Βουλιάζει στην διαφθορά ο Ζελένσκι – Οι καταγγελίες της εκπροσώπου του

Την ίδια στιγμή, αίσθηση προκαλούν οι δημόσιες καταγγελίες της πρώην εκπροσώπου του Ουκρανού προέδρου, Ιουλίας Μέντελ, οι οποίες επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα χρόνιο πρόβλημα του ουκρανικού κράτους: Τη διαπλοκή πολιτικής εξουσίας, οικονομικών συμφερόντων και κρατικών μηχανισμών, γεγονός που καθιστούν την Ουκρανία “παράδεισο” διαφθοράς.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη για το Κίεβο. Η δυτική υποστήριξη εξακολουθεί να υφίσταται, αλλά εμφανίζει σημάδια κόπωσης. Η δήλωση του γαλάζιου βουλευτή Δημήτρη Καιρίδη, που μόνο για φιλορωσισμό δεν μπορεί να κατηγορηθεί, περί «δυσφορίας των Ευρωπαίων» για την Ουκρανία, είναι άκρως χαρακτηριστική.

Οι δε ειρηνευτικές διεργασίες παραμένουν αβέβαιες και η ουκρανική κοινωνία δείχνει ολοένα περισσότερο εξαντλημένη από έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθε νέο σκάνδαλο αποκτά πολύ μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα και επιπτώσεις. Πόσο μάλλον αν αναφερόμαστε σε σκάνδαλα για τα οποία κατηγορείται το πρώην δεξί χέρι του προέδρου και σε καταγγελίες που εκτοξεύει η άλλοτε “φωνή” του.

Οι καταγγελίες της Ιουλίας Μέντελ

Η Ιουλία Μέντελ, που υπήρξε επί δύο χρόνια εκπρόσωπος Τύπου του Ζελένσκι, επέλεξε να μιλήσει δημόσια σε συνέντευξή της στον Αμερικανό παρουσιαστή Τάκερ Κάρλσον, την “φωνή” του κινήματος MAGA (να σημειωθεί ότι είναι σε πλέον σύγκρουση με τον Τραμπ, έπειτα από τον πόλεμο στο Ιράν). Οι τοποθετήσεις της προκάλεσαν αίσθηση, όχι μόνο λόγω του περιεχομένου τους, αλλά και επειδή προέρχονται από πρόσωπο που γνώριζε εκ των έσω τη λειτουργία της ουκρανικής προεδρίας.

Η Μέντελ περιέγραψε ένα περιβάλλον ολοένα πιο ελεγχόμενο και συγκεντρωτικό, υποστηρίζοντας ότι ο Ζελένσκι μεταμορφώθηκε σταδιακά από πολιτικός “outsider” σε ηγέτη, με έντονα χαρακτηριστικά μετασοβιετικής εξουσίας (αυταρχισμός, διαφθορά, κτλ). Παράλληλα, άφησε αιχμές για την επιρροή του στενού προεδρικού κύκλου και ειδικά για τον ρόλο του Αντρίι Γερμάκ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς ο ισχυρότερος άνθρωπος γύρω από τον πρόεδρο. Ο Γερμάκ βρίσκεται σε στενό κλοιό και αντιμετωπίζει πλέον διώξεις για το πολύκροτο σκάνδαλο διαφθοράς του ενεργειακού τομέα.

Ο επί χρόνια πρώην συνεργάτης του Ζελένσκι, Τιμούρ Μίντιχ, έφυγε από τη χώρα “σαν τον κλέφτη”, για να αποφύγει τη σύλληψη για το ίδιο το σκάνδαλο και κατέφυγε στο Ισραήλ. Καθώς είναι Ουκρανο-ισραηλινός δεν αντιμετωπίζει κίνδυνο έκδοσης, γιατί το Ισραήλ δεν εκδίδει Εβραίους.

Οι ισχυρισμοί της Μέντελ – η οποία υποστήριξε ότι ο Ζελένσκι «ευδοκιμεί» από τον πόλεμο, για αυτό και δεν έχει καμία σπουδή να τον τερματίσει – δεν συνοδεύονταν πάντοτε από αποδείξεις, γεγονός που επέτρεψε στους επικριτές της να τους αμφισβητήσουν. Επιπλέον, η επιλογή του Κάρλσον ως πλατφόρμας έδωσε αφορμή σε ουκρανικούς και δυτικούς κύκλους να χαρακτηρίσουν τη συνέντευξη πολιτικά υποκινούμενη, δεδομένου ότι ο Αμερικανός δημοσιογράφος θεωρείται από πολλούς ιδιαίτερα ευνοϊκός προς τη ρωσική οπτική. Θυμόμαστε, ήταν ο δημοσιογράφος που είχε επιλέξει να πάρει συνέντευξη από τον Ρώσο πρόεδρο, τον Φεβρουάριο του 2024.

Ωστόσο, πέρα από τις υπερβολές ή τις ατεκμηρίωτες αναφορές, οι παρεμβάσεις της Μέντελ βρήκαν απήχηση σε ένα τμήμα της ουκρανικής κοινωνίας που θεωρεί πως η κυβέρνηση δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει τη συστημική διαφθορά. Μάλιστα, δεν είναι η μόνη τέως συνεργάτης του Ζελένσκι που τον επικρίνει: Για διαφθορά και αυταρχισμό τον κατηγορεί και ο πρώην σύμβουλος της ουκρανικής προεδρίας, Ολέξι Αρέστοβιτς, που έχει εξελιχθεί σε σφοδρό επικριτή του Ζελένσκι και ζει πλέον στο εξωτερικό.

Η υπόθεση Energoatom και ο κύκλος του Ζελένσκι

Το σημαντικότερο στοιχείο που ενίσχυσε τη δημόσια συζήτηση ήταν οι εξελίξεις γύρω από την έρευνα της NABU, της ουκρανικής υπηρεσίας καταπολέμησης της διαφθοράς. Οι αρχές ανακοίνωσαν την επέκταση της έρευνας για ξέπλυμα χρήματος εκατοντάδων εκατομμυρίων γρίβνα, στο πλαίσιο της υπόθεσης που συνδέεται με τον ενεργειακό τομέα και ειδικότερα με την Energoatom.

Η έρευνα αφορά πρόσωπα που θεωρούνται στενοί συνεργάτες ή πρώην σύμμαχοι του Ζελένσκι. Ανάμεσά τους εμφανίζεται και ο Αντρίι Γερμάκ, πρώην επικεφαλής του προεδρικού γραφείου και μία από τις πιο επιδραστικές φυσιογνωμίες του ουκρανικού καθεστώτος εξουσίας τα τελευταία χρόνια. Ο Γερμάκ άνηκε στην διαπραγματευτική ομάδα για το Ουκρανικό.

Οι εισαγγελείς εξετάζουν καταγγελίες για ξέπλυμα χρήματος, παράνομες αγοραπωλησίες ακινήτων και υπεξαίρεση κεφαλαίων που συνδέονται με κρατικές συμβάσεις. Η NABU υποστηρίζει ότι διαθέτει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ενώ ο διευθυντής της υπηρεσίας επέμεινε πως η έρευνα δεν πρέπει να πολιτικοποιηθεί.

Το πρόβλημα για τον Ζελένσκι είναι ότι, ακόμη κι αν ο ίδιος δεν αποτελεί αντικείμενο δίωξης, η υπόθεση ακουμπά άτομα του στενού του περιβάλλοντος. Αυτό δημιουργεί πολιτική φθορά σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ουκρανός πρόεδρος επιχειρεί να διατηρήσει τη διεθνή αξιοπιστία της χώρας του και να συνεχίσει την πορεία ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης. Να θυμίσουμε πως η απόπειρα του Κιέβου να ελέγξει τις υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς NABU και SAP (με την κατηγορία της… ρωσικής επιρροής, την στιγμή που τις χρηματοδοτούν οι δυτικοί!) είχε προκαλέσει μεγάλες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας και την καταδίκη των Ευρωπαίων υποστηρικτών του Κιέβου, με αποτέλεσμα ο Ζελένσκι να πάρει πίσω το επίμαχο νομοσχέδιο.

Η διαφθορά ως υπαρξιακό πρόβλημα

Ακόμη πιο ανησυχητικά για το Κίεβο είναι τα ευρήματα των τελευταίων κοινωνιολογικών ερευνών. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου, περισσότεροι Ουκρανοί θεωρούν σήμερα τη διαφθορά μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον της χώρας, από ό,τι τη ρωσική στρατιωτική επιθετικότητα! Το εύρημα αυτό είναι πολιτικά εκρηκτικό. Σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο και έχει υποστεί τεράστιες απώλειες, η μετατόπιση της κοινωνικής ανησυχίας από τον εξωτερικό εχθρό προς την εσωτερική σήψη, δείχνει βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς το κράτος.

Η ίδια έρευνα κατέγραψε και υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τον Ζελένσκι, αν και η πλειοψηφία εξακολουθεί να δηλώνει ότι τον στηρίζει. Ωστόσο, η πτώση των ποσοστών του συνδέεται άμεσα με παράπονα για την διαφθορά, και τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του για την διαχείριση του πολέμου. Ο Ζελένσκι, ο οποίος ήταν ηθοποιός και όχι επαγγελματίας πολιτικός, βγήκε αξιοποιώντας την λαϊκή αντίδραση για την διαφθορά και υποσχόμενος ότι θα τερματίσει τον πόλεμο στον Ντονμπάς.

Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι το πρόβλημα είναι δομικό. Η διαφθορά στην Ουκρανία δεν αντιμετωπίζεται ως παρέκκλιση, αλλά ως μέρος του ίδιου του συστήματος εξουσίας, το οποίο διαδέχτηκε την διαφθορά της σοβιετικής περιόδου. Από αυτή την οπτική, ακόμη και ένας πρόεδρος με πραγματική πρόθεση μεταρρύθμισης θα δυσκολευόταν να συγκρουστεί με δίκτυα συμφερόντων που διαπερνούν κρατικούς θεσμούς, επιχειρήσεις και πολιτικά κόμματα. Ακόμα και αν κάποιος έχει τις καλύτερες προθέσεις, η διαφθορά στο τέλος τον “καταπίνει”…

Οι κασέτες και το πλήγμα στην πολεμική προσπάθεια

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι πληροφορίες για ηχογραφημένες συνομιλίες που συνδέονται με το σκάνδαλο των ενεργειακών συμβάσεων. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, ορισμένα από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα φέρονται να συζητούσαν την καθυστέρηση έργων προστασίας ενεργειακών εγκαταστάσεων, προκειμένου να μεγιστοποιηθούν οικονομικά οφέλη από παράνομες προμήθειες.

Αν οι καταγγελίες αυτές επιβεβαιωθούν, το πολιτικό κόστος θα είναι τεράστιο. Οι ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας αποτελούν βασικό στόχο των ρωσικών βομβαρδισμών και εκατομμύρια πολίτες έχουν βρεθεί χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα εξαιτίας των επιθέσεων. Η εντύπωση ότι κάποιοι κερδοσκοπούσαν πάνω σε αυτή την κατάσταση, αγγίζει τα όρια εθνικού σκανδάλου.

Παράλληλα, η υπόθεση ενισχύει τη ρωσική επιχειρηματολογία περί διεφθαρμένης ουκρανικής ελίτ, γεγονός που δημιουργεί επιπλέον επικοινωνιακές δυσκολίες για το Κίεβο στο εξωτερικό. Το σκάνδαλο αυτό ήρθε ως συνέχεια άλλων σκανδάλων, όπως σκάνδαλα υπεξαίρεσης κονδυλίων για στρατιωτικό εξοπλισμό, ακόμα και υπερτιμολογήσεις για προμήθεια τροφίμων, εν μέσω πολέμου, όπου άλλοι σκοτώνονται στην πρώτη γραμμή και άλλοι πλουτίζουν ασύστολα, θυμίζοντας του μαυραγορίτες της Κατοχής!

Η φθορά του Ζελένσκι και το μέλλον

Ο Ζελένσκι εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο, κυρίως λόγω της στάσης του κατά την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Οι εικόνες του να παραμένει στο Κίεβο τις πρώτες ημέρες του πολέμου, είχαν μετατραπεί σε σύμβολο αντίστασης διεθνώς. Ο Ζελένσκι μετατράπηκε σύντομα σε ένα ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς και δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σχεδόν ποτέ δεν αποχωρίζεται έκτοτε την στρατιωτική περιβολή – αν και αντιμετώπισε τον χλευασμό φιλοτραμπικού δημοσιογράφου σε εκείνη την επεισοδιακή επίσκεψη στον Λευκό Οίκο, με διεθνή δημοσιεύματα να αναφέρουν ότι η επιλογή του να μην φορέσει κοστούμι είχε εξοργίσει τον Τραμπ!

Πάντως, ο χρόνος λειτουργεί διαφορετικά σε έναν παρατεταμένο πόλεμο. Η αρχική συσπείρωση υποχωρεί και επανέρχονται στην επιφάνεια τα διαχρονικά προβλήματα της ουκρανικής πολιτικής ζωής. Η κόπωση της κοινωνίας, οι απώλειες στο μέτωπο, η οικονομική πίεση και η αίσθηση ατιμωρησίας για τις ελίτ συνθέτουν ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο μείγμα, εν μέσω φαινομένων όπως οι εκτεταμένες λιποταξίες, οι επιθέσεις σε στρατολόγους, ακόμα και καταγγελίες για υποσιτισμένους στρατιώτες στο μέτωπο!

Παρά τις δυσκολίες, πάντως, οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ουκρανική κοινωνία δεν έχει χάσει την ελπίδα της. Η πλειονότητα των πολιτών εξακολουθεί να πιστεύει πως η χώρα μπορεί σε βάθος χρόνου να εξελιχθεί σε ένα ευημερούν ευρωπαϊκό κράτος. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η πολιτική ηγεσία θα καταφέρει να πείσει ότι είναι πρόθυμη να συγκρουστεί πραγματικά με τα δίκτυα διαφθοράς, ή αν οι έρευνες θα περιοριστούν σε επιλεκτικές θυσίες προσώπων και αποδιοπομπαίους τράγους, με αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα να παραμείνει η διαφθορά, με άλλα πρόσωπα.

Για τον Ζελένσκι, η υπόθεση αυτή ίσως εξελιχθεί στη σημαντικότερη δοκιμασία της προεδρίας του μετά την έναρξη του πολέμου. Διότι, σε τελική ανάλυση, η αντοχή ενός κράτους δεν κρίνεται μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και από την εμπιστοσύνη που εμπνέει στους ίδιους τους πολίτες του…