Μπελιμπασάκης (ΕΜΠ): Η AI εγείρει σοβαρά ζητήματα δεοντολογίας

«Τα τελευταία πέντε χρόνια η μέση ετήσια χρηματοδότηση από ερευνητικά προγράμματα με επιστημονικά υπεύθυνο μέλος ΔΕΠ της Σχολής Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ, ανέρχεται σε σημαντικά επίπεδα, στοιχείο που δηλώνει την μεγάλη σημασία για την εθνική οικονομία και την ανάπτυξη των αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα της Ναυτικής και Θαλάσσιας Τεχνολογίας», επισημαίνει ο Κώστας Μπελιμπασάκης, Κοσμήτορας στην Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών ΣΝΜΜ- ΕΜΠ, στο πλαίσιο του αφιερώματος SLpress.gr: «Τεχνολογίες αιχμής στη ναυτιλία και ο ρόλος των Πανεπιστημιακών Σχολών Ναυπηγών».

-Ποια είναι η σχέση της Σχολής σας με τη ναυτιλία;

Η Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΣΝΜΜ- ΕΜΠ) είναι ενταγμένη στην ναυτιλιακή αλυσίδα και στο οικοσύστημά της. Από πρακτικής απόψεως η Σχολή συμβάλει καθοριστικά στην εκπαίδευση και κατάρτιση σε υψηλό επίπεδο τεχνικών επιστημόνων που μπορούν να σχεδιάζουν, να μελετούν και να επιβλέπουν την κατασκευή πλοίων και να συμμετέχουν στην διαχείριση και τεχνική διοίκηση των πλοίων και στόλων.

Επιπροσθέτως, η Σχολή προετοιμάζει επιστήμονες ερευνητές για να προάγουν τις γνώσεις και το επίπεδο της τεχνολογίας μας για το πλοίο και τις θαλάσσιες κατασκευές, μέσω εκπόνησης βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας σε όλους τους σύγχρονους τομείς της ναυτικής και θαλάσσιας τεχνολογίας.

-Παράγεται ναυτική τεχνολογία από την Σχολή σας;

Ένα πανεπιστήμιο έχει κατά βάση τρεις πυλώνες. Ας αρχίσουμε, χωρίς σειρά σπουδαιότητας, με την εκπαίδευση νέων επιστημόνων, που ως επαγγελματίες θα εξυπηρετήσουν άμεσα τις ανάγκες της κοινωνίας στον τομέα της ειδικότητάς τους. Μετά αναφερόμαστε στην εκπαίδευση νέων ερευνητών, των διδακτόρων, που αυτοδύναμα θα μπορούν να ανταποκριθούν στο απαιτητική διεθνή ερευνητική δραστηριότητα. Τρίτος, αλλά σημαντικότατος μιας κι είναι θεμελιακός, ο πυλώνας που αφορά την παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης, νέων μεθόδων και νέων τεχνολογιών μέσω βασικής και εφαρμοσμένης τεχνολογικής έρευνας.

Τα μέλη ΔΕΠ (Διδακτικό και Ερευνητικό Προσωπικό) και οι ερευνητικές ομάδες της ΣΝΜΜ-ΕΜΠ αναπτύσσουν έντονη δράση στον ερευνητικό τομέα, εξασφαλίζοντας μεγάλο αριθμό χρηματοδοτούμενων ερευνητικών έργων, κυρίως από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και (σε μικρότερο βαθμό) από εθνικούς πόρους και από τη βιομηχανία (προγράμματα παροχής υπηρεσιών). Ενδεικτικά σας λέω ότι τα τελευταία πέντε χρόνια η μέση ετήσια χρηματοδότηση από ερευνητικά προγράμματα με επιστημονικά υπεύθυνο μέλος ΔΕΠ της Σχολής ανέρχεται σε σημαντικά επίπεδα, στοιχείο που δηλώνει την μεγάλη σημασία για την εθνική οικονομία και την ανάπτυξη των αποτελεμάτων της έρευνας στον τομέα της Ναυτικής και Θαλάσσιας Τεχνολογίας,

Στόχος της Σχολής είναι να διατηρηθούν και να επεκταθούν οι σχέσεις συνεργασίας έχει με τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς φορείς έρευνας στις περιοχές της Ναυπηγικής, Ναυτικής Μηχανολογίας και των Θαλάσσιων Μεταφορών, προκειμένου να εξακολουθήσει να προσελκύει προγράμματα χρηματοδοτούμενης έρευνας, τα οποία αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή χρηματοδότησης των ερευνητικών δραστηριοτήτων της.

Παράλληλα η Σχολή στοχεύει στη διεύρυνση της συνεργασίας της με φορείς της βιομηχανίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, στοχεύοντας στην ενδυνάμωση της εφαρμοσμένης έρευνας και στην αύξηση της δραστηριότητάς της όσον αφορά στην παροχή υπηρεσιών και στην υποστήριξη της ελληνικής ναυτιλίας.

Τα τελευταία χρόνια μεγάλο μέρος της ερευνητικής δραστηριότητας των μελών της Σχολής στρέφεται σε θέματα βελτιστοποίησης της σχεδίασης και λειτουργίας πλοίων με στόχο την δραστική μείωση της κατανάλωσης καυσίμων, καθώς και σε θέματα «απανθρακοποίησης» της ναυτιλίας. Τα θέματα αυτά είναι συνυφασμένα με τον στρατηγικό στόχο του IMO για τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της ναυτιλίας σε παγκόσμιο επίπεδο και του δραστικού περιορισμού των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα πλοία. Δεδομένης της πολυπλοκότητας του προβλήματος, η σημασία του συγκεκριμένου πεδίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης αναμένεται να συνεχίσει αυξανόμενη στα επόμενα χρόνια.

Βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση και διεύρυνση της ερευνητικής δραστηριότητας είναι ο εκσυγχρονισμός της ερευνητικής υποδομής των εργαστηρίων της Σχολής και την τρέχουσα περίοδο υλοποιούνται σημαντικά προγράμματα, με χρηματοδότηση απο το έργο «Πανεπιστήμια Αριστείας» του Ταμείου Ανάκαμψης και με χορηγίες μεγάλων ναυτιλιακών εταιρειών.

Σχετικά με την διάχυση αποτελεσμάτων στην επιστημονική τεχνολογική κοινότητα η ΣΝΜΜ- ΕΜΠ διοργανώνει σε τακτική βάση διεθνή επιστημονικά συνέδρια, όπως το πρόσφατο συνέδριο IMAM 2025 (20th International Congress of the International Maritime Association of the Mediterranean) που συνδιοργάνωσε σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Τεχνολογίας (ΕΛΙΝΤ) στον Πλατανιά Χανίων Κρήτης, την περίοδο 28 Σεπτεμβρίου – 3 Οκτωβρίου – (IMAM 2025) με διακριτικό τίτλο «50 Χρόνια Καινοτομίας και Συνεργασίας στη Ναυτική Τεχνολογία της Μεσογείου».

Τα μέλη ΔΕΠ της Σχολής διατηρούν μακροχρόνιες σχέσεις συνεργασίας με το σημαντικότερους ευρωπαϊκούς φορείς έρευνας στις περιοχές της Ναυπηγικής, Ναυτικής Μηχανολογίας και των Θαλάσσιων Μεταφορών. Στόχος της Σχολής είναι να διατηρηθούν και να επεκταθούν οι σχέσεις αυτές προκειμένου να εξακολουθήσει να προσελκύει προγράμματα χρηματοδοτούμενης έρευνας, που αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή χρηματοδότησης των ερευνητικών δραστηριοτήτων της. Παράλληλα η Σχολή στοχεύει στη διεύρυνση της συνεργασίας της με φορείς της βιομηχανίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, στοχεύοντας στην ενδυνάμωση της εφαρμοσμένης έρευνας και στην αύξηση της δραστηριότητάς της όσον αφορά στην παροχή υπηρεσιών και στην υποστήριξη της ελληνικής ναυτιλίας.

-Υπάρχει αλληλεπίδραση της Σχολής με τη ναυτική βιομηχανία;

Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι η παραγωγή ειδικής τεχνογνωσίας είναι συνήθως προνόμιο της ζωντανής οικονομικής/εμπορικής και τεχνολογικής δραστηριότητας. Και στη ναυτιλιακή βιομηχανία συμβαίνει το ίδιο. Ειδικότερα, η λειτουργία της ναυτιλίας συντίθεται από την αλληλεπίδραση μιας πλειάδας φορέων, που συχνά έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα ή στοχεύσεις.

Αναγκαστικά λοιπόν, ο συμβιβασμός και η σύνθεση, θα αναδείξουν κάθε φορά σημεία ισορροπίας που θα πρέπει να ικανοποιηθούν από την τεχνογνωσία κάθε φορέα. Συνήθως, η υπάρχουσα τεχνογνωσία δεν επαρκεί: απαιτείται προσαρμογή, αναγνώριση αντιθέσεων και παραγωγή νέας τεχνογνωσίας μέσω καινοτομίας. Με αυτή τη συλλογιστική, είναι η βιομηχανία που συνήθως θέτει τα προβλήματα που επείγουν να επιλυθούν και οι ακαδημαϊκές (μεταξύ άλλων) μονάδες έρευνας καλούνται να συμβάλλουν στις απαντήσεις.

Από την άλλη, μια ζωντανή και ενεργή ακαδημαϊκή ερευνητική ομάδα ή εργαστήριο ή σχολή μπορεί να προτείνει λύσεις και εργαλεία που μπορεί να μελετηθούν, να σχεδιασθούν και να υλοποιηθούν. Κι εδώ όχι μόνο αποκαθίσταται η αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στη Σχολή μας και στη ναυτιλιακή βιομηχανία, αλλά και ωφελούνται οι φοιτητές μας: λαμβάνουν την απαιτούμενη υπάρχουσα γνώση και γίνονται κοινωνοί των νέων εξελίξεων και απαιτήσεων, καθώς αυτές σταδιακά ενσωματώνονται στα μαθήματα και στα σεμινάρια, ενώ οι ίδιοι μπορούν να πάρουν μέρος στην παραγωγή νέας γνώσης (πχ, διπλωματικές εργασίες).

-Ποιες είναι οι τάσεις στην κατασκευή πλοίων και πόσο αλλάζει η τεχνητή νοημοσύνη την ναυτική τεχνολογία;

Η ταχεία ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξωτερικές προκλήσεις για τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα διεθνώς. Ιδιαίτερα η ραγδαία αναπτυσσόμενη χρήση της παραγωγικής ΤΝ (GenAI), αναδιαμορφώνει ήδη ριζικά τον τρόπο παραγωγής γνώσης, την επιστημονική έρευνα, τις βιομηχανικές διαδικασίες, αλλά και τις ίδιες τις δεξιότητες που απαιτεί η αγορά εργασίας.

Για τη ΣΝΜΜ- ΕΜΠ η πρόκληση έγκειται αφενός στην ανάγκη ταχείας προσαρμογής των εκπαιδευτικών και ερευνητικών της προγραμμάτων ώστε να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις του κλάδου, και αφετέρου στον ρόλο της ως σημαντικού φορέα που διαμορφώνει το μέλλον της TN στον τομέα μας, στην Ελλάδα και διεθνώς. Παράλληλα, η αλματώδης πρόοδος της TN εγείρει σοβαρά ζητήματα δεοντολογίας, ιδιωτικότητας, αλγοριθμικής προκατάληψης και κοινωνικών ανισοτήτων.

Κυρίαρχη τάση ,τόσο στη μελέτη και σχεδίαση, όσο και στην ανέγερση, αλλά με έντονο αντίκτυπο στη λειτουργία του πλοίου κατά τη διάρκεια της ζωής του, αποτελεί η ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος κι αυτό απαιτεί διαδικασίες βελτιστοποίησης μέσα από μια πλειάδα δυνατών επιλογών. Η σχολή στην παρούσα φάση ανταποκρίνεται με την ανάπτυξη Ψηφιακών Διδύμων (Digital Twin) και προχωρημένων υπολογιστικών εργαλείων που εντάσσονται στα πλαίσια της ΤΝ. Με τα εργαλεία αυτά αναπτύσσονται Συστήματα Υποβοήθησης Λήψης Αποφάσεων (DSS) που συμβάλλουν στην βέλτιστη λειτουργία πλοίων, απαντώντας στις απαιτήσεις ελαχιστοποίησης κατανάλωσης ενέργειας και εκπομπών/ρύπων και στην ανάπτυξη αυτόνομων πλοίων.

-Είναι ανταγωνιστικό το πτυχίο και πως μετράται αυτό, σε σύγκριση με άλλες αντίστοιχες Σχολές της Ευρώπης και γενικότερα του εξωτερικού;

Στην ΣΝΜΜ- ΕΜΠ λειτουργούν σε συνεχή βάση Επιτροπή Προγράμματος Προπτυχιακών και Μεταπτυχιακών Σπουδών και Επιτροπή Αξιολόγησης. Και τα δύο όργανα λαμβάνουν υπόψη τις στόχους και τις κατευθύνσεις του στρατηγικού σχεδιασμού του ιδρύματος και της Σχολής και εκπονούν σε ετήσια βάση σχετικές Εκθέσεις Αξιολόγησης και Αναπτυξιακά Προγράμματα.

Σε περιοδική βάση (4-5 ετών) η Σχολή αξιολογείται από ομάδα εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, που περιλαμβάνει ακαδημαϊκό προσωπικό από πανεπιστήμια του εξωτερικού, διεθνείς φορείς όπως οι μεγάλοι νηογνώμονες και εκπροσώπους της ναυτιλιακής και ναυπηγικής βιομηχανίας. Η τελευταία εξωτερική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε το 2001 με πολύ καλά αποτελέσματα, και την τρέχουσα περίοδο η Σχολή προετοιμάζεται για την επόμενη αξιολόγηση από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ).

H Σχολή στην European Association of Universities in Marine Technology – WEGEMT έχει ως στόχο την ενημέρωση και επέκταση των δεξιοτήτων, των γνώσεων και των ικανοτήτων των εν ενεργεία μηχανικών και των μεταπτυχιακών φοιτητών που εργάζονται σε προηγμένο επίπεδο στη θαλάσσια τεχνολογία και συναφείς επιστήμες.

Επίσης, η συνεργασία με τον ερευνητικό οργανισμό SINTEF έχει ως σκοπό την ανάπτυξη και λειτουργία διεθνούς δικτύου συνεργασίας στη Ναυτική Τεχνολογία. Στους άμεσους προσεχείς στόχους της Σχολής είναι η ανάπτυξη αντιστοίχως δεσμών με οργανισμούς της Ασίας και της Μέσης Ανατολής αξιοποιώντας και αποτελέσματα συνδέσμων που προκύπτουν από τη διεθνοποίηση του Διιδρυματικών Μεταπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΜΠΣ) στην Ναυτική και Θαλάσσια Τεχνολογία που συντονίζει η Σχολή.

 

---

 

Αύριο στο πλαίσιο του αφιερώματος του SLpress.gr: «Τεχνολογίες αιχμής στη ναυτιλία και ο ρόλος των Πανεπιστημιακών Σχολών Ναυπηγών» δημοσιεύεται η συνέντευξη του κ. Γρηγόρη Γρηγορόπουλου, Καθηγητή ΕΜΠ -διευθυντή του Εργαστηρίου Ναυτικής & Θαλάσσιας Υδροδυναμικής.

email Συντάκτη: filisk24@gmail.com