Αμφισβητεί η συμφωνία με την Chevron ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα;

Η προσθήκη αυτή εντάχθηκε στη σχετική σύμβαση με την Chevron που ψηφίστηκε από την Βουλή στις 12 Μαρτίου 2026. Η ανεπαρκής αιτιολόγηση της προσθήκης, την ενοχοποίησε ως υπεύθυνη για πιθανή μελλοντική εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας και γενεσιουργό συμβατικών κινδύνων για τον μισθωτή. Συγκεκριμένα, στη σελίδα 18 της πράξης 6/2026 του ελεγκτικού συνεδρίου παρατίθεται ολόκληρη η επίμαχη προσθήκη.

Ειδικότερα, στο εν λόγω άρθρο προστίθεται παράγραφος 3: «30.3 Οι γεωγραφικές συντεταγμένες των νότιων και πλευρικών ορίων της Συμβατικής Περιοχής μπορούν να αναθεωρηθούν από τον Εκμισθωτή, σε περίπτωση σύναψης συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και ενός ή περισσότερων γειτονικών κυρίαρχων κρατών, η οποία οριοθετεί την υφαλοκρηπίδα ή την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Ελληνικής Δημοκρατίας στη Συμβατική Περιοχή. Σε τέτοια…». Στην ίδια σελίδα και στην επόμενη σελίδα 19 αναλύονται λεπτομέρειες σχετικά με τις απορρέουσες από τη μεταβολή των συντεταγμένων συνέπειες και τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα μισθωτή και εκμισθωτή.

Για την ορθή κατανόηση της αναγκαίας αυτής προσθήκης, θεωρώ χρήσιμο να σημειώσω τα εξής: Η Ελλάδα και η Λιβύη δεν έχουν προβεί μέχρι σήμερα στην οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας στις υπαγόμενες στην θαλάσσια δικαιοδοσία τους περιοχές. Ο νόμος 4001/2011 αναγνωρίζει στην Ελλάδα, προκειμένου να αποφύγει την ομηρία της από την Λιβύη, το δικαίωμα να ορίσει τη μέση γραμμή ως όριο ΑΟΖ μεταξύ των δύο κρατών, προνοώντας το όριο να μετακινηθεί στην τελική θέση που θα προκύψει όταν επιτευχθεί η οριστική οριοθέτηση μεταξύ των δύο κρατών, βάσει των προβλέψεων της Σύμβασης του Montego Bay του 1982. Η διάταξη αυτή έδωσε στη χώρα μας την δυνατότητα να πραγματοποιήσει το 2012 ευρεία σεισμική έρευνα σε περιοχή 225.000 τετρ. χλμ. περίπου (σχ.1).

Οι διαγωνισμοί (Chevron, Exxon Mobil)

Μετά από σχετικούς διαγωνισμούς, η Ελλάδα παραχώρησε σε πετρελαϊκές εταιρίες θαλασσοτεμάχια με σκοπό την έρευνα υδρογονανθράκων. Εξ αυτών, αυτά που παραχωρήθηκαν στις εταιρίες EXXON MOBIL/HELLENIQ ENERGY και πρόσφατα στην CHEVRON/HELLENIQ ENERGY παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, για τον λόγο ότι η ανωτέρω χαραχθείσα μονομερώς μέση γραμμή αποτελεί το νότιο όριό τους, οπότε η πιθανή μετατόπισή της καθιστά αναγκαία την ανωτέρω προσθήκη (σχ.2) .

Οι εκ μέρους της Ελλάδας παραχωρήσεις θαλασσοτεμαχίων, όπως και η πρόσφατη στην CHEVRON, δεν ορίζονται ρητώς με συντεταγμένες υπό την μορφή: σημείο 1: Φ= 34⁰ 23’ 34” και λ= 23⁰ 23’ 44”, σημείο 2: Φ= κ.ο.κ, όπως γίνεται σε περιπτώσεις χωρών που έχουν οριοθετήσει πλήρως τις θαλάσσιες ζώνες τους (σχ.3,4)

 

αλλά υπό την μορφή ενός αριθμού στοιχειωδών γεωγραφικών τετραγωνιδίων, διαστάσεων 5’X5’ που ορίζουν την έκτασή τους. Η χώρα χωρίζεται αρχικά σε βασικά τετράγωνα διαστάσεων 1⁰Χ1⁰ (σχ. 5 με καφέ γραμμές) που ονοματίζονται σύμφωνα με τις γεωγραφικές συντεταγμένες του κάτω αριστερού άκρου.

Όπως φαίνεται στα σχήματα 5 και 6, το τετράγωνo 35/23 (σχ. 5 με κίτρινο και σχ. 6 με μωβ) είναι η περιοχή που περικλείεται μεταξύ των παραλλήλων 35⁰ και 36⁰ και των μεσημβρινών 23⁰ και 24⁰. Αν η περιοχή αυτή χωριστεί σε τμήματα των 5’Χ5’ (στοιχειώδη),τότε εντός της περιλαμβάνονται, 144 στοιχειώδη τετραγωνίδια, με την αρίθμησή τους να ξεκινά κάτω αριστερά και να συνεχίζεται, όπως φαίνεται στο σχήμα 6.

Με την ανωτέρω μέθοδο, σύμφωνα με την αρχική προκήρυξη, τα θαλασσοτεμάχια “Κρήτη 1” και “Κρήτη 2” ορίζονται συγκεκριμένα όπως φαίνεται στα κατωτέρω σχήματα 8 και 9 (παράδειγμα για το “Κρήτη 2”).

 

Τί προκύπτει από το ΦΕΚ

Παράλληλα, όπως προκύπτει από το σχετικό ΦΕΚ, ορισμένα στοιχειώδη τετραγωνίδια φέρουν μια χαρακτηριστική σήμανση (σχ. 8 ένα αστέρι επάνω δεξιά/τετράγωνα με γαλάζιο χρώμα), τα οποία, όταν εντοπιστούν στον σχετικό χάρτη (σχ. 10 τετραγωνίδια με μπλε περίγραμμα), οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η μέση γραμμή, όπως έχει υπολογιστεί και χαραχτεί, διέρχεται μέσα από αυτά (ή εναλλακτικά τα διατρέχει). Αναγνωρίζεται έτσι η δυνατότητα ευελιξίας στον καθορισμό της οριογραμμής εντός των ορίων των τετραγωνιδίων από τα οποία διέρχεται. Σε υποσημείωση γίνεται επεξηγηματική αναφορά στους μελλοντικούς μισθωτές και στη παρατηρούμενη ασάφεια.

Υπάρχει όμως η πιθανότητα μετατόπισης της με τον τρόπο αυτόν χαραχθείσας μέσης γραμμής, ώστε να υποχρεωθεί η χώρα να προβεί σε τέτοιες αλχημείες;

Είναι γεγονός ότι μεταξύ των δύο χωρών δεν έχει οριοθετηθεί ΑΟΖ και/ή υφαλοκρηπίδα σύμφωνα με τους κανόνες του δικαίου της θάλασσας ότι η οριοθέτηση χωρεί με συμφωνία των μερών. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες στο τμήμα XV της Σύμβασης διαδικασίες (άρθρα 74 και 83). Παλαιότερες προσπάθειες οριοθέτησης δεν είχαν ευοδωθεί, σύμφωνα όμως με πληροφορίες, έχουν ξεκινήσει νέες.

Η οφειλόμενη απάντηση είναι ότι, μετά την υπογραφή της Σύμβασης του Montego Bay, η μέση γραμμή δεν είναι η μόνη μέθοδος οριοθέτησης ΑΟΖ-υφαλοκρηπίδας. Μπορεί να τροποποιηθεί, όταν συντρέχουν ληπτέες υπόψη για τους σκοπούς της οριοθέτησης περιστάσεις (relevant circumstances), που επιβάλλουν την αλλαγή-τροποποίηση, ώστε να προκύψει ένα δίκαιο αποτέλεσμα και για τις δύο χώρες.

Στο σχήμα 10 εμφαίνεται η απώλεια της περιοχής εμβαδού 2.140 τετρ. χλμ., αν δεν αναγνωριστεί στην Γαύδο πλήρης επήρεια, κάτι το οποίο είναι πιθανολογούμενο.

Στις περιπτώσεις αυτές, περιοχές που είχαν παραχωρηθεί στην CHEVRON, θα πρέπει να ανακληθούν, οπότε θα επέλθουν οι προβλεπόμενες στην απόφαση του ελεγκτικού συνεδρίου συνέπειες (στις σελίδες 18 και 19). Με τον τρόπο αυτόν (μίας κυμαινόμενης μέσης γραμμής ανάμεσα στα στοιχειώδη τετραγωνίδια), ο μισθωτής είναι εκ των προτέρων ενήμερος για το διακύβευμα λόγω της μη οριστικής οριοθέτησης, ώστε να προστατεύονται τα συμφέροντα αμφοτέρων. Σύμφωνα με ένα δημοσίευμα, το οποίο σχολιάζει την επίδικη προσθήκη στο κείμενο του ελεγκτικού συνεδρίου, είναι πιθανή η απώλεια κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Είναι πράγματι έτσι;

Τα κυριαρχικά δικαιώματα στην θάλασσα δεν καθορίζονται από μια συμβατική σχέση μεταξύ ενός κράτους και μιας ιδιωτικής εταιρίας, αλλά μόνον με συμφωνία μεταξύ κρατών ή, σε περίπτωση διαφωνίας, με προσφυγή σε κάποιο δικαιοδοτικό όργανο με την υπογραφή συνυποσχετικού για τον σεβασμό της τελικής απόφασης βάσει των προβλέψεων του Δικαίου της Θάλασσας. Η σχετική ρήτρα δεν συνιστά αφ’ εαυτής λόγο αμφισβήτησης-απώλειας κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αντιθέτως, προδιαγράφει και διασφαλίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις και των δύο συμβαλλομένων, σε περίπτωση μετακίνησης της μέσης γραμμής.

Όσον αφορά δε στα πλευρικά όρια, τα οποία αναφέρονται επίσης και ενδέχεται να τροποποιηθούν, αφορούν κυρίως στο θαλασσοτεμάχιο “Κρήτη 2”.

Στο σχήμα 11 φαίνεται ότι το ανατολικό όριο του θαλασσοτεμαχίου “Κρήτη 2” βρίσκεται μετά τον μεσημβρινό των 26 μοιρών, ενώ παράλληλα στο νοτιοανατολικό άκρο του δημιουργείται μια εσοχή (τραπέζιο με κίτρινο χρώμα).

Το 2019 η Ελλάδα προέβη στην οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο μεταξύ των μεσημβρινών των 26⁰ και 27⁰ 59’ 02” μοιρών (σχ. 11 με καφέ κάθετες γραμμές). Η οριογραμμή, είναι αυτή που αποτυπώνεται στον χάρτη με τα σημεία A,B,C,D,E (με καφέ χρώμα). Συνεπώς, η εσοχή αυτή ανήκει στην ΑΟΖ της Αιγύπτου και εξαιρείται προφανώς από την προς παραχώρηση περιοχή. Το θέμα του πλευρικού ορίου δεν θα υπήρχε, αν η οριοθέτηση αυτή ήταν ολική και τελική.

Και αυτό διότι, όπως προκύπτει από τη σχετική συμφωνία με την Αίγυπτο, η οριοθέτηση δεν έλαβε χώρα καθ’ όλο το μήκος της θαλάσσιας δικαιοδοσίας αμφοτέρων. Στη συμφωνία αναφέρεται ρητώς ότι η οριοθέτηση μπορεί να συνεχιστεί και δυτικά των 26 μοιρών (δυτικά του σημείου Ε) αλλά και ανατολικά των 27⁰ 59’ 02” (ανατολικά του σημείου Α). Οψέποτε λοιπόν ολοκληρωθεί, τα σημεία A και E ενδέχεται να μετακινηθούν ώστε να υπάρξει μια οριστική ενιαία γραμμή (σχήματα 12 και13).

Στην προκειμένη περίπτωση, το σημείο Α δεν μας αφορά και έχει σχέση με την πιθανή άποψη της Αιγύπτου για δικαιώματα της Τουρκίας στην περιοχή. Όσον όμως αφορά στο σημείο Ε, γίνεται αντιληπτό ότι, αν μετακινηθεί, θα διακυμανθεί εντός των στοιχειωδών τετραγωνιδίων που επισημαίνονται ομοίως με αστερίσκο. Με τον τρόπο αυτόν, η επίδικη ρήτρα προλαμβάνει και τις πιθανές πλάγιες μετατοπίσεις με ανάλογο τρόπο, όπως ακριβώς και με το νότιο σύνορο.

Στην παρούσα ανάλυση δεν αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στο κατά πόσον μπορεί το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο να επηρεάσει την οριοθέτηση. Στο κατωτέρω σχήμα 14 διαπιστώνεται ότι:

Το τμήμα ΑΒ που αποτελεί το όριο της ανυπόστατης θαλάσσιας οριοθέτησης ΑΟΖ Τουρκίας-Λιβύης βρίσκεται ανατολικά του θαλασσοτεμαχίου “Κρήτη 2” και εκτός αυτού. Η υπόθεση ότι νοτιοδυτικά του κείται η λιβυκή ΑΟΖ που μπορεί να επηρεάσει το ανατολικό όριο του “Κρήτη 2” είναι απολύτως απορριπτέα, δεδομένου ότι η περιοχή αυτή αποτελεί ελληνική ΑΟΖ μετά τη νόμιμη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο.

Άλλωστε η αποδοχή από την CHEVRON της παραχώρησης αυτής, σημαίνει ότι αγνοούνται παντελώς οι συνέπειες του τουρκολιβυκού, ο διεμβολισμός του οποίου το ακυρώνει και στην πράξη.

Παρατηρήσεις

Όπως προκύπτει από το σχήμα 10, αν δεν δοθεί πλήρης επήρεια στη Γαύδο, όπως θα συνέβαινε μετά από μια δικαστική απόφαση ή από συμφωνία, η γραμμή ΑΟΖ θα μετακινηθεί βόρεια, επιφέρουσα απώλεια (maximum) της τάξης των 2.140 τετρ. χλμ περίπου. Προφανώς, μερική επήρεια θα προκαλέσει μικρότερες απώλειες.

Θα έπρεπε στη σχετική απόφαση του ελεγκτικού συνεδρίου, να αναφέρεται ρητώς η πιθανότητα μετακίνησης της μέσης γραμμής και προς τις δύο κατευθύνσεις, δηλαδή και προς βορρά και προς νότο. Με τον σημερινό τρόπο αναφοράς στην σύμβαση η χώρα μπορεί μόνο να υποχωρήσει και όχι να διεκδικήσει πιθανόν ένα τμήμα νοτιότερα, που θα προκύψει από την μετακίνησή της εκμεταλλευόμενη τυχόν ληπτέα υπόψη περίσταση, όπως κάποια γεωγραφική ιδιαιτερότητα, ή ένα ιστορικό αλιευτικό δικαίωμα ή πιθανόν το προϊόν κάποιας ιδιαίτερης συμφωνίας με την Λιβύη.

Βέβαια, η κατανομή των στοιχειωδών τετραγωνιδίων με αστερίσκους είναι ενδεικτική μίας αισιόδοξης προσέγγισης, ότι η αναμενομένη ή πιθανή μετακίνηση περιορίζεται εντός της ήδη καθορισμένης με τα τετραγωνίδια ζώνης, όμως δεν είναι βέβαιο λόγω των παλινδρομήσεων και απαιτήσεων της Λιβύης οι οποίες ετεροκαθορίζονται, με αποτέλεσμα να ελέγχεται η αποφασιστικότητα της Ελλάδας ή να προδικάζεται η υποχώρησή της από αυτές.

Σχετικά με την θέση του τριεθνούς σημείου οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας-Λιβύης-Αιγύπτου σημειώνονται τα εξής: Πως προκύπτει από σχετική μελέτη του Τοπογράφου Μηχανικού Δημήτρη Δαγρέ, το σημείο αυτό, αν τηρηθεί η μέθοδος της μέσης γραμμής σε όλες τις οριοθετήσεις, απέχει 99 ναυτικά μίλια περίπου από τις τρείς εγγύτερες ακτές των χωρών, όπως το Ελληνικό Κουφονήσι, και από τις εγγύτερες ακτές της Λιβύης και Αιγύπτου.

Στον χάρτη του σχ. 14, η θέση του σημειώνεται με κίτρινο κύκλο και εμπίπτει στην Αιγυπτιακή ΑΟΖ μετά την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου (καφέ γραμμές). Το σημείο αυτό βρίσκεται εκτός της παραχώρησης του θαλασσοτεμαχίου “Κρήτη 2 “ και προφανώς η θέση του, σε περίπτωση τελικής συμφωνίας μεταξύ των τριών αυτών κρατών, θα επανακαθοριστεί για τον λόγο ότι δεν τηρήθηκε η μέθοδος της μέσης γραμμής μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Συμπέρασμα για την Chevron

Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, δεν προκύπτει ότι αμφισβητούνται κυριαρχικά δικαιώματα, και πολύ περισσότερο η εδαφική κυριαρχία της Ελλάδας, η δε προσθήκη θεωρείται χρήσιμη υπό την έννοια ότι προλαμβάνει γεγονότα που θα προκύψουν ενδεχομένως από μια τελική συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ Ελλάδας-Λιβύης.

Μια τέτοια προσθήκη, θα έπρεπε να είχε συμπεριληφθεί και στο θαλασσοτεμάχιο της EXXON (για το οποίο δεν υπήρξε ανάλογη προσοχή), ιδιαίτερα στο σημείο εκείνο όπου αμφισβητείται η πλήρης επήρεια της Γαύδου. Η παράλειψη αυτή, δεν δημιουργεί ευτυχώς προς το παρόν, ιδιαίτερο πρόβλημα. Και αυτό διότι, βάσει διατάξεων της σύμβασης με την EXXON, η τελευταία όφειλε να επιστρέψει τμήμα της παραχωρηθείσης έκτασης που δεν της ήταν επιχειρησιακώς απαραίτητο και να περιοριστεί σε τμήμα στο οποίο εστιάζει το ενδιαφέρον της. Ήδη η EXXON MOBIL επέστρεψε μια περιοχή, τα στοιχειώδη τετραγωνίδια της οποίας εμφαίνονται και στον σχετικό χάρτη 9 (με μωβ).

Με τον τρόπο αυτό, δεν θα επηρεαστεί καθόλου η παραχώρηση της EXXON στο μέλλον, έστω και αν το τελικώς διαμορφούμενο όριο της ΑΟΖ με την Λιβύη αγνοήσει (στην χειρότερη) την επήρεια της Γαύδου, αφής στιγμής το νότιο άκρο αυτής της παραχώρησης έχει περιοριστεί ήδη βορειότερα. Τέλος, θα έπρεπε να ληφθεί επιπλέον μέριμνα για πιθανές μετακινήσεις της τελικής γραμμής οριοθέτησης Ελλάδας-Λιβύης νοτιότερα ή του τριεθνούς σημείου σε νέα οριστική θέση και σε θαλάσσιες περιοχές, οι οποίες πιθανόν να επιφέρουν αύξηση της περιοχής παραχώρησης, δημιουργώντας νέα δεδομένα.