Οι “πληγές” που άφησε το κλείσιμο του Ορμούζ – Ερωτηματικά για την επόμενη μέρα

Η σταδιακή επανέναρξη της διέλευσης πλοίων από το Στενό του Ορμούζ ξεκίνησε ουσιαστικά, μετά την 17η Ιουνίου, οπότε ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων, γνωστό ως το “Μνημόνιο της Ισλαμαμπάντ”, με το οποίο επιτεύχθηκε 60ημερη εκεχειρία, με στόχο να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις για τη σύνταξη μιας μόνιμης συνθήκης.

Η συμφωνία, εκτός από την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ και το άμεσο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, χωρίς την επιβολή χρεώσεων σε διερχόμενα πλοία, ένα θέμα, που απασχολεί έντονα για την “επόμενη μέρα”.

Την επόμενη εβδομάδα (σ.σ. τελευταία του Ιουνίου) από την επίτευξη της συμφωνίας εκεχειρίας, η κυκλοφορία στην κρίσιμη πλωτή οδό αυξήθηκε στα υψηλότερα επίπεδά της από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας πληροφοριών για το παγκόσμιο εμπόριο Kpler. Κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της σύγκρουσης, λιγότερα από 10 πλοία εμπορευμάτων την ημέρα διέσχιζαν το Στενό. Όμως, την Τετάρτη 24/6 πέρασαν από εκεί 73 πλοία, και την Πέμπτη 25/6 άλλα 54, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Παράλληλα, με το άνοιγμα του Στενού μειώθηκαν αισθητά και οι τιμές του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Αμέσως, μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης, στις 18 Ιουνίου, η τιμή του πετρελαίου Brent έπεσε κάτω από τα 79 δολάρια το βαρέλι και σήμερα (6/7) διαπραγματεύεται περίπου στα 71,5 δολάρια ανά βαρέλι, περίπου στην ίδια τιμή με τις 27 Φεβρουαρίου, την ημέρα πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Και ενώ αυτό ήταν αναμενόμενο, ναυτιλιακοί αναλυτές σημειώνουν ότι με την ίδια ταχύτητα αποσύρθηκε και το ασφάλιστρο πολέμου, που επιβάρυνε το μεταφορικό κόστος!

Επίσης, όπως αναμενόταν οι πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου αυξήθηκαν γρήγορα μετά την άρση του αποκλεισμού των ΗΠΑ και την έκδοση της Γενικής Άδειας Χ από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, η οποία επιτρέπει την παραγωγή, πώληση, παράδοση και εκφόρτωση αργού πετρελαίου ιρανικής προέλευσης, πετροχημικών και προϊόντων πετρελαίου έως τις 21 Αυγούστου 2026. Η άδεια καλύπτει επίσης ναυτιλιακές υπηρεσίες, όπως διαχείριση πλοίων, στελέχωση, ανεφοδιασμό καυσίμων, πλοήγηση, ασφάλιση, ταξινόμηση, διάσωση, ακόμη και πληρωμές σε δολάρια ΗΠΑ.

Το Μνημόνιο Συνεργασίας δημιούργησε έναν προσωρινό νόμιμο διάδρομο για το εμπόριο. Όμως, η ένταση δεν έχει εκλείψει, καθώς ΗΠΑ και Κατάρ κατηγόρησαν το Ιράν για επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια (το ίδιο το Ιράν δεν έχει αναλάβει την ευθύνη και απέρριψε τις κατηγορίες του εμιράτου) με συνέπεια, όπως έγινε γνωστό την Τρίτη βράδυ, οι ΗΠΑ να επαναφέρουν τον αποκλεισμό στις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου και ακολούθησαν το πρωί της Τετάρτης αμερικανικά πλήγματα κατά της ιρανικής επικράτειας.

Το “αγκάθι” της επόμενης μέρας στα Στενά του Ορμούζ

Πάντως, εκτός από το Ιράν, και άλλοι παραγωγοί του Περσικού Κόλπου άρχισαν, ξανά, τις αποστολές πετρελαίου. Για παράδειγμα, η Σαουδική Αραβία ξανάρχισε, μετά από σχεδόν τέσσερις μήνες διακοπής, τις φορτώσεις αργού πετρελαίου στον τερματικό σταθμό της Ras Tanura. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Κουβέιτ αυξάνουν επίσης τις εξαγωγές, αλλά και το Ιράκ, το οποίο επηρεάστηκε σοβαρά από το κλείσιμο του Στενό του Ορμούζ, αυξάνει την παραγωγή από την περιοχή της Βασόρας στο νότιο τμήμα της χώρας, στο μέγιστο της δυναμικότητάς του.

Το θετικό κλίμα από την υπογραφή της συμφωνίας “σκιάστηκε”, γρήγορα, από τις αβεβαιότητες που υπάρχουν. Εκτός από τις εκκρεμότητες με ζητήματα ασφάλειας, εκκαθάρισης ναρκών (σ.σ. κατά τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό περίπου 80 θαλάσσιες νάρκες πρέπει να ανακτηθούν πριν το πλήρες άνοιγμα της κυκλοφορίας στο κέντρο του Στενού του Ορμούζ) και καθορισμού λωρίδων πλοήγησης, ήρθαν δύο επιθέσεις (25 και 27/6) με βλήματα σε ισάριθμα εμπορικά πλοία.

Οι επιθέσεις συνδέθηκαν με την επιδίωξη του Ιράν να καταβάλλονται τέλη διέλευσης των πλοίων από το Στενό και ήδη φαίνεται ότι υπάρχουν προχωρημένες συζητήσεις με το Ομάν, με το οποίο μοιράζονται τα χωρικά δικαιώματα των υδάτων. Μάλιστα, ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπάγκερ Χαλιμπφάρ, ανακοίνωσε την Παρασκευή (3/7) ότι το Ιράν και το Ομάν έχουν καταλήξει σε συμφωνία για το μηχανισμό διαχείρισης της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ, διευκρινίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν θα έχουν κανέναν ρόλο σε αυτόν.

«Αυτές οι νέες ρυθμίσεις θα αφορούν την εγγύηση της ασφάλειας της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, την εποπτεία της διέλευσης των σκαφών (…) και επίσης την εγγύηση και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών συνεπειών του τεράστιου αριθμού των πλοίων», δήλωσε, στο περιθώριο του Παγκόσμιου Φόρουμ Ειρήνης στο Πεκίνο το Σάββατο 4/7, ο Ιρανός πρεσβευτής Αμπντολρεζά Ραχμάνι Φαζλί, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Οικονομικοί μετασεισμοί

Αυτές οι αβεβαιότητες επηρεάζουν ολόκληρο το σύστημα μεταφορών και ενώ το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ έφερε, όπως είδαμε, ανακούφιση στο παγκόσμιο εμπόριο και στις αγορές ενέργειες, πολλές ευάλωτες οικονομίες δεν έχουν ακόμα ξεπεράσει την κρίση από την αναταραχή των 100 ημερών. «Τα συστήματα μεταφορών και τροφίμων συνήθως κινούνται πιο αργά από τις αγορές πετρελαίου», διαπιστώνει έκθεση της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD).

«Οι συμβάσεις μεταφοράς εμπορευμάτων χρειάζονται χρόνο για να επαναρυθμιστούν. Οι αλυσίδες εφοδιασμού χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν. Το υψηλότερο κόστος καυσίμων, φυσικού αερίου και λιπασμάτων μπορεί να συνεχίσει να επηρεάζει την αγροτική παραγωγή, τους λογαριασμούς μεταφορών και τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών μετά την υποχώρηση του αρχικού σοκ», σημειώνει η UNCTAD σε έκθεση παρακολούθησης 61 κρατών με ευάλωτες οικονομίες, που αντιμετωπίζουν διπλή έκθεση σε κρίση εισαγωγών πετρελαίου και δημητριακών

Σύμφωνα με την UNCTAD η καθυστέρηση στην προσαρμογή των συστημάτων μεταφορών και τροφίμων έχει μεγαλύτερη σημασία όταν τα τρόφιμα, τα καύσιμα και οι μεταφορές καταλαμβάνουν μεγάλο μερίδιο του εισοδήματος. «Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, ακόμη και μια σύντομη περίοδος απότομα υψηλότερων βασικών δαπανών μπορεί να έχει συνέπειες που διαρκούν πέρα από τη διαταραχή της αγοράς», αναφέρει η έκθεση.