Από τις ΑΠΕ στο φυσικό αέριο – Το χρονικό της στροφής

Το αρχικό ΕΣΕΚ το 2019 (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα*) προέβλεπε μόλις 2,7 GW αποθήκευσης συνολικά (1,2 GW μπαταρίες + 1,5 GW αντλησιοταμίευση) – εξαρχής υποτιμημένος στόχος σε σχέση με την έκρηξη ΑΠΕ που ακολούθησε. Τον Ιανουάριο του 2023, με τον Κώστα Σκρέκα τότε υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και την Αλεξάνδρα Σδούκου Γενική Γραμματέα, έγινε η πρώτη μεγάλη αναθεώρηση προς τα πάνω.

Συγκεκριμένα, παρουσιάστηκε σχέδιο αύξησης κατά 245% του στόχου αποθήκευσης, στα 9,3 GW (5,6 GW μπαταρίες, 2,5 GW αντλησιοταμίευση, 1,2 GW υδρογόνο), παράλληλα με τριπλασιασμό του στόχου ΑΠΕ. Αυτή ήταν η πιο φιλόδοξη στιγμή του σχεδιασμού. Τον Ιούνιο του 2023, με υπουργό πάλι τον Σκρέκα, είχαμε την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης, που άνοιξε τον δρόμο για τρεις διαγωνισμούς μπαταριών συνολικά 1.000 MW με πόρους 341 εκατ. ευρώ, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2025 – προθεσμία που, όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο, έχει πλέον γλιστρήσει για το 2026.

Τον Αύγουστο του 2023 ολοκληρώθηκε με επιτυχία ο πρώτος διαγωνισμός: Μεσοσταθμική τιμή 49.748 ευρώ/MW/έτος (56,74% κάτω από το πλαφόν) – έδειξε ότι υπήρχε τεράστιο επενδυτικό ενδιαφέρον. Τον Νοέμβριο του 2023 στον δεύτερο διαγωνισμό είχαμε την πρώτη “περικοπή” στήριξης – εδώ έγινε μια καθαρά πολιτική επιλογή: Η κρατική λειτουργική ενίσχυση μειώθηκε στο μισό, από 200.000 ευρώ/MW στα 100.000 ευρώ/MW. Το μήνυμα ήταν ότι το ΥΠΕΝ θεωρούσε τα έργα πλέον αρκετά βιώσιμα οικονομικά, ώστε να χρειάζονται λιγότερη στήριξη.

Τον Μάρτιο του 2023 ο Θόδωρος Σκυλακάκης γίνεται υπουργός στο ΥΠΕΝ, και το σχέδιο αλλάζει. Ο νέος υπουργός δήλωσε ρητά ότι δεν ήθελε «υπερφιλόδοξους στόχους που θα αποδειχθεί το 2030 ότι δεν μπορούσαν να υλοποιηθούν» – μια στροφή προς έναν πιο “συγκρατημένο” σχεδιασμό.

Αύγουστος 2023 – η πρώτη μεγάλη “ψαλιδιά”: Σε σχέση με το φιλόδοξο σχέδιο του Ιανουαρίου, ο στόχος αποθήκευσης για το 2030 περιορίστηκε από 8,1 GW σε 5,3 GW, με τις μπαταρίες να κόβονται από 5,6 GW σε 3,1 GW. Αυτή είναι ίσως η πιο κρίσιμη πολιτική απόφαση: Μέσα σε λίγους μήνες, ο στόχος μπαταριών υποδιπλασιάστηκε.

Οι τρεις αποφάσεις-κλειδιά

Τον Ιανουάριο του 2025 έγινε ο τρίτος διαγωνισμός που επέφερε το κλείσιμο της στήριξης. Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ έκρινε ότι τα έργα είναι πλέον βιώσιμα χωρίς χρηματοδοτική στήριξη, και η επόμενη “φουρνιά” έργων θα έχει μόνο fast-track αδειοδότηση, χωρίς επιδότηση – αυτή είναι η ρητή επιβεβαίωση του “δόγματος μηδενικής στήριξης” που αναφέραμε στο προηγούμενο άρθρο, με σαφή ημερομηνία και πρόσωπο απόφασης.

Τέλος, τον Σεπτέμβριο του 2024 είχαμε το επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ που ανέβασε τον στόχο για ΑΠΕ από 12,5 GW σε 22,4 GW έως το 2030  – αλλά, όπως δείξαμε στο προηγούμενο άρθρο, ο στόχος μπαταριών δεν αυξήθηκε ανάλογα. Το συμπέρασμα από το χρονολόγιο είναι απολύτως διαφανές: Υπάρχουν τρεις διακριτές πολιτικές αποφάσεις-κλειδιά, με συγκεκριμένα πρόσωπα και ημερομηνίες:

1. Η υποδιπλασίαση του στόχου μπαταριών μέσα στο 2023 (από 5,6 σε 3,1 GW) ενώ ταυτόχρονα ο στόχος ΑΠΕ συνέχισε ν’ ανεβαίνει.
2. Η σταδιακή μείωση της κρατικής ενίσχυσης στους διαγωνισμούς (από 200.000 σε 100.000 ευρώ/MW στον β’ διαγωνισμό).
3. Η ρητή απόφαση να σταματήσει η στήριξη μετά τον γ’ διαγωνισμό, στηριζόμενη στην εκτίμηση ότι η αγορά είναι ήδη “ώριμη” – εκτίμηση που, όπως δείχνουν τα τωρινά στοιχεία (220 MW εγκατεστημένα έναντι στόχου 4,3+ GW), αποδεικνύεται αρκετά αμφισβητούμενη.

Από τις ΑΠΕ στο φυσικό αέριο 

Στη συνέχεια βλέπουμε ότι επέρχεται μια μετατόπιση εστίασης με τη σημερινή ηγεσία του ΥΠΕΝ, η οποία φαίνεται να έχει εστιάσει στο φυσικό αέριο, με αποτέλεσμα ο κλάδος των ΑΠΕ να περνά σε δεύτερη μοίρα – δηλαδή υπάρχει και ζήτημα προτεραιοτήτων στην ενεργειακή πολιτική.

Η σημερινή ηγεσία του ΥΠΕΝ είναι ο Σταύρος Παπασταύρου, υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με υφυπουργό τον Νίκο Τσάφο.
Ο Παπασταύρου είναι δικηγόρος, με μεταπτυχιακό από τη Νομική Σχολή του Harvard, διετέλεσε υπουργός Επικρατείας στην κυβέρνηση μετά τις εκλογές του Ιουνίου 2023, εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος στην κεφαλαιαγορά και στο εταιρικό δίκαιο, και ήταν κύριος διαπραγματευτής με τους δανειστές του ελληνικού κράτους, την περίοδο 2012-2015. Δεν έχει δηλαδή προηγούμενο τεχνοκρατικό προφίλ στην ενέργεια – είναι κυρίως νομικός/πολιτικός, με εμπειρία σε διαπραγματεύσεις και θεσμικά θέματα.

Ο υφυπουργός Τσάφος, ήταν προηγουμένως σύμβουλος του πρωθυπουργού σε θέματα ενέργειας, με ειδίκευση στην στρατηγική ανάπτυξη ενεργειακών projects και στην εμπορία αερίου/LNG. Έχει συνεργαστεί με πάνω από 100 εταιρείες και κυβερνήσεις σε 30+ χώρες, και είναι τακτικός αρθρογράφος/σχολιαστής σε Foreign Affairs, Καθημερινή, Bloomberg, Economist κ.ά. Αυτός είναι ο πιο “τεχνικός” από τους δύο, με ισχυρό background στο φυσικό αέριο/LNG – κάτι που εξηγεί εν μέρει την παρατήρηση σχετικά για στροφή προς το αέριο.

Τα στοιχεία δείχνουν μια αρκετά συγκεκριμένη και επιβεβαιωμένη εικόνα: Η νέα ηγεσία έχει πράγματι θέσει τους υδρογονάνθρακες και το φυσικό αέριο πολύ ψηλά στην ατζέντα, αν και επίσημα διατηρεί ρητορική “ισορροπίας” μεταξύ των δύο.

Οι τρεις βασικοί πυλώνες της ατζέντας Παπασταύρου-Τσάφου

Αρχικά, σε μία άκρως εντυπωσιακή δήλωση, ο Παπασταύρου χαρακτήρισε την ανάπτυξη του τομέα υδρογονανθράκων ως «εθνική υπόθεση» που απαιτεί «σοβαρότητα, συνέπεια και συνέχεια», τονίζοντας ότι η χώρα εισέρχεται σε νέα φάση ενεργειακής στρατηγικής και γεωπολιτικής αναβάθμισης. Λίγες μέρες πριν (19/6/2026) δήλωσε ότι επιταχύνουν αποφασιστικά την ανάπτυξη στον τομέα των υδρογονανθράκων, με ιδιαίτερη έμφαση στην παρουσία Chevron και ExxonMobil στην Ελλάδα, εκτιμώντας ότι ένα πιθανό κοίτασμα θα μπορούσε να αξίζει έως 10 δισ. ευρώ.

Ο δεύτερος πυλώνας είναι το τρίπτυχο φυσικό αέριο-εθνικά κοιτάσματα και ενεργειακός κόμβος. Τον Μάιο 2026 από τη Λευκωσία, ο υπουργός σημείωσε ότι η Κύπρος προχωρά στην αξιοποίηση των εθνικών πόρων φυσικού αερίου και «εμείς ακολουθούμε», ζητώντας ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, χωρίς αποκλεισμό τεχνολογιών. Παράλληλα ο υφυπουργός Τσάφος, με ειδίκευση στο LNG, έχει επιβεβαιώσει ότι η Ελλάδα αποτελεί σήμερα σημείο εισόδου για το αμερικανικό LNG, και πιθανώς και για εγχώριους ενεργειακούς πόρους προς την Ευρώπη.

Ο τρίτος είναι ο γεωπολιτικός “διάδρομος” Νότου-Βορρά. Σε ομιλία στο προσυνέδριο της ΝΔ, ο Παπασταύρου περιγράφει πώς ο Κάθετος Διάδρομος (Ρεβυθούσα, TAP, FSRU, IGB) αντιστρέφει την ιστορική ροή φυσικού αερίου από Βορρά σε Νότο, καθιστώντας τη Ελλάδα δίοδο ενέργειας, προς μια αγορά 100 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η ισορροπία μεταξύ ΑΠΕ-φυσικού αερίου 

Η επίσημη ρητορική ομιλεί για «ισορροπίες» στην ενέργεια – αλλά η έμφαση είναι προς το φυσικό αέριο. Ο υπουργός επανειλημμένα μιλάει για “ισορροπημένο μείγμα” – δήλωσε ότι η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει όλες τις πηγές (ήλιο, άνεμο, υδροηλεκτρικά αλλά και πιθανά κοιτάσματα)–  διευκρινίζοντας ότι η ανάπτυξη υδρογονανθράκων δεν αναιρεί τη στόχευση για απανθρακοποίηση, καθώς το φυσικό αέριο παραμένει αναγκαίο για τη σταθερότητα του συστήματος.

Ωστόσο, παρατηρείται μια ασυμμετρία στην έμφαση και στη συχνότητα δηλώσεων: Οι περισσότερες δημόσιες τοποθετήσεις, συσκέψεις και πρωτοβουλίες αφορούν το φυσικό αέριο/πετρέλαιο/υδρογονάνθρακες (έκτακτες συσκέψεις για ενεργειακή ασφάλεια λόγω Μέσης Ανατολής, επισκέψεις σε Chevron/ExxonMobil, διάδρομος Νότου-Βορρά) – ενώ δεν υπάρχει ανάλογη δημόσια προβολή πρωτοβουλιών, για επιτάχυνση της αποθήκευσης μπαταριών για παράδειγμα. Αυτή η μετατόπιση εξηγεί εν μέρει το προηγούμενο εύρημα ότι η νέα ηγεσία του ΥΠΕΝ έχει εστιάσει στο φυσικό αέριο, με αποτέλεσμα ο κλάδος των ΑΠΕ να περνά σε δεύτερη μοίρα.

Πάντως, δεν φαίνεται να υπάρχει ρητή-επίσημη εγκατάλειψη των ΑΠΕ/αποθήκευσης – ο υφυπουργός Τσάφος μάλιστα υπερασπίστηκε τα οφέλη της πράσινης μετάβασης, τονίζοντας ότι η χώρα είναι καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας από το 2024, αλλά η πολιτική προσοχή-χρόνος και το πολιτικό κεφάλαιο της ηγεσίας φαίνεται να κατευθύνεται κατά προτεραιότητα στους υδρογονάνθρακες και τη γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας στο αέριο, σε μια περίοδο όπου το ζήτημα αποθήκευσης μπαταριών χρειάζεται ακριβώς αυτό το είδος πολιτικής ώθησης για να ξεμπλοκάρει.

 

---

 

*Το ΕΣΕΚ είναι το επίσημο σχέδιο, ο μακροπρόθεσμος “οδικός χάρτης” της Ελλάδας για την ενέργεια και το κλίμα, που καταρτίζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ). Καθορίζει συγκεκριμένους αριθμητικούς στόχους για το πώς θα μοιάζει το ενεργειακό μείγμα της χώρας, σε ένα μελλοντικό ορόσημο (συνήθως το 2030, με προβολή και έως το 2050). Περιλαμβάνει στόχους όπως:

• Πόσα GW θα έχει η χώρα σε φωτοβολταϊκά, αιολικά, μπαταρίες, αντλησιοταμίευση.
• Πόσο θα μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
• Τι ποσοστό της ηλεκτροπαραγωγής θα καλύπτεται από ΑΠΕ.
• Πόση ισχύς θα διατηρηθεί σε μονάδες φυσικού αερίου.
• Πόσα χρήματα χρειάζονται για επενδύσεις σε δίκτυα, κτίρια, μεταφορές.

Όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ είναι υποχρεωμένα να καταθέτουν τέτοιο σχέδιο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων (Green Deal, στόχοι 2030/2050). Η Ελλάδα κατέθεσε το πρώτο της ΕΣΕΚ το 2019, και από τότε το αναθεωρεί περιοδικά – με αρκετά σημαντικές αλλαγές στόχων ανά υπουργό/περίοδο (2023 με Σκρέκα, 2023-2024 με Σκυλακάκη).

Το ΕΣΕΚ είναι ακριβώς το έγγραφο μέσα στο οποίο “κρύβονται” οι αριθμοί που δείχνουν τους στόχους – π.χ. ο στόχος για 3,1 GW μπαταρίες αντί 5,6 GW, ή τα 7,885 GW μονάδων αερίου που το Green Tank θεωρεί υπερβολικά. Δεν είναι απλά μια πρόβλεψη –
λειτουργεί σαν επίσημη κατευθυντήρια γραμμή που στη συνέχεια καθορίζει τι διαγωνισμούς θα κάνει η ΡΑΑΕΥ, τι επενδύσεις θα στηριχθούν, και πόσο αέριο “δικαιολογείται” να παραμείνει στο σύστημα. Γι’ αυτό η κριτική του Green Tank – ότι ο στόχος αερίου στο ΕΣΕΚ δεν έχει αναπροσαρμοστεί προς τα κάτω – είναι ουσιαστικά μια κριτική στο επίσημο σχέδιο της χώρας, όχι σε κάποια άτυπη πρακτική.