα είναι η αξιωματική αντιπολίτευση της χώρας. Ο Στράχε εμφανίζεται έτοιμος να δεχτεί πρόταση συνεργασίας από τον μεγάλο νικητή των εκλογών. Τον μόλις 31 ετών Σεμπάστιαν Κουρτς.

Η «Λίστα Κουρτς», όπως μετονομάστηκε το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα, κατέκτησε την πρωτιά με ποσοστό 32%. Σημείωσε άνοδο οκτώ μονάδων σε σχέση με την τελευταία αναμέτρηση. Οι ψηφοφόροι επιβράβευσαν την αντιμεταναστευτική πολιτική που εφάρμοσε τα προηγούμενα χρόνια ο Κουρτς ως υπουργός Εξωτερικών. Ήταν θιασώτης των κλειστών συνόρων, όχι της πολιτικής «των ανοιχτών θυρών» της Άγκελα Μέρκελ.

Δούρειος Ίππος η αντιμεταναστευτική πολιτική

Η θητεία του σημαδεύτηκε από το σφράγισμα του «βαλκανικού διαδρόμου» το 2015. Το αποτέλεσμα ήταν να εγκλωβιστούν για καιρό χιλιάδες μετανάστες στα ελληνοσκοπιανά σύνορα. Ήταν γνωστές οι προθέσεις του τότε Αυστριακού υπουργού Εξωτερικών η Ελλάδα να μετατραπεί στο μέλλον σε μία «νήσο Έλις», εγκλωβίζοντας στο έδαφος της μεγάλο αριθμό προσφύγων.

Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που αποτελούν την «ομάδα του Βίζεγκραντ» βρήκαν έναν αξιόπιστο συνομιλητή. Είναι διαβόητες για την σκληρή αντιμεταναστευτική τους πολιτική, γεγονός που τις έφερε σε αντιπαράθεση με αξιωματούχους της ΕΕ. Δεν αποτέλεσε έκπληξη που τα πρώτα συγχαρητήρια ήρθαν από την δεξιά κυβέρνηση Όρμπαν της Ουγγαρίας. Η συγχαρητήρια δήλωση ανέφερε «χαιρόμαστε για την νίκη ενός υποψηφίου, που έχει παρόμοιες θέσεις με εμάς».

Στην Γερμανία τα ακροδεξιά κόμματα θεωρούνται ο «παρίας» του πολιτικού συστήματος. Το Κόμμα της Ελευθερίας στην Αυστρία, όμως, δεν έχει αντίστοιχη αντιμετώπιση. Ο Κουρτς δεν απέκλεισε την συνεργασία με το κόμμα του πρώην νεοναζί Στράχε, παρόλο που με την Κεντροαριστερά συγκυβερνούσε μέχρι πρότινος. Στόχος των επιθέσεων του Κουρτς κατά την προεκλογική περίοδο ήταν περισσότερο οι σοσιαλδημοκράτες και όχι η Ακροδεξιά. Ο Στράχε ήδη ράβει το κοστούμι του αντικαγκελάριου, δηλώνοντας πως το «60% της κοινωνίας ψήφισε την δικιά μας ατζέντα».

Η άνοδος και το τέλος του Χάιντερ

Υπάρχει το ιστορικό προηγούμενο του Γεργκ Χάιντερ, του παλιού αρχηγού της αυστριακής Ακροδεξιάς. Μετά τον εκλογικό θρίαμβο του Κόμματος της Ελευθερίας το 1999, σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας με το Λαϊκό Κόμμα. Προκλήθηκε παγκόσμιος σάλος από την συμμετοχή πρώην αυστριακών ναζί στην κυβέρνηση. Υπήρχε ο φόβος ότι η κοινοβουλευτική δημοκρατία στην Αυστρία αντιμετώπιζε θανάσιμο κίνδυνο.

Ο διεθνής Τύπος με μία σειρά άρθρων παρομοίαζε τον Χάιντερ με τον (επίσης Αυστριακό) Αδόλφο Χίτλερ. Η ΕΕ επέβαλε μία σειρά κυρώσεων στην Αυστρία, η οποία βρέθηκε σε μία ιδιότυπη διπλωματική «καραντίνα». Ευρωπαίοι πολιτικοί δήλωναν «πως η Αυστρία δεν θα μείνει στην ΕΕ με οποιοδήποτε κόστος».

Ο Χάιντερ συχνά παρευρίσκονταν σε συγκεντρώσεις βετεράνων των SS, προκαλώντας το κοινό αίσθημα με μία σειρά προκλητικών φιλοναζιστικών δηλώσεων. Η πιο χαρακτηριστική ήταν πως ο «εθνικοσοσιαλισμός είχε σωστή πολιτική για την απασχόληση». Μιλούσε με θερμά λόγια για τα SS λέγοντας πως «είχαν σπουδαίους άντρες που έμειναν πιστοί στις ιδέες τους».

‘Όμως, το κόμμα του είχε αστικό προφίλ και κοινοβουλευτική συμπεριφορά, δεν διέθετε παραστρατιωτικές οργανώσεις. Ο ηγέτης του δεν ήταν θιασώτης επεκτατικών πολέμων, όπως ο Χίτλερ. Ο Χάιντερ τόνιζε πως «η ιδέα της μεγάλης Γερμανίας είναι νεκρή», χωρίς να διεκδικεί αλλαγή συνόρων στην Ευρώπη. Επίσης δεν υποστήριζε την αντικατάσταση της δημοκρατίας από μία μονοκομματική δικτατορία, ούτε τον κρατικό παρεμβατισμό στην οικονομία, όπως τα φασιστικά κόμματα στον Μεσοπόλεμο.

Η Ευρώπη της Ακροδεξιάς

Εξάλλου δεν ήταν το πρώτο ακροδεξιό κόμμα που συμμετείχε σε κυβέρνηση συνεργασίας σε χώρα της ΕΕ. Μερικά χρόνια πριν ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι είχε σχηματίσει κυβέρνηση με το κόμμα του «μεταφασίστα» Τζιανφράνκο Φίνι, χωρίς να υπάρξουν αντίστοιχες διεθνείς αντιδράσεις. Οι σκληροπυρηνικοί νεοφασίστες της Ιταλίας αποκαλούσαν τα στελέχη του Φίνι υποτιμητικά ως «φασίστες με αγκυλωτά σακάκια», χλευάζοντας το «μετριοπαθές» προφίλ τους.

Η ακροδεξιά παράδοση της Αυστρίας δεν έχει αποκλειστικά ως σημείο αναφοράς τον Χίτλερ ή τον Μουσολίνι. Το ίνδαλμα της είναι ένας παλιός δικτάτορας της Αυστρίας, ο Ένγκελμπερτ Ντόλφους, μία αντιφατική προσωπικότητα του Μεσοπολέμου. Υπήρξε ηγέτης του κόμματος των Χριστιανοκοινωνιστών και κατέλαβε δικτατορικά την εξουσία τον Μάρτιο του 1933.

Η δικτατορία του απαγόρευσε όλα τα αριστερά κόμματα ακόμα και το σοσιαλδημοκρατικό. Ταυτοχρόνως, καταδίωξε αμείλικτα τα ναζιστικά κόμματα της Αυστρίας. Οι Αυστριακοί εθνικοσοσιαλιστές επεδίωκαν το Anschluss, την ένωση με την Γερμανία, η οποία απαγορευόταν από την Συνθήκη των Βερσαλλιών. Ο Ντόλφους ήταν υποστηρικτής της ανεξαρτησίας της Αυστρίας.

Υπήρξε στενός σύμμαχος της φασιστικής Ιταλίας, όχι όμως της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας. Πιστός καθολικός, οραματιζόταν πως το καθεστώς του θα αποτελούσε την αυθεντική έκφραση του γερμανικού πνεύματος. Αποκαλούσε περιφρονητικά τους ναζί «κόμμα ρατσιστών παγανιστών». Μία ένοπλη ομάδα κρούσης Αυστριακών εθνικοσοσιαλιστών τον δολοφόνησε κατά την διάρκεια ενός αποτυχημένου πραξικοπήματος το καλοκαίρι του 1934. Κοινό μυστικό ήταν ότι οι πραξικοπηματίες είχαν την στήριξη της ναζιστικής Γερμανίας.

Η δολοφονία του Ντόλφους προκάλεσε σοκ ακόμα και στην φασιστική Ιταλία. Τα πρωτοσέλιδα του φασιστικού τύπου αποκαλούσαν τους οπαδούς του Χίτλερ «εχθρούς του ανθρώπινου πολιτισμού». Ήταν ένας εύστοχος χαρακτηρισμός, όπως απέδειξε μετέπειτα η ιστορία. Για να πραγματοποιηθεί τελικώς το Anschluss μεσολάβησε ο πόλεμος του Μουσολίνι στην Αιθιοπία και ο εμφύλιος στην Ισπανία. Τα δύο αυτά γεγονότα συνέβαλαν στην συγκρότηση της συμμαχίας του Άξονα μεταξύ των δύο ολοκληρωτικών καθεστώτων.

Ο ιδιωματισμός Proponz

Στην μεταπολεμική Αυστρία η δημοφιλία της Ακροδεξιάς δεν οφείλεται μόνο στο μεταναστευτικό ή στα αντιευρωπαϊκά αισθήματα της αυστριακής κοινωνίας. Σε αυτή την περίπτωση ο Σεμπάστιαν Κουρτς με την υπερδεξιά του ατζέντα θα έπρεπε να κατακτήσει τουλάχιστον το 40% των ψήφων. Ο ούριος άνεμος στα πανιά της αυστριακής ακροδεξιάς ήταν το Proponz.

Ο αυστριακός αυτός ιδιωματισμός περιγράφει την νομή της εξουσίας μεταξύ των μεταπολεμικών κυβερνήσεων συνεργασίας των δύο μεγάλων κομμάτων στην Αυστρία. Πολλοί Αυστριακοί βλέπουν εδώ και χρόνια έναν εκφυλισμένο μηχανισμό συναλλαγής. Μία κυνική αναδιανομή αξιωμάτων και δημοσίου χρήματος, μεταξύ των κομματικών μηχανισμών των σοσιαλδημοκρατών και του Λαϊκού Κόμματος.

Η συναίνεση των μεγάλων κομμάτων στην πολιτική συχνά εγκυμονεί κινδύνους. Από την μία πλευρά όντως εξασφαλίζει κυβερνητική σταθερότητα. Από την άλλη, όμως, δίνει κίνητρο σε σημαντικά τμήματα του εκλογικού σώματος να καταφύγουν στην ψήφο διαμαρτυρίας, συχνά στην άκρα Δεξιά. Το έχει καταλάβει ο Μάρτιν Σουλτς και είναι ο βασικός λόγος που αρνείται επίμονα να συγκυβερνήσει ξανά με τη Μέρκελ. Το κατάλαβαν εγκαίρως και οι Αυστριακοί σοσιαλδημοκράτες. Αποκλείοντας σε έντονο ύφος προεκλογικά την συνεργασία με τον Κουρτς, κατάφεραν να συγκρατήσουν τα ποσοστά τους σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο.

Οι κόκκινες γραμμές του Στράχε

Ο Στράχε εμφανίζεται με πολλές «κόκκινες γραμμές». Σε νεότερες δηλώσεις του διεκδικεί το υπουργείο Εσωτερικών, την καθιέρωση δημοψηφισμάτων και την επιβολή ισλαμοφοβικής νομοθεσίας. Είναι οι προϋποθέσεις που θέτει για τον σχηματισμό κυβέρνησης με τον Κουρτς. Πρέπει να φανεί προσεκτικός, καθώς μία συνεργασία στα πλαίσια του Proporz θα οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε πτώση τα ποσοστά της Ακροδεξιάς.

Αυτό είχε συμβεί εξάλλου στο Κόμμα της Ελευθερίας παλαιότερα, μόλις έληξε άδοξα το πείραμα της τότε συγκυβέρνησης. Ο Στράχε θυμάται πολύ καλά ότι το κοστούμι της εξουσίας αποδείχθηκε πολύ «στενό» για τον αμφιλεγόμενο προκάτοχο του Γεργκ Χαιντερ, που βρήκε τελικώς τραγικό θάνατο σε τροχαίο δυστύχημα.

bookmark icon