Τα τρία σενάρια του Τραμπ για τον πόλεμο στο Ιράν

Σημαντικές αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί στη Μέση Ανατολή για τη διατήρηση του αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και τη συνοδεία πλοίων στα ύδατα του Ομάν, γεγονός που περιορίζει τις επιχειρησιακές δυνατότητες των ΗΠΑ σε άλλα μέτωπα, και συγκεκριμένα στην περιοχή Ινδο-Ειρηνικού (IPR) ή ακόμη και στα ευρωπαϊκά θέατρα επιχειρήσεων. Η Κίνα, από κοινού με τη Ρωσία, ενδέχεται να είναι οι κύριοι ωφελημένοι από αυτή τη διάσπαση της αμερικανικής στρατιωτικής προσοχής.

Η εμπλοκή του αμερικανικού ναυτικού στην περιοχή δεσμεύει πολύτιμα μέσα. Αυτό επιτρέπει στο Πεκίνο να διασφαλίσει την ενεργειακή του τροφοδοσία από τη Μέση Ανατολή, διατηρώντας παράλληλα διπλωματική επιρροή επί του Ιράν και της ευρύτερης περιοχής, χωρίς την επαχθή υποχρέωση υπεράσπισης περιφερειακών εταίρων, μέσω ενεργού στρατιωτικής εμπλοκής.

Παράλληλα, η κατάσταση αυτή παρέχει στη Ρωσία μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών εντός και πέριξ του ευρωπαϊκού θεάτρου, αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ να αναλάβουν αυξημένες δεσμεύσεις, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει ψυχολογική τριβή στις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης. Όλα τα παραπάνω ενδέχεται να αυξήσουν τις πιθανότητες μιας επιταχυνόμενης σύγκρουσης, τόσο στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, όσο και στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Επανεμφανιζόμενη αναταραχή

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τραμπ, είχε αφήσει εκ νέου να εννοηθεί το ενδεχόμενο στρατιωτικών ενεργειών κατά του Ιράν, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να εξαπολύσει «άλλη μια μικρή Επιχείρηση Epic Fury» μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Οι προτροπές του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προς τον Τραμπ, να πλήξει το Ιράν αμέσως μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, ενδέχεται να λειτουργήσουν ως επιπλέον καταλύτης.

Ο δε Τραμπ συνεχίζει τις αντιφατικές του δηλώσεις για το Ιράν: Προ λίγων ημερών είπε ότι «πόλεμος έχει ουσιαστικά τελειώσει» και πως είναι «απίθανη μία επανέναρξη των εχθροπραξιών». Τετάρτη 11/11 δήλωσε πως οι ΗΠΑ επιθυμούν «ολοκληρωτική νίκη» κατά του Ιράν, ισχυριζόμενος πως διεξάγει πόλεμο εναντίον των ΗΠΑ από το 1979 και ότι δεν τον ξεκίνησε αυτός.

Προηγουμένως, το βράδυ της 1ης Νοεμβρίου, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι είχε μια «πολύ καλή» τηλεφωνική επικοινωνία με τον Νετανιάχου, την προηγούμενη ημέρα. Είναι αξιοσημείωτο ότι, αμέσως μετά, στις 3 Νοεμβρίου 2026, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν «αμυντικά» πλήγματα – και όχι «ευρείας κλίμακας πλήγματα» – στο ιρανικό νησί Κεσμ (Qeshm island), στα Στενά του Ορμούζ.

Οι ενέργειες αυτές φέρεται να είχαν ως στόχο τον περιορισμό της ικανότητας του Ιράν να επιτίθεται σε εμπορικά πλοία στα Στενά, ενώ αποτέλεσαν επίσης απάντηση στο περιστατικό της 2ας Νοεμβρίου, κατά το οποίο οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) άνοιξαν πυρ εναντίον αμερικανικού αεροσκάφους στα Στενά του Ορμούζ. Αν και οι ΗΠΑ παρουσίασαν τις ενέργειες αυτές ως καθαρά αντιδραστικές, οι γεωπολιτικές προεκτάσεις τους λειτούργησαν, στην ουσία, ως ένα μήνυμα προς πολλαπλές κατευθύνσεις, απευθυνόμενο στα ενδιαφερόμενα μέρη…

Ένα μήνυμα προς το Ιράν

Πλήττοντας το Μπαντάρ Τζασκ (Bandar Jask) και το νησί Κεσμ(Qeshm) – τα οποία αποτελούν τα κυριολεκτικά γεωγραφικά ερείσματα της στρατηγικής του Ιράν για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ – οι ΗΠΑ κατέδειξαν ότι οι περιφερειακές διπλωματικές διαδικασίες δεν πρόκειται να αποτρέψουν την Ουάσιγκτον από το να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της μέσω στρατιωτικής δράσης.

Το γεγονός αυτό έστειλε το μήνυμα ότι, παρά τις συνεχιζόμενες παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις για την ειρήνη – με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν – οι ΗΠΑ διατηρούν τη δυνατότητα μονομερούς δράσης, επιτρέποντάς τους να πλήξουν το ιρανικό έδαφος όποτε το κρίνουν σκόπιμο.

Όμως, έστειλε ένα μήνυμα και προς τους συμμάχους των ΗΠΑ (Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Πακιστάν). Ως γνωστόν, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από τα κράτη που συμμετέχουν στο “Σύμφωνο της Μέκκας” μετέβησαν στην Τεχεράνη, υπακούοντας σε μια ρεαλιστική αναγκαιότητα: Να διαχειριστούν απευθείας με το Ιράν τα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη στάση της Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, μέσω των πληγμάτων ακριβείας που εξαπέλυσαν αμέσως μετά τη σύνοδο, οι ΗΠΑ επιχείρησαν να επιδείξουν – με τρόπο επιβλητικό και προκλητικό – την ικανότητά τους να λαμβάνουν μονομερείς αποφάσεις στον Κόλπο. Η κίνηση αυτή λειτούργησε ως υπενθύμιση προς το Ριάντ και την Άγκυρα ότι, αν και οι ΗΠΑ ενδέχεται να αποδέχονται την περιφερειακή διπλωματία χάριν της σταθεροποίησης, η Ουάσιγκτον παραμένει ο καθοριστικός στρατιωτικός ρυθμιστής σε αυτόν τον παγκόσμιο ενεργειακό διάδρομο.

Εστάλη δε και ένα μήνυμα προς Ρωσία και Κίνα. Οι επιθέσεις αυτές ενδέχεται να αποτελούν ισχυρά μηνύματα προς τη Ρωσία και την Κίνα, ώστε να μην αναμειγνύονται στις πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της Μέσης Ανατολής που βρίσκονται υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ. Ειδικότερα για την Κίνα – η οποία διψά για ισχύ, αλλά εξαρτάται από τις εισαγωγές ενέργειας – πρόκειται για μια ανησυχητική προειδοποίηση. Οι πρόσφατες προσπάθειες προσέγγισης μεταξύ Κίνας και Ομάν συγκαταλέγονται, κατά πάσα πιθανότητα, στα γεγονότα που αποτέλεσαν στόχο των πληγμάτων.

Πιθανές προβλέψεις

Το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών σηματοδότησε την εσωτερική εξάντληση των ΗΠΑ με τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης, ιδιαίτερα τις αυξανόμενες παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και τις διαταραχές στη ναυτιλία. Κατά συνέπεια, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενδέχεται να στραφεί από την άμεση στρατιωτική πίεση, στην προτεραιότητα της διπλωματίας, αξιοποιώντας περιφερειακούς μεσολαβητές για να ασφαλίσει το Στενό του Ορμούζ και να μειώσει την εσωτερική οικονομική πίεση.

Ταυτόχρονα, το αποτέλεσμα των πρόσφατων ισραηλινών εκλογών μπορεί επίσης να αλλάξει τον περιφερειακό υπολογισμό. Ενώ η προεκλογική στάση περιελάμβανε έντονη πίεση για επιθετικά πλήγματα εναντίον ιρανικών στόχων, το μετεκλογικό τοπίο – σε συνδυασμό με τους μεταβαλλόμενους πολιτικούς περιορισμούς των ΗΠΑ – θα μπορούσε να περιορίσει την περαιτέρω μονομερή κλιμάκωση από το Ισραήλ. Κοιτάζοντας προς τα μέσα του 2027, η περιοχή της Μέσης Ανατολής ενδέχεται να αντιμετωπίσει τις ακόλουθες πιθανές πορείες, με πρώτη την διαχειριζόμενη παύση.

Αναφερόμαστε σε ένα εύθραυστο σενάριο, όπου οι διαπραγματεύσεις που μεσολαβούν, επιτυγχάνουν. Αυτό θα οδηγήσει σε προσωρινή διακοπή των εχθροπραξιών, στο σταδιακό άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και στη μετατροπή του καναλιού της Τεχεράνης σε μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων. Πρόκειται για μια προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης που θα επιτευχθεί μέσω διαλόγων μεταξύ πολλών χωρών, στους οποίους θα συμμετέχουν η Τεχεράνη και περιφερειακοί μεσολαβητές, όπως το Κατάρ και το Ομάν.

Αυτό το πλαίσιο πιθανότατα θα περιλαμβάνει τη διακοπή των θαλάσσιων αποκλεισμών και της παρενόχλησης των εμπορικών ναυτιλιακών οδών από το Ιράν, με αντάλλαγμα την παύση των βομβαρδισμών ΗΠΑ-Ισραήλ. Ωστόσο, έως ότου μια συνολική διευθέτηση αντιμετωπίσει τις υποκείμενες στάσεις αποτροπής, η περιοχή παραμένει εξαιρετικά ασταθής, ευάλωτη σε ταχεία επανακλιμάκωση, εάν καταρρεύσουν αυτά τα εύθραυστα διπλωματικά κανάλια.

Αυτό θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε περιστασιακούς ναυτικούς αποκλεισμούς, επίμονες αλλά χαμηλότερης έντασης θαλάσσιες επιθέσεις και ποικίλης κλίμακας θαλάσσιες και χερσαίες επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη/πυραύλους και ασύμμετρες επιθέσεις μικρών ομάδων των Χούθι σε σαουδαραβικούς στόχους.

Δεύτερο σενάριο, είναι η ανανέωση του πολέμου: Μια επικίνδυνη κλιμάκωση που πυροδοτείται από τη διπλωματική κατάρρευση. Αυτό θα οδηγούσε σε πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σε πλήγματα κατά των ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας με αποτέλεσμα μαζικές απώλειες, καθώς και σε άσκηση πίεσης προς τα μέλη της “Συνθήκης της Μέκκας” να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για αμοιβαία άμυνα.

Τρίτο σενάριο: Εξελισσόμενη Περιφερειακή Αρχιτεκτονική

Ένα μακροπρόθεσμο σενάριο ολοκλήρωσης όπου οι διάλογοι μεταξύ του Κόλπου, του Ιράν, του Πακιστάν και της Τουρκίας ωριμάζουν σε ένα ενιαίο πρωτόκολλο για θαλάσσια περιστατικά. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να ενσωματώσει την Αίγυπτο και να συντονιστεί/να λειτουργήσει χαλαρά, παράλληλα με τις ναυτικές προσπάθειες των ΗΠΑ για τη διατήρηση μιας ημι-εύθραυστης/συχνά διακοπτόμενης ναυσιπλοΐας μέσω του Πορθμού του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας.

Η Μέση Ανατολή κατακερματίζεται πριν ενσωματωθεί. Καθώς τα έθνη αντλούν μαθήματα από τις πρόσφατες συγκρούσεις και διερευνούν περιφερειακές συμφωνίες ασφάλειας με το Ιράν, είναι σαφές ότι η μόχλευση πηγάζει πλέον, τόσο από τη διατάραξη των οικονομικών σημείων συμφόρησης, όσο και από τη συμβατική στρατιωτική ισχύ. Εάν το κανάλι της Τεχεράνης επικρατήσει, η προκύπτουσα τάξη δεν θα είναι μια καθαρή μεταφορά παγκόσμιας ηγεμονίας, αλλά ένα υπερ-ανταγωνιστικό, συναλλακτικό σύστημα, όπου οι μεσαίες δυνάμεις διαπραγματεύονται μεταξύ επικαλυπτόμενων μπλοκ για να εξασφαλίσουν το μέλλον τους.

Η συνάντηση της 26ης Οκτωβρίου στην Τεχεράνη ήταν ουσιαστικά ένας αμυντικός διπλωματικός ελιγμός για την προστασία των τοπικών οικονομικών ατζεντών. Η Σαουδική Αραβία συμμετείχε στον διάλογο για να προστατεύσει τις πρωτοβουλίες οικονομικής διαφοροποίησης πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων από έναν καταστροφικό περιφερειακό πόλεμο. Το Ιράν, αντιμετωπίζοντας σοβαρή πίεση, κανόνισε τις συνομιλίες για να ξεφύγει από την διπλωματική απομόνωση, να αποτρέψει την άμεση ξένη παρέμβαση και να ενσταλάξει σταδιακά την επιρροή του.

Ωστόσο, δεδομένου ότι η συνάντηση στόχευε στη στρατηγική αποτροπή έναντι εξωτερικών απειλών και όχι στην επίλυση της μικροδυναμικής του εμφυλίου πολέμου της Υεμένης, οι βασικοί παράγοντες της φλεγόμενης περιφερειακής αναταραχής – η σύγκρουση Χούθι-Σαουδαράβων – παρέμειναν εντελώς ανεπίλυτοι ή παρέμειναν ανεπίλυτοι.