Λάβρος το Ελεγκτικό Συνέδριο για τις απ’ ευθείας αναθέσεις στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης

Συνέχεια στον “κρυφό” μηχανισμό διοχέτευσης κονδυλίων στο σκοτάδι με σκληρές διαπιστώσεις και συστάσεις του Ελληνικού και Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, ιδιαίτερα για τις ενεργειακές επιδοτήσεις μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, για το οποίο η βασικότερη και πιο χαρακτηριστική διάταξη (άρθρο 157) του Νόμου 4876/2021 (ΦΕΚ Α’ 251/23.12.2021) αφορά τη σύσταση και τη ρύθμιση ειδικού λογαριασμού σ’ αυτό.

Υπενθυμίζεται ότι το παραπάνω ταμείο είχε την “τιμητική” του στη Βουλή κατά την κύρωση των Απολογισμών του Κράτους, με δριμεία κριτική από την αντιπολίτευση, η οποία επικαλείτο συγκεκριμένα ευρήματα της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον τρόπο κατανομής, το μέγεθος των απευθείας επιδοτήσεων και την απουσία προκαθορισμένου δημοσιονομικού σχεδιασμού για τις έκτακτες αυτές δαπάνες.

Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν έντονα στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου, με την αντιπολίτευση να καταγγέλει την κυβέρνηση για «πλήρη αδιαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος» και για «λειτουργία στο σκοτάδι» των ειδικών αυτών κονδυλίων!

Σημειώνεται, λοιπόν, ότι στο πλαίσιο των ελέγχων επί του Απολογισμού και Ισολογισμού του Κράτους, αλλά και της ετήσιας έκθεσης για το 2024 (η οποία εξετάζει αναλυτικά τη δημοσιονομική διαχείριση και εγκρίθηκε από την Ολομέλεια του ανωτάτου δημοσιονομικού δικαστηρίου), το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ), οι ευρύτερες ενεργειακές επιδοτήσεις, οι μεταβιβάσεις πιστώσεων και η διαχείρισή του βρέθηκαν στο επίκεντρο σοβαρών διαπιστώσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Το Ελεγκτικό Συνέδριο ενέταξε το ΤΕΜ στους 14 ειδικούς λογαριασμούς που λειτουργούν εκτός του κεντρικού κρατικού προϋπολογισμού, με την επισήμανση ότι οι λογαριασμοί αυτοί διαχειρίζονται τεράστια ποσά (συνολικού ύψους 7,7 δισ. ευρώ για το σύνολό τους) χωρίς να υπόκεινται στους αυστηρούς κανόνες διαφάνειας, λογοδοσίας και προκαθορισμένου ελέγχου που διέπουν τον τακτικό προϋπολογισμό, χαρακτηρίζοντας τη λειτουργία τους ως «μη ορατή» στο βαθμό που θα έπρεπε.

Ληξιπρόθεσμες οφειλές και ελλείμματα ύψους άνω των 2 δισ. ευρώ που σχετίζονταν με τη ΔΕΗ και το ενεργειακό σύστημα, χρειάστηκε να καλυφθούν ή να εξισορροπηθούν ουσιαστικά από το ίδιο το Δημόσιο, αναδεικνύοντας τις μεγάλες δημοσιονομικές πιέσεις και τις “τρύπες” που δημιούργησε η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση και ο τρόπος χρηματοδότησης των επιδοτήσεων. Με μεταγενέστερες ρυθμίσεις, τα έσοδα του λογαριασμού αξιοποιούνται πλέον και για ειδικές επιδοτήσεις, όπως η κάλυψη μέρους των ληξιπρόθεσμων οφειλών των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.) προς τους παρόχους ενέργειας!

Μολονότι τα προβλήματα με απευθείας αναθέσεις και κατατμήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά το ΤΕΜ αλλά το σύνολο των φορέων υπό έλεγχο το 2024, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε εκτεταμένες τέτοιες πρακτικές, οι οποίες επηρέασαν και τις έκτακτες ενεργειακές προμήθειες ή υποστηρικτικά έργα, όπου συχνά παρακάμφθηκαν οι ανοιχτοί διαγωνισμοί, με πρόσχημα τον κατεπείγοντα χαρακτήρα των κρίσεων.

Το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε ότι πραγματοποιήθηκαν μεγάλες μεταβιβάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ προς το ΤΕΜ (μέσω του ΔΑΠΕΕΠ) για την κάλυψη των επιδοτήσεων σε λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ορισμένες από αυτές τις χρηματοδοτήσεις δε, δεν είχαν αρχικά προβλεφθεί στους αντίστοιχους Αναλυτικούς Λογαριασμούς Εξόδων (ΑΛΕ), δημιουργώντας ισόποσες υπερβάσεις που χρειάστηκε να καλυφθούν εκ των υστέρων από το ειδικό αποθεματικό ή με ανακατανομές πιστώσεων!

Τέλος, το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τη φύση του Ταμείου ως τον βασικό μηχανισμό έκτακτης κρατικής παρέμβασης για την απορρόφηση των κραδασμών της ενεργειακής κρίσης, ωστόσο υπογράμμισε την ανάγκη να γίνεται μέσα από τη διαδικασία του προσυμβατικού και κατασταλτικού ελέγχου, με αυστηρή λογιστική αυτοτέλεια και διαφάνεια στις ροές των κεφαλαίων ( χρηματοδοτείται κυρίως από τα έσοδα των πλειστηριασμών δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, από πλεονάσματα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ, καθώς και από έκτακτες εισφορές ή κρατικές επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό) που κατευθύνονται στο ΤΕΜ.

Συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος

Με βάση τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο έκανε συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και προς το οικονομικό επιτελείο, επισημαίνοντας την ανάγκη ριζικής μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας των έκτακτων ενεργειακών χρηματοδοτήσεων και ζητώντας λήψη συγκεκριμένων διορθωτικών μέτρων, όπως:

• Σταδιακός περιορισμός των “κρυφών” ειδικών λογαριασμών και η υπαγωγή του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ) (καθώς και των υπόλοιπων εκτός προϋπολογισμού λογαριασμών) κάτω από το κοινό πλαίσιο του Κεντρικού Προϋπολογισμού (ώστε κάθε ευρώ που κατευθύνεται σε ενεργειακές επιδοτήσεις θα εγκρίνεται εκ των προτέρων από τη Βουλή, διασφαλίζοντας τη δημοσιονομική διαφάνεια).
• Θέσπιση αυστηρής λογιστικής αυτοτέλειας με τη διαμόρφωση ενός απόλυτα σαφούς και διακριτού λογιστικού πλαισίου για τη ροή των εσόδων (π.χ. από δημοπρασίες ρύπων ή πλεονάσματα των ΑΠΕ) προς το ΤΕΜ (ώστε να αποφεύγονται οι εκ των υστέρων “λογιστικές τακτοποιήσεις” και οι απρόβλεπτες υπερβάσεις).
• Περιορισμός των απευθείας αναθέσεων ή των τεχνητών κατατμήσεων συμβάσεων λόγω… “κατεπείγοντος”, υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση, παρότι έκτακτη, έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά που επιτρέπουν και επιβάλλουν τον έγκαιρο προγραμματισμό μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών διαγωνισμών.
• Ενίσχυση του προληπτικού και κατασταλτικού ελέγχου, με την καθιέρωση συστηματικότερων ελέγχων στις μεταβιβάσεις κεφαλαίων προς τον ΔΑΠΕΕΠ και τους παρόχους ενέργειας, ώστε να επαληθεύεται με απόλυτη ακρίβεια ότι οι κρατικές ενισχύσεις καταλήγουν πράγματι και με δίκαιο τρόπο στην ελάφρυνση των τελικών καταναλωτών.

Σκληρές παρατηρήσεις από την Ευρώπη

Τα παραπάνω ευρήματα του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου (για λογιστική διαφάνεια, νομιμότητα και λογοδοσία) συμπληρώνονται με τις σκληρές παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), το οποίο εξετάζει την Ελλάδα από τη σκοπιά της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων και της στρατηγικής βιωσιμότητας, με επίκεντρο την αποτελεσματικότητα των επιδοτήσεων και την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σημειώνω ότι στις πρόσφατες ετήσιες εκθέσεις του, το ΕΕΣ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου (με αιχμές και τη χώρα μας ύστερα από όσα αναφέρθηκε στην προηγούμενη ανάλυση) για την κατακόρυφη αύξηση του “ποσοστού σφαλμάτων” και των παρατυπιών στις ευρωπαϊκές δαπάνες, λόγω της ταχύτητας με την οποία έπρεπε να εκταμιευθούν τα κονδύλια για την ενέργεια και το Ταμείο Ανάκαμψης και ζητά από τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τους εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Η κριτική και οι συστάσεις του ΕΕΣ επικεντρώνονται σε μερικές διαπιστώσεις (μερικές απ’ αυτές αναφέρει και το ΙΟΒΕ σε πρόσφατη μελέτη του ότι, δηλαδή, ότι «η οικονομία χρειάζεται στήριξη, αλλά όχι με έναν μηχανισμό που επιδοτεί αδιακρίτως κάθε λίτρο βενζίνης και diesel, ο οποίος εξαντλεί πολύτιμο δημοσιονομικό χώρο και ενθαρρύνει την κατανάλωση την ώρα που η ενεργειακή προσφορά παραμένει περιορισμένη». Οι κυριότεροι άξονες κριτικής του ΕΕΣ είναι οι ακόλουθοι:

•  Τα μέτρα γενικευμένων επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος (όπως αυτά που χρηματοδότησε το ΤΕΜ στην Ελλάδα) για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης λειτούργησαν συχνά ως “οριζόντια βοηθήματα”.
• Οι πόροι έπρεπε να κατευθύνονται αποκλειστικά σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονταν πραγματικά, αντί να επιδοτούνται αδιάκριτα όλοι οι καταναλωτές, γεγονός που επιβάρυνε αναποτελεσματικά τους προϋπολογισμούς.
• Οι παρατεταμένες και καθολικές επιδοτήσεις τιμολογίων μειώνουν το κίνητρο των πολιτών και των επιχειρήσεων να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας, κάτι που έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις πράσινες ευρωπαϊκές οδηγίες για την εξοικονόμηση πόρων.
• Η Ελλάδα δαπάνησε τεράστια κεφάλαια για την πυροσβεστική κάλυψη των τρεχόντων λογαριασμών (μέσω μηχανισμών όπως το ΤΕΜ), αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις μόνιμες διαρθρωτικές επενδύσεις (π.χ. αναβάθμιση των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αποθήκευση ενέργειας και επιτάχυνση των ΑΠΕ).
• Σύσταση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι η μετατόπιση των πόρων από τις βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις τιμολογίων σε μακροπρόθεσμα έργα υποδομής. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα εξασφάλισε ήδη από την ΕΕ την έγκριση ειδικής “ενεργειακής ρήτρας διαφυγής” ύψους 1 δισ. ευρώ έως το 2028 αποκλειστικά για μόνιμες επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, αντλίες θερμότητας και αναβαθμίσεις δικτύων. Ίδωμεν…