Τουρκία: Πώς βλέπει η αντιπολίτευση και ΜΜΕ την τριμερή συμφωνία

Η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, η οποία προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον μίας από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών, βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης στην Ολομέλεια της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Η Συμφωνία της Μέκκας προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις από την τουρκική αντιπολίτευση.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης χαρακτήρισαν τη συμφωνία «επικίνδυνη» και «περιπετειώδη» επιλογή, ενώ το κυβερνών κόμμα AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) υπεραμύνθηκε της συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να συμβάλει στη σταθερότητα της περιοχής. Η αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του AKP, Özlem Zengin, δήλωσε ότι η συμφωνία θα ακολουθήσει την προβλεπόμενη συνταγματική διαδικασία και θα τεθεί σε ισχύ μετά την έγκρισή της από τη Βουλή.

Όπως ανέφερε, μετά την ολοκλήρωση της σχετικής αλληλογραφίας μεταξύ των τριών πλευρών, η συμφωνία θα διαβιβαστεί θεσμικά στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση μέσω της Προεδρίας της Δημοκρατίας και θα συζητηθεί στην Ολομέλεια, σύμφωνα με το άρθρο 90 του τουρκικού Συντάγματος. «Όλα τα πολιτικά κόμματα θα εκφράσουν τις απόψεις τους και, αφού εγκριθεί από τη Βουλή μας, θα τεθεί σε ισχύ», σημείωσε.

Θα εμπλακεί η Τουρκία σε πόλεμο εναντίον του Ιράν;

Ο αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του εθνικιστικού İYİ Parti (Καλό Κόμμα, προήλθε από διάσπαση του συγκυβερνώντος-εθνικιστικού MHP) Turhan Çömez, έθεσε ζήτημα τόσο ως προς την αρμοδιότητα του προέδρου Ερντογάν να υπογράψει τη συμφωνία όσο και ως προς τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει για την Τουρκία. «Ο Ερντογάν την υπέγραψε, αλλά με ποια αρμοδιότητα;» διερωτήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία πρέπει να έρθει στη Βουλή και να εξεταστεί λεπτομερώς, σύμφωνα με το άρθρο 90 του Συντάγματος.

Ο Çömez ζήτησε να εξηγηθεί ποια ακριβώς απειλή αντιμετωπίζει η Τουρκία και ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο αναλαμβάνει δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συγκεκριμένης συμφωνίας. Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας, σημείωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να εξαπολύσει επίθεση εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, ή να θεωρήσει ότι ενεργεί στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας.

«Σε μια τέτοια κατάσταση σύγκρουσης, ποια θέση θα λάβει η Τουρκία; Θα εμπλακεί η ίδια σε πόλεμο εναντίον του Ιράν; Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο», υπογράμμισε.

“Θα μας μετατρέψει σε μισθοφόρους”

Ο αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του Yeni Parti (του κόμματος που ίδρυσε ο Οζγκιούρ Οζέλ, διασπώντας το CHP), Murat Emir, άσκησε ακόμη σκληρότερη κριτική. Υποστήριξε ότι η συμφωνία, την οποία, όπως είπε, η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ως «στρατηγική ιδιοφυΐα», αποτελεί ένδειξη κατάρρευσης της κοινής λογικής.

Ο Emir αναφέρθηκε στα προβλήματα του Πακιστάν με την Ινδία λόγω του Κασμίρ, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για πυρηνική δύναμη, ενώ επισήμανε επίσης τις σχέσεις του με το Αφγανιστάν και το Ιράν και τον κίνδυνο νέων συγκρούσεων. Για τη Σαουδική Αραβία υποστήριξε ότι, στο πλαίσιο της σύγκρουσης Ισραήλ-Ιράν, λειτουργεί ως “ασπίδα” του Ισραήλ, διατηρεί στενές σχέσεις με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες και βρίσκεται εδώ και χρόνια σε σύγκρουση με τους Χούθι.

«Με όλα αυτά δεδομένα, δεν μπορούμε να αποδεχθούμε μια συμφωνία που θα καταστήσει με κάποιον τρόπο την Τουρκία μέρος αυτών των περιφερειακών συγκρούσεων και, στην πραγματικότητα, δεν θα της προσφέρει τίποτε άλλο πέρα από την εξεύρεση ζεστού χρήματος από τη Σαουδική Αραβία, ενώ θα μετατρέψει, δυστυχώς, την Τουρκία σε μισθοφόρο φρουρό αυτών των χωρών», δήλωσε.

Ο Emir κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι, ενώ δηλώνει δημόσια πως τάσσεται εναντίον του Ισραήλ και υπέρ της Παλαιστίνης, έχει στην πράξη καταστεί βασικός παράγοντας μιας επιχείρησης περικύκλωσης του Ιράν. «Δεν υπάρχει κανένας λόγος να αναλάβουμε τους περιφερειακούς κινδύνους. Δεν έχουν το δικαίωμα να βάλουν τη χώρα μας σε τέτοιες περιπέτειες, τις οποίες προωθούν μέσω μιας προσωποποιημένης διπλωματίας, της διπλωματίας του ενός ηγέτη», ανέφερε.

Πρόσθεσε ότι η αντιπολίτευση και η Βουλή αναμένουν να παρουσιαστεί η συμφωνία και να δοθούν σαφείς εξηγήσεις για τους λόγους για τους οποίους η Τουρκία αποφάσισε να αναλάβει αυτούς τους κινδύνους.

Τι λέει η κυβέρνηση Ερντογάν 

Απαντώντας στην αντιπολίτευση, η Özlem Zengin υποστήριξε ότι η συμφωνία αποτελεί μία από τις διεθνείς συμφωνίες που υπογράφει η Τουρκία και θα ακολουθήσει κανονικά τη θεσμική διαδικασία έγκρισης. Τόνισε επίσης ότι η συμφωνία δεν στρέφεται εναντίον οποιασδήποτε χώρας και δεν παραβιάζει τις υποχρεώσεις της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με την ίδια, η συμφωνία αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση μιας κοινής περιφερειακής αμυντικής στρατηγικής και αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας των χωρών της περιοχής να αντιμετωπίζουν τα προβλήματά τους με τις δικές τους δυνάμεις.
Η Zengin υποστήριξε ακόμη ότι η συμφωνία έχει προκαλέσει «ενθουσιασμό», όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή και ότι πρώην πολιτικοί και αξιωματούχοι την έχουν χαρακτηρίσει σημαντική και ελπιδοφόρα.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η συμφωνία δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκη στις τρεις χώρες, καθώς προβλέπεται η δυνατότητα συμμετοχής και άλλων χωρών της περιοχής, εφόσον το επιθυμούν. «Πρόκειται για μια συμφωνία προσανατολισμένη στην επίλυση προβλημάτων, η οποία αποσκοπεί σε μια πιο σταθερή περιοχή, με τις χώρες της περιοχής να ενώνουν τις δυνάμεις τους για την επίλυση των υφιστάμενων προβλημάτων», δήλωσε.

Καταλήγοντας, η Zengin υπογράμμισε ότι η συνεργασία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα των τριών χωρών να αντιμετωπίζουν περιφερειακά ζητήματα και να συμβάλει στην ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας.

Να σημειωθεί ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών άφηνε ανοιχτό “παράθυρο” για ένταξη και της Αιγύπτου, «μόλις διευθετηθούν τεχνικά ζητήματα», δηλώνοντας μάλιστα ότι υπάρχει ενδιαφέρον και από άλλες χώρες. Ανέφερε δε ότι θα λειτουργεί με τρόπο τεχνικά παρόμοιο με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, με επιτροπή υπουργών, πολιτικές και στρατιωτικές επιτροπές, καθώς και μόνιμη γραμματεία αρμόδια για την εποπτεία της εφαρμογής των αποφάσεων.

Σε άλλο μήκος τουρκικά ΜΜΕ 

Ενδεικτικά για την στάση τουρκικών ΜΜΕ, η φιλοκυβερνητική Daily Sabah γράφει: «Σοβαρό πλήγμα για την ελληνική εξωτερική πολιτική! Το Τελ Αβίβ πρέπει να αποφύγει πιθανή ένταση με την Άγκυρα». Σύμφωνα με την εφημερίδα, η νέα αμυντική γραμμή που δημιούργησε η Τουρκία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν αλλάζει τους συσχετισμούς στην περιοχή. Ενώ τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης εφιστούν την προσοχή στις συνέπειες μιας πιθανής έντασης μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ, τα ελληνικά μέσα χαρακτηρίζουν την προσέγγιση του Ριάντ με την Τουρκία σοβαρό πλήγμα για την Αθήνα, καταλήγει.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόβλεψη ότι επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες, θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Η συγκεκριμένη ρήτρα, σε συνδυασμό με τις δυνατότητες των τριών χωρών, θεωρείται από τα τουρκικά δημοσιεύματα το στοιχείο που προσδίδει στη συμφωνία ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα.

Σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρουν τα τουρκικά ΜΜΕ από την Ελλάδα, η συμφωνία αντιμετωπίζεται ως μια εξέλιξη που ενισχύει σημαντικά τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η στενότερη στρατηγική σχέση της Άγκυρας με το Ριάντ. Η Ελλάδα είχε επενδύσει τα προηγούμενα χρόνια στην ανάπτυξη των σχέσεών της με τη Σαουδική Αραβία, όμως η νέα συμφωνία δημιουργεί ένα διαφορετικό περιβάλλον, καθώς η Σαουδική Αραβία συνδέεται πλέον με την Τουρκία και το Πακιστάν, σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής.

Τα τουρκικά δημοσιεύματα παρουσιάζουν την εξέλιξη ως σοβαρό πλήγμα για την ελληνική εξωτερική πολιτική, καθώς η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα περιφερειακή πραγματικότητα στην οποία η Τουρκία αποκτά ακόμη στενότερη σχέση με μια από τις σημαντικότερες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις του Κόλπου.

Παράλληλα, στην ελληνική ανάγνωση που μεταφέρουν τα τουρκικά ΜΜΕ, η συμφωνία δεν θεωρείται απλώς μια διμερής, ή τριμερής αμυντική συνεννόηση. Αντίθετα, εξετάζεται ως πιθανή απαρχή ενός ευρύτερου περιφερειακού μηχανισμού ασφαλείας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον συνδυασμό των δυνατοτήτων των τριών χωρών: Της τουρκικής αμυντικής τεχνολογίας και στρατιωτικής ισχύος, των οικονομικών δυνατοτήτων της Σαουδικής Αραβίας και της στρατιωτικής και πυρηνικής ισχύος του Πακιστάν.

Τα τουρκικά ΜΜΕ για την ελληνική στάση 

Τα τουρκικά δημοσιεύματα μεταφέρουν την εκτίμηση ότι η συμφωνία μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση ενός νέου στρατηγικού μπλοκ στην περιοχή. Η πιθανότητα η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν να προχωρήσουν πέρα από την αρχική συμφωνία, με κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών, εκπαίδευση, αμυντικές προμήθειες και κοινά εξοπλιστικά προγράμματα, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η συμφωνία θα μπορούσε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο βάθος και να μετατραπεί από πολιτική δέσμευση σε λειτουργικό μηχανισμό περιφερειακής ασφάλειας. Αυτό είναι, σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρουν τα τουρκικά ΜΜΕ, ένα από τα βασικά σημεία που προκαλούν προβληματισμό στην Ελλάδα.

Η ρήτρα συλλογικής άμυνας 

Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν περισσότερο στην ελληνική αποτίμηση, όπως παρουσιάζεται στον τουρκικό Τύπο, είναι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Η αρχή ότι επίθεση εναντίον μιας από τις τρεις χώρες θεωρείται επίθεση εναντίον όλων παραπέμπει, ως προς τη λογική της συλλογικής ασφάλειας, στον μηχανισμό του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.

Για την Ελλάδα, σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, το γεγονός ότι η Τουρκία συμμετέχει σε έναν τέτοιο μηχανισμό, ενώ παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Άγκυρα, δηλαδή, δεν εγκαταλείπει τη θέση της στη δυτική συμμαχία, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει τις στρατηγικές της σχέσεις στον μουσουλμανικό κόσμο και ειδικότερα στον Κόλπο και τη Νότια Ασία.
Αυτό παρουσιάζεται ως στοιχείο της ευρύτερης τουρκικής προσπάθειας για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.

Στα τουρκικά δημοσιεύματα επανέρχεται ένας κοινός παρανομαστής: H ιδιαίτερη σημασία του συνδυασμού των τριών χωρών.
Η Τουρκία διαθέτει μεγάλη στρατιωτική δύναμη και αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, με αυξανόμενη δυνατότητα εξαγωγών και παραγωγής μη επανδρωμένων συστημάτων, πυραύλων, πολεμικών πλοίων και άλλων αμυντικών τεχνολογιών.

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια οικονομική και ενεργειακή ισχύ και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αγοραστές αμυντικού εξοπλισμού παγκοσμίως. Το Πακιστάν διαθέτει μεγάλη στρατιωτική δύναμη και πυρηνικά. Η συνύπαρξη αυτών των τριών στοιχείων κάτω από μια κοινή ομπρέλα ασφάλειας παρουσιάζεται ως το βασικό χαρακτηριστικό που κάνει τη συμφωνία ιδιαίτερα σημαντική.

Tα τουρκικά ΜΜΕ για το Ισραήλ 

Τα τουρκικά ΜΜΕ μεταφέρουν ακόμη εντονότερες ανησυχίες από την ισραηλινή πλευρά. Η ισραηλινή αντίδραση, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, επικεντρώνεται κυρίως στην πιθανότητα η Τουρκία να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος στην περιοχή.
Στο Τελ Αβίβ, σύμφωνα με την τουρκική δημοσιογραφική παρουσίαση, εξετάζεται ιδιαίτερα το ενδεχόμενο η νέα συνεργασία να εξελιχθεί σε πραγματική στρατιωτική συμμαχία, εφόσον συνοδευτεί από κοινές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών, μεταφορά τεχνολογίας και κοινά προγράμματα εξοπλισμών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης το γεγονός ότι μια πιθανή μελλοντική κρίση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ δεν θα εξεταζόταν πλέον αποκλειστικά στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων. Η ύπαρξη της νέας συμφωνίας δημιουργεί έναν επιπλέον παράγοντα στρατηγικού υπολογισμού, καθώς μια σοβαρή σύγκρουση θα μπορούσε να αποκτήσει ευρύτερες περιφερειακές διαστάσεις

Ο συνδυασμός που αποτελεί, σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, τον πυρήνα της ανησυχίας τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο Ισραήλ, είναι η τουρκική τεχνολογία, το σαουδαραβικό χρήμα και η πακιστανική στρατιωτική ισχύς. Η τουρκική τεχνολογία μπορεί να συνδυαστεί με τους οικονομικούς πόρους της Σαουδικής Αραβίας και την πακιστανική στρατιωτική εμπειρία και πυρηνική αποτροπή.

Τα τουρκικά ΜΜΕ υπογραμμίζουν ότι, εάν αυτή η συνεργασία μετατραπεί σε κοινή παραγωγή οπλικών συστημάτων, κοινές ασκήσεις και μόνιμη ανταλλαγή στρατιωτικής τεχνογνωσίας, η συμφωνία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολύ σημαντικότερο στρατιωτικό σχήμα από αυτό που φαίνεται σήμερα.

«Μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Δυτική Ασία»

Συνολικά, η εικόνα που μεταφέρουν τα τουρκικά ΜΜΕ είναι ότι η Συμφωνία της Μέκκας δεν αντιμετωπίζεται στην Ελλάδα και το Ισραήλ ως μια απλή διπλωματική συμφωνία. Στην ελληνική πλευρά, το βασικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην ενίσχυση της Τουρκίας, στη στενότερη σχέση Άγκυρας-Ριάντ και στην πιθανότητα δημιουργίας ενός νέου περιφερειακού πόλου ισχύος, γεγονός που επηρεάζει τους υπολογισμούς της Αθήνας.

Στο Ισραήλ, η έμφαση δίνεται περισσότερο στην αυξανόμενη στρατιωτική και στρατηγική βαρύτητα της Τουρκίας και στο ενδεχόμενο η νέα τριμερής συνεργασία να αποκτήσει πραγματικό στρατιωτικό βάθος. Έτσι, σύμφωνα με την τουρκική δημοσιογραφική αποτίμηση, η Συμφωνία της Μέκκας δημιουργεί ένα νέο δεδομένο στη Δυτική Ασία: Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν επιχειρούν να συνδέσουν τις διαφορετικές μορφές ισχύος τους κάτω από μια κοινή ομπρέλα ασφάλειας, ενώ Ελλάδα και Ισραήλ καλούνται να επανεκτιμήσουν τις περιφερειακές ισορροπίες που διαμορφώνονται.