Τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο για το PKK – Ποια κόμματα αντιδρούν

Σύμφωνα με πληροφορίες, πολλοί βουλευτές του κυβερνώντος AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) υπέγραψαν έπειτα από μήνες μυστικών διαπραγματεύσεων. Το αποτέλεσμα είναι ένα σχέδιο νόμου που προβλέπει υπό όρους αμνηστία για τα μέλη του PKK, που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, εφόσον η οργάνωση διαλυθεί και παραδώσει το σύνολο του οπλισμού της.

Επισήμως, το νομοσχέδιο τιτλοφορείται «Σχέδιο Νόμου για την Ενίσχυση της Εθνικής Αλληλεγγύης και της Κοινωνικής Συνοχής» και αποτελεί το βασικό θεσμικό πλαίσιο που θα καθοδηγήσει τα επόμενα στάδια της διαδικασίας μεταξύ του τουρκικού κράτους και του PKK.
Πρόκειται ουσιαστικά για το πρώτο βήμα.

Η πρόταση αναμένεται να συζητηθεί την Παρασκευή στην Επιτροπή Δικαιοσύνης της Εθνοσυνέλευσης και στη συνέχεια να παραπεμφθεί στην Ολομέλεια (ενδεχομένως την Κυριακή), όπου τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναμένεται να επιχειρήσουν να επιβραδύνουν τη συζήτηση την επόμενη εβδομάδα.

Τι προηγήθηκε

Στις 2 Αυγούστου, αντιπροσωπεία του κουρδικού-κοινοβουλευτικού κόμματος DEM επισκέφθηκε τη φυλακή στο νησί Ιμραλί, προκειμένου να ενημερώσει τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν για τις λεπτομέρειες του σχεδίου νόμου. Την επόμενη ημέρα, το DEM δημοσιοποίησε θετική δήλωση του Οτσαλάν, ο οποίος ανέφερε ότι «δεν έχουν λυθεί ακόμη όλα τα ζητήματα», ωστόσο το νομοσχέδιο θα συμβάλει στην ειρήνη στην περιοχή και θα ανοίξει πλήρως τον δρόμο προς μια «δημοκρατική δημοκρατία».

Ο πρόεδρος του MHP (συγκυβερνών Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο οποίος είχε εγκαινιάσει τη διαδικασία πριν από σχεδόν δύο χρόνια με τη συμβολική χειραψία του με βουλευτές του DEM, ήταν από τους πρώτους που υπέγραψαν το σχέδιο νόμου την Τρίτη.

Οι αντιδράσεις

Μετά την κατάθεση του νομοσχεδίου την Τετάρτη, ο πρόεδρος Ερντογάν έγραψε στην πλατφόρμα X: «Ελπίζω αυτό το βήμα, που αποσκοπεί στην οριστική απαλλαγή της Τουρκίας από την απειλή της τρομοκρατίας, να οδηγήσει σε ευοίωνα αποτελέσματα».

Ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι το νομοθετικό πλαίσιο αποτελεί: «Μία από τις σημαντικότερες απαντήσεις απέναντι στην ιμπεριαλιστική και σιωνιστική επιθετικότητα που στρέφεται εναντίον της περιοχής μας», υποστηρίζοντας ότι μέσω της διαδικασίας με το PKK η Άγκυρα αποτρέπει τους αντιπάλους της από το να χρησιμοποιήσουν την οργάνωση εναντίον των τουρκικών συμφερόντων.

Στην αντιπολίτευση, το κόμμα Yeni Parti (το νέο κόμμα που ίδρυσε ο Οζγκιούρ Οζέλ, αφού αποχώρησε από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα-CHP) ανακοίνωσε ότι θα εξετάσει το σχέδιο νόμου, πριν δημοσιοποιήσει τη θέση του. Αντίθετα, το Yeniden Refah (ισλαμικό Νέο Κόμμα Ευημερίας, υπό τον υιό Ερμπακάν) και το IYI Parti (“Καλό Κόμμα”, εθνικιστικό, από διάσπαση του MHP) εμφανίζονται ιδιαίτερα επικριτικά, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία συνιστά προδοσία απέναντι στους στρατιώτες και τους πολίτες που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο μεταξύ του τουρκικού κράτους και του PKK, ο οποίος διαρκεί πάνω από τέσσερις δεκαετίες.

Παράλληλα, η Επιτροπή Εθνικής Άμυνας της Βουλής ενέκρινε την Τετάρτη ξεχωριστό σχέδιο νόμου που τροποποιεί τα δικαιώματα των οικογενειών των «μαρτύρων» και των βετεράνων.

Τι προβλέπει το νομοθετικό πλαίσιο

Το άρθρο 1 ορίζει ότι η ειρηνευτική διαδικασία θα ξεκινήσει επισήμως, μόνο αφού το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (MGK) διαπιστώσει και δημοσιεύσει στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ότι το PKK έχει τερματίσει πλήρως τη δράση του και έχει παραδώσει όλα τα όπλα και τα πυρομαχικά του.

Τα άρθρα 3 και 6 προβλέπουν αναστολή των ποινικών διαδικασιών και όχι άμεση απονομή αμνηστίας για όσους πληρούν τις προϋποθέσεις. Ανάλογα με τις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν, οι εν εξελίξει δίκες μπορούν να ανασταλούν, ή οι ποινές φυλάκισης να τεθούν σε αναστολή, υπό καθεστώς δοκιμαστικής επιτήρησης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τα άρθρα 3 και 6 εξαιρούν από τις ευεργετικές διατάξεις όσους κατηγορούνται για ανθρωποκτονίες και άλλα εγκλήματα που επισύρουν ισόβια κάθειρξη και τελέστηκαν πριν από την 1η Ιουνίου 2005. Στην εξαίρεση αυτή περιλαμβάνονται ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν και η ανώτατη ηγεσία του PKK. Το άρθρο 5 καθορίζει τους όρους της δοκιμαστικής περιόδου, ενώ το άρθρο 7 προβλέπει τη σύσταση επιτροπής υπό την προεδρία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, η οποία θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί την πορεία της διαδικασίας.

Αν και το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει πολλές ακόμη επιμέρους διατάξεις, αυτά αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά του λεγόμενου «τουρκικού μοντέλου» για τον «τερματισμό της τρομοκρατίας». Ωστόσο, σύμφωνα με τη δικηγόρο Γκιουλτσίν Αβσάρ, αρκετοί νομικοί ορισμοί παραμένουν ασαφείς, γεγονός που ενδέχεται να αφήσει την εφαρμογή του νόμου «στο έλεος της δικαστικής γραφειοκρατίας».

Η Οζγκέ Γκέντς, ερευνήτρια στο Middle East Council on Global Affairs, η οποία συμμετείχε στις πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών κατά την ειρηνευτική διαδικασία Τουρκίας-PKK την περίοδο 2013-2015, εκτίμησε με συγκρατημένη αισιοδοξία ότι το σχέδιο νόμου συνιστά πρόοδο έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων. Αν και η κατάθεση του νομοσχεδίου αναβλήθηκε επανειλημμένα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, αναγκάζοντας τη Βουλή να παρατείνει τις εργασίες της μέσα στην περίοδο της θερινής διακοπής, η Γκέντς υποστηρίζει:

«Η καθυστέρηση αποκαλύπτει την επιφυλακτικότητα της κυβέρνησης, την ανησυχία της για τις εκλογικές και εθνικιστικές αντιδράσεις και την προτίμησή της να προηγηθεί η επιβεβαίωση των ζητημάτων ασφαλείας πριν από οποιαδήποτε νομική παραχώρηση. Ταυτόχρονα, όμως, φαίνεται ότι έδωσε στα εμπλεκόμενα μέρη τον χρόνο να διαμορφώσουν έναν ελάχιστο κοινό συμβιβασμό, ο οποίος είναι σημαντικά πιο προστατευτικός και λειτουργικός από ό,τι πολλοί ανέμεναν».

Η ίδια επισημαίνει επίσης ότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά πως η κοινή γνώμη υποστηρίζει σε μεγάλο βαθμό τον τερματισμό της σύγκρουσης, αλλά εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε παραχωρήσεις που συνδέονται με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν. Το γεγονός ότι η ηγεσία του PKK εξαιρείται από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο ανοίγει τον δρόμο για τη νομική διευθέτηση υποθέσεων χαμηλότερης βαρύτητας, όπως η συμμετοχή στην οργάνωση, η παροχή βοήθειας ή η προπαγάνδα, αδικήματα που αφορούν μεγάλο αριθμό ανθρώπων οι οποίοι έχουν διωχθεί ή φυλακιστεί βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας.

Το επόμενο στάδιο

Μετά την αναμενόμενη έγκριση του νομοσχεδίου από το κοινοβούλιο, με τις ψήφους του κυβερνητικού συνασπισμού και του κόμματος DEM, η επόμενη φάση θα κρίνει κατά πόσο η διαδικασία μπορεί να αποκτήσει μόνιμο και βιώσιμο χαρακτήρα. Επειδή το σχέδιο νόμου επικεντρώνεται κυρίως στις ποινικές υποθέσεις και στις δικαστικές διώξεις, η Γκέντς, τονίζει ότι δεν μπορεί να αναμένεται να ρυθμίσει όλες τις πτυχές της επιστροφής και της κοινωνικής επανένταξης των πρώην μαχητών.

Όπως αναφέρει: «Τα ζητήματα αυτά ενδέχεται να αντιμετωπιστούν στην επόμενη φάση, μέσω του συντονιστικού ρόλου της Επιτροπής, των υποεπιτροπών της, καθώς και μέσω πρόσθετων διοικητικών ή νομοθετικών μέτρων, τα οποία έχει την εξουσία να εισηγηθεί». Η ίδια εκτιμά ότι τα βασικά ζητήματα που θα πρέπει να συζητηθούν σχετικά με την επανένταξη περιλαμβάνουν:

• Αν οι πρώην μαχητές θα προστατεύονται από πράξεις αντεκδίκησης ή από νέες, επαναλαμβανόμενες ποινικές έρευνες.
• Πώς θα αποκτήσουν πρόσβαση σε στέγαση, εισόδημα, εργασία και υπηρεσίες υγείας.
• Πώς θα διευκολυνθεί η επανένωση των οικογενειών τους.
• Αν θα μπορούν να συμμετέχουν νόμιμα στην πολιτική και κοινωνική ζωή, χωρίς να κινδυνεύουν να ποινικοποιηθούν εκ νέου.