Νέο πεδίο μάχης η Αφρική για το παγκόσμιο LNG

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αφρικανικές εξαγωγές LNG κατέγραψαν τον Μάρτιο το υψηλότερο επίπεδό τους από το 2023, σημειώνοντας αύξηση 17% σε ετήσια βάση. Την ίδια ώρα, η Ρωσία, μέσω της μεγάλης ενεργειακής εταιρείας Novatek, επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της στην αφρικανική αγορά, προωθώντας μια νέα στρατηγική προσέγγιση που θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες στον διεθνή ανταγωνισμό για το LNG.

Η αύξηση των αφρικανικών εξαγωγών ευνοείται από τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα της Μέσης Ανατολής και, ειδικότερα, από τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την προσπάθεια αγοραστών στην Ευρώπη και την Ασία να διαφοροποιήσουν τις πηγές ενεργειακού εφοδιασμού τους, αναζητώντας εναλλακτικούς προμηθευτές στην αφρικανική ήπειρο».

Ειδικά για την Ευρώπη η Αφρική λειτουργεί ως η ιδανική εναλλακτική λύση για την εξισορρόπηση των ενεργειακών χαρτοφυλακίων και τον περιορισμό της εξάρτησης από το αμερικανικό LNG. Ταυτόχρονα η εγγύτητα των δύο ηπείρων μειώνει, σε πολλές περιπτώσεις, το μεταφορικό κόστος συγκριτικά με τις μεταφορές από τον κόλπο του Μεξικού, αλλά και με τις εισαγωγές από το Κατάρ.

Ένα ακόμα θετικό στοιχείο είναι οι διαφορές στον τρόπο τιμολόγησης των συμβολαίων στις ΗΠΑ και σε Αφρικανικές χώρες, που σε κάποιες περιπτώσεις, θεωρείται ότι αφρικανικά συμβόλαια εξασφαλίζουν μεγαλύτερη τιμολογιακή σταθερότητα σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας. Προφανώς, η Αφρική δεν είναι σε θέση να υποκαταστήσει, βραχυπρόθεσμα, τις προμήθειες από το Κατάρ, ωστόσο η νέα παραγωγική δυναμικότητα θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση των αγοραστών από φορτία που προέρχονται από τον Κόλπο της Μέσης Ανατολής.

LNG: Τα στοιχεία για τις εξαγωγές

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία ο συνολικός ετήσιος όγκος εξαγωγών Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) από την Αφρική ανέρχεται σε περίπου 35 εκατομμύρια τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 10% με 11% της παγκόσμιας αγοράς LNG. Αν και η Βόρεια Αφρική κυριαρχούσε ιστορικά στην αγορά, βρίσκεται σε εξέλιξη μια δομική αλλαγή, καθώς η Υποσαχάρια Αφρική επιταχύνει την παραγωγή μέσω νέων υποδομών πλωτών μονάδων υγροποίησης φυσικού αερίου (Floating LNG – FLNG).

Η κυριότερη αφρικανική χώρα εξαγωγής είναι η Νιγηρία, με όγκο εξαγωγών 14,8 εκατομμυρίων τόνων και με κινητήρια δύναμη τις εγκαταστάσεις της Nigeria LNG (NLNG) στο νησί Bonny, σε συνδυασμό με τη βελτιωμένη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου για τροφοδοσία από εγχώριες πηγές. Στο πλαίσιο αυτό, βρίσκεται σε εξέλιξη η κατασκευή της 7ης μονάδας παραγωγής (Train 7), η οποία θα ενισχύσει σημαντικά τη μελλοντική της δυναμικότητα.

Η Νιγηρία κατάφερε να αυξήσει τις ετήσιες εξαγωγές της κατά 45% σε ετήσια βάση. Το επίτευγμα αυτό κατέστη δυνατό χάρη στην εγκατάσταση ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης, τα οποία περιόρισαν κατά 60% τις κλοπές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τους αγωγούς της περιοχής, επιτρέποντας στην εγκατάσταση του νησιού Bonny να λειτουργήσει και πάλι στο πλήρες δυναμικό της.

Ακολουθεί η Αλγερία, που διαθέτει τη μεγαλύτερη ονομαστική εξαγωγική δυναμικότητα στην αφρικανική ήπειρο (περίπου 29 εκατομμύρια τόνους ετησίως). Ωστόσο, οι πραγματικές εξαγωγές της έχουν δεχθεί πιέσεις μείωσης, λόγω της ραγδαίας αύξησης της εγχώριας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και των απαραίτητων εργασιών συντήρησης στις εγκαταστάσεις της. Οι βασικές υποδομές της επικεντρώνονται στους τερματικούς σταθμούς του Arzew και της Skikda.

Ενισχύουν την παρουσία τους στις εξαγωγές η Μαυριτανία και η Σενεγάλη καθώς τέθηκε επίσημα σε λειτουργία το έργο Greater Tortue Ahmeyim (GTA), ύψους 4,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Επίσης, η ταχύτατη εγκατάσταση αρθρωτών υπεράκτιων τεχνολογιών επέτρεψε σε χώρες, όπως η Δημοκρατία του Κονγκό, να ξεκινήσουν τη δεύτερη φάση των εξαγωγών LNG νωρίτερα από το προγραμματισμένο χρονοδιάγραμμα.

Πως η Ρωσία επιχειρεί να μπει στην αγορά της Αφρικής

Μέσα σε αυτό το τοπίο η μεγάλη ρωσική ενεργειακή εταιρεία Novatek δήλωσε έτοιμη να προσφέρει στους Αφρικανούς εταίρους της τη δική της τεχνολογία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθώς και το ίδιο το LNG για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό ανακοίνωσε, όπως μετέδωσε, το Interfax, ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της ρωσικής εταιρείας παραγωγής φυσικού αερίου, Σεργκέι Σολοβιόφ, κατά τη διάρκεια της 3ης Συνόδου Κορυφής Ρωσίας-Αφρικής, που έγινε στις 28 και 29/10, στη Μόσχα.

Σημείωσε ότι η εν λόγω αγορά θα μπορούσε να φτάσει τους 20-30 εκατομμύρια τόνους στο εγγύς μέλλον, λαμβάνοντας υπόψη τη συσσωρευμένη ζήτηση – ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της παγκόσμιας αγοράς LNG. «Σχεδόν το ένα τρίτο της ηπείρου δεν έχει πρόσβαση σε λιμάνια και εξαρτάται από τους γείτονές του», δήλωσε.

«Οι χώρες αυτές παρουσιάζουν τα χαμηλότερα επίπεδα πρόσβασης σε ηλεκτρική ενέργεια παγκοσμίως. Πρόκειται για το Νότιο Σουδάν, το Τσαντ, το Μαλάουι και την Αιθιοπία. Ο λόγος δεν είναι η έλλειψη ζήτησης αυτή καθαυτή, αλλά οι διαδρομές. Οι ενεργειακοί πόροι διέρχονται μέσω λιμανιών και υποδομών που ανήκουν σε τρίτους. Και κάθε στάδιο της διαδρομής συνεπάγεται κόστος, χρόνο και κινδύνους. Όλες οι διαδρομές είναι συνδεδεμένες με τις ακτές», εξήγησε ο Σολοβιόφ.

«Οποιαδήποτε λύση για τις ηπειρωτικές χώρες πρέπει να ξεκινά από τις ακτές ενός γειτονικού κράτους και να έχει, ουσιαστικά, περιφερειακό χαρακτήρα», ανέφερε. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να διευρυνθεί, καλύπτοντας όχι μόνο τις ανάγκες των περίκλειστων χωρών, αλλά και τις ανάγκες των γειτονικών παράκτιων κρατών, πρόσθεσε.

Τι ανακοίνωσαν Gazprom και Novatek

Ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Gazprom, Βιτάλι Μαρκέλοφ, δήλωσε ότι οι εταιρείες του ομίλου διαθέτουν επίσης την τεχνογνωσία για την ανάπτυξη τεχνολογιών επεξεργασίας φυσικού αερίου, συμπυκνωμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου, καθώς και για την παραγωγή χημικών αντιδραστηρίων.

«Και είμαστε έτοιμοι να εξετάσουμε κοινά έργα [με Αφρικανούς εταίρους] στην αναζήτηση, την εξερεύνηση και την παραγωγή υδρογονανθράκων, τη μεταφορά, την αποθήκευση φυσικού αερίου, την αεριοποίηση, την ανάπτυξη της κατανάλωσης φυσικού αερίου, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την επεξεργασία πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και την ανάπτυξη υποδομών για τη χρήση φυσικού αερίου ως καυσίμου σε οχήματα. Η Gazprom είναι ανοιχτή στον διάλογο και έτοιμη για μια αμοιβαία επωφελή συνεργασία», δήλωσε.

Η ανακοίνωση της ρωσικής Novatek αναδεικνύει τη στρατηγική διάσταση της κίνηση, καθώς εάν υλοποιηθεί αυτή η πρωτοβουλία, μπορεί να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, οι οποίες συνοψίζονται στα εξής επίπεδα:

1. «Άνοιγμα» μιας τεράστιας, ανεκμετάλλευτης αγοράς. Πρόκειται για το ένα τρίτο των κρατών της Αφρικής που δεν έχει πρόσβαση σε θάλασσα και λιμάνια, στερούμενο υποδομών. Η παροχή εξειδικευμένης τεχνολογίας (όπως μικρής κλίμακας τερματικοί σταθμοί ή υποδομές επαναεριοποίησης) μπορεί να δημιουργήσει νέους εισαγωγείς LNG από το μηδέν.
2. Μπορεί δυνητικά να αποτελέσει στρατηγική παράκαμψη των κυρώσεων της ΕΕ με την εξεύρεση εναλλακτικών αγορών για τα κεφάλαια και την παραγωγή της Novatek.

Ταυτόχρονα, καθώς η παγκόσμια αγορά LNG αναμένεται να εισέλθει σε φάση υπερπροσφοράς (glut) τα επόμενα χρόνια λόγω νέων έργων σε ΗΠΑ και Κατάρ, δημιουργώντας νέα ζήτηση στην Αφρική, η Novatek προσπαθεί να εξασφαλίσει αγοραστές πριν υποχωρήσουν οι διεθνείς τιμές.

Η στάση αφρικανικών κρατών 

Με δύο λόγια, η Ρωσία εισέρχεται δυναμικά στον ανταγωνισμό με δυτικούς κολοσσούς, όπως η Eni ή η TotalEnergies που ήδη αναπτύσσουν έργα στην Αφρική. Προσφέροντας τεχνογνωσία “με το κλειδί στο χέρι” για ηλεκτροδότηση, η Μόσχα επιχειρεί να προσδέσει ενεργειακά τις αναπτυσσόμενες αφρικανικές οικονομίες στο δικό της άρμα. Από τα μέχρι τώρα γνωστά στοιχεία η Μοζαμβίκη αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αφρικανικής χώρας που επιδιώκει ενεργά τη διεύρυνση της συνεργασίας της με ρωσικούς ενεργειακούς κολοσσούς.

Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση της Μοζαμβίκης κάλεσε επίσημα τη Μόσχα να στηρίξει την είσοδο μεγάλων ρωσικών εταιρειών στην εγχώρια αγορά για να σπάσει το μονοπώλιο των δυτικών κοινοπραξιών (όπως η TotalEnergies και η ExxonMobil) ενώ η ρωσική Rosneft κατέχει ήδη μερίδια σε τρία αδειοδοτημένα θαλάσσια οικόπεδα στη Μοζαμβίκη (στις λεκάνες Angoche και Zambezi).

Ενδιαφέρον, όμως, επιδεικνύει και η Νιγηρία καθώς αντιμετωπίζει προβλήματα υποδομών στην εσωτερική της αγορά. Στο πλαίσιο των πρόσφατων ενεργειακών φόρουμ (GECF), ο Νιγηριανός υπουργός Πετρελαϊκών Πόρων, Ekperikpe Ekpo, δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να εμβαθύνει τη διμερή συνεργασία με τη Ρωσία και να αξιοποιήσει τη ρωσική τεχνολογία για την ανάπτυξη του εγχώριου τομέα φυσικού αερίου.

Τέλος, παράκτιες χώρες, όπως η Σενεγάλη, η Γκάνα, το Τόγκο, η Γουινέα και η Ακτή Ελεφαντοστού ενδιαφέρονται για τη δημιουργία περιφερειακών κόμβων (hubs) επαναεριοποίησης και το ρωσικό πλάνο προβλέπει τη μεταφορά LNG σε αυτά τα παράκτια κράτη και την προώθησή του μέσω αγωγών ή δικτύων σε περίκλειστες χώρες που διψούν για ενέργεια (όπως ο Νίγηρας, η Μπουρκίνα Φάσο και το Μάλι), οι οποίες διατηρούν στενούς γεωπολιτικούς δεσμούς με τη Ρωσία.

Τέλος, η Νότια Αφρική καθώς αντιμετωπίζει χρόνιες κρίσεις ηλεκτροδότησης και προσπαθεί να απεξαρτηθεί από τον άνθρακα, αναζητά διεθνείς εταίρους για την κατασκευή υποδομών εισαγωγής LNG και σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, με τις ρωσικές προτάσεις για πλωτές μονάδες να βρίσκονται στο τραπέζι των συζητήσεων των BRICS. Ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης του LNG επανασχεδιάζεται;