Ελλάδα, Ισραήλ και Γροιλανδία: Η στρατηγική της επιβίωσης

Η προσέγγιση Ελλάδας και Ισραήλ δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας βαθιάς ανάγκης για στρατηγικό βάθος και ασφάλεια. Όπως είχε αναλυθεί ήδη πριν 12 χρόνια (2014) η συνεργασία αυτή ξεκίνησε με ισχυρά θεμέλια στον τομέα της ενέργειας, αλλά γρήγορα επεκτάθηκε στην άμυνα και την υψηλή τεχνολογία.

Η μεταβολή των ισορροπιών στο τρίγωνο Ισραήλ-Ελλάδα-Τουρκία υπήρξε καταλυτική. Η σταδιακή απομάκρυνση της Τουρκίας από το δυτικό πλαίσιο αξιών και η υιοθέτηση μιας αναθεωρητικής ατζέντας ανάγκασε την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους. Σχετικές αναλύσεις για το πώς διαμορφώθηκε αυτό το νέο “τρίγωνο” και οι συνέπειές του για την περιφερειακή ασφάλεια είχαν αναφερθεί πριν 10 χρόνια.

Ελλάδα και Ισραήλ: Στρατηγική Εμβάθυνση

Όπως χαρακτηριστικά είχε αναφερθεί “η νέα θέση την οποία επιθυμεί να καταλάβει η Τουρκία στη γεωπολιτική τάξη πραγμάτων είναι μία νεο-Οθωμανική Αυτοκρατορία” τότε ευλόγως θα πρέπει να ανατρέξουμε σε παλαιούς χάρτες της εποχής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να αναζητήσουμε την τότε τάξη πραγμάτων όσο αφορά το υπό εξέταση τρίγωνο Ισραήλ-Ελλάδας-Τουρκίας. Όπως εύκολα μπορεί να μαντέψει ο αναγνώστης, οι δύο κορυφές του τριγώνου σε εκείνη την τάξη πραγμάτων, εκείνη την περίοδο, δεν υφίστανται ως κρατικές οντότητες: η Ελλάδα και το Ισραήλ.

Εμείς οι Έλληνες αυτό το γνωρίζουμε πολύ καλά. Οι φίλοι μας Ισραηλινοί το έχουν αντιληφθεί; Η συμμαχία αυτή δεν βασίζεται μόνο σε κοινά συμφέροντα, αλλά και σε μια κοινή ιστορική εμπειρία επιβίωσης απέναντι σε ολοκληρωτικές απειλές. Η ρητορική του “Ποτέ Ξανά“, που συνδέει τον αγώνα κατά του ναζισμού με τις σύγχρονες προκλήσεις ασφαλείας υπογραμμίζουν ότι η εθνική κυριαρχία απαιτεί διαρκή εγρήγορση και ισχυρές αποτρεπτικές συμμαχίες.

Η συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ υπερβαίνει τα στενά στρατιωτικά όρια. Πρόκειται για μια συνάντηση δύο εκ των αρχαιότερων πολιτισμών της ανθρωπότητας. Όπως είχε επισημανθεί το 2016 η συζήτηση περί συμβόλων και η αναγνώριση της πολιτισμικής συγγένειας ενισχύουν τους δεσμούς εμπιστοσύνης. Αυτή η διάσταση είναι απαραίτητη για τη δημιουργία μιας μακροχρόνιας στρατηγικής σχέσης. Η καθημερινή πρακτική της συνεργασίας, το λεγόμενο “business as usual”, όπως περιγράφεται σε άλλο άρθρο το 2016, καταδεικνύει ότι η εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας – Ισραήλ προχωρά με σταθερά βήματα σε επίπεδο πληροφοριών και οικονομικών ανταλλαγών.

Παράλληλα, η ανάγκη για λύσεις που θα προέρχονται από τους “μεγάλους πολιτισμούς” της περιοχής ως απάντηση στην αστάθεια, είχε αναδειχθεί ήδη το 2016. Όπως είχε επισημανθεί «ο χώρος της Μεσογείου δεν είναι απλά ένας γεωγραφικός χώρος. Είναι χώρος συνάντησης πολιτισμών. Των κυρίαρχων πολιτισμών που ήταν οι γενεσιουργές αιτίες δημιουργίας της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού. Χωρίς αυτούς τους τέσσερις Πολιτισμούς δεν θα υπήρχε σήμερα ούτε Αναγέννηση ούτε Διαφωτισμός. Δεν θα υπήρχε Δημοκρατία. Δεν θα υπήρχε Φιλελευθερισμός. Σήμερα, υπό τις κρατούσες συνθήκες, υπάρχει επιτακτική ανάγκη αυτοί οι τέσσερις Πολιτισμοί να ενώσουν τις δυνάμεις τους».

Μάχη για τις Σπάνιες Γαίες

Ενώ η Μεσόγειος παραμένει στο επίκεντρο, ένας άλλος γεωπολιτικός πόλος αναπτύσσεται στον Βορρά. Η Γροιλανδία αποτελεί πλέον το επίκεντρο του ενδιαφέροντος των υπερδυνάμεων λόγω των τεράστιων κοιτασμάτων Σπάνιων Γαιών. Η Γροιλανδία είναι ίσως η σημαντικότερη χώρα στον κόσμο για την εξόρυξη αυτών των στοιχείων, τα οποία είναι απαραίτητα για την πράσινη μετάβαση και την υψηλή τεχνολογία.

Το 2015 σε παγκόσμιο συνέδριο ορυκτών πόρων στο Βανκούβερ του Καναδά είχε παρουσιασθεί μία εργασία του γράφοντα για τις σπάνιες γαίες. Η εργασία παρουσίαζε την κατάταξη χωρών οι οποίες διαθέτουν αποθέματα σπάνιων γαιών σύμφωνα με τον γεωπολιτικό τους κίνδυνο (η επιστημονική εργασία βρίσκεται ανοικτή στο διαδίκτυο) . Η κατάταξη των χωρών δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας πέντε ισοβαρείς γεωπολιτικούς δείκτες: Πολιτική Σταθερότητα / Απουσία Βίας-Τρομοκρατίας, Επίπεδο Διαφθοράς, Σύστημα Ασφάλειας, Επίπεδο Πολεμικών Συρράξεων / Συγκρούσεων, και Πολιτικά Δικαιώματα / Ατομικές Ελευθερίες. Συνολικά αξιολογήθηκαν 70 χώρες στις οποίες αναγνωρίσθηκαν 561 αποθέματα σπάνιων γαιών.

Η κατάταξη των χωρών παρουσιάσθηκε από το 1 ως το 70 με την πρώτη χώρα να  παρουσιάζει τον μικρότερο γεωπολιτικό κίνδυνο. Η 70η χώρα παρουσιάζει το μεγαλύτερο γεωπολιτικό κίνδυνο. Με τη βοήθεια αυτής της κατάταξης δημιουργήθηκε και ο αντίστοιχος χάρτης γεωπολιτικού κινδύνου (Εικόνα 1). 

 

Η χρήση του χάρτη είναι αποκλειστικά και μόνο ως ένα εργαλείο υποβοήθησης γεωπολιτικών αποφάσεων για πιθανούς αποφασίζοντες και τίποτε περισσότερο.

Η πρόταση για αγορά της Γροιλανδίας και οι συζητήσεις περί στρατηγικών επενδύσεων ξεκίνησαν το 2019. Στην ανανεωμένη γεωπολιτική κατάταξη του 2019, η οποία δημοσιεύθηκε σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό, η Γροιλανδία παρέμεινε πρώτη χώρα παγκοσμίως στην κατάταξη με το μικρότερο γεωπολιτικό κίνδυνο για επενδύσεις σπάνιων γαιών. Όλα αυτά αναλύθηκαν το 2019 στο επισυναπτόμενο άρθρο. Το κυνήγι των σπανίων γαιών ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο των κοιτασμάτων Σπάνιων Γαιών μπορεί να οδηγήσει σε ένοπλες συγκρούσεις. Η “βρώμικη” πλευρά της εξόρυξης περιλαμβάνει τεράστιο περιβαλλοντικό και πολιτικό κόστος.

Στρατηγική σύνδεση των δύο μετώπων

Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και ο έλεγχος των ορυκτών πόρων στην Αρκτική συνδέονται μέσω της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και στην απρόσκοπτη παροχή ενέργειας. Η συμμαχία με το Ισραήλ, επενδύοντας στην άμυνα, εξαρτάται από την πρόσβαση σε αυτές τις πρώτες ύλες. Σε αυτό το σημείο ας γίνει η υπενθύμιση μίας παλαιότερης πρότασης (2015) για την αξιοποίηση των Ελληνικών υδρογονανθράκων: Μικρό ποσοστό από το 20% των εσόδων του κράτους από τους υδρογονάνθρακες να κατατίθεται σε Ειδικό Ταμείο για την Ενίσχυση της Εθνικής Άμυνας. Το όφελος από τα έσοδα του κράτους από τους ορυκτούς πόρους πρέπει να λειτουργήσει ανταποδοτικά προς όφελος της Εθνικής Άμυνας.

Όλα τα παραπάνω αποδεικνύουν ότι υπήρξε διαχρονική αντιμετώπιση από το 2015 στην εκτίμηση των σημερινών γεωπολιτικών κινδύνων από την Αρκτική ως τη Μεσόγειο. Η στρατηγική συμμαχία Ελλάδας-Ισραήλ και η γεωπολιτική ανάδυση της Γροιλανδίας είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της μάχης για ισχύ και επιβίωση σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο. Η κατανόηση αυτών των σύνθετων σχέσεων είναι ο μόνος δρόμος για τη διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας και της ευημερίας.