Στο αόρατο χέρι της αγοράς άφησε ο Σκυλακάκης τις μπαταρίες για τις ΑΠΕ!

Η απόφαση να μη δοθεί καμία περαιτέρω κρατική στήριξη μετά τον τρίτο διαγωνισμό για τις ΑΠΕ δεν πάρθηκε τον Ιανουάριο 2025 – όπως φαινόταν αρχικά – αλλά είχε ήδη ανακοινωθεί πολύ νωρίτερα, το καλοκαίρι-φθινόπωρο του 2024, από τον τότε υπουργό, Σκυλακάκη. Η ρητή δήλωσή του τον Νοέμβριο του 2024 από το βήμα συνεδρίου: «Κάναμε την απελευθέρωση μόλις υπήρξε η μεγάλη πτώση τιμών στην αποθήκευση. Θεωρούμε ότι θα υπάρξει ενδιαφέρον και η αγορά θα εκφραστεί από μόνη της. Αν δεν ανταποκριθεί, τότε κάτι θα μας πει αυτό» – αυτή είναι η ακριβής αιτιολόγηση πίσω από το «δόγμα ωριμότητας της αγοράς».

Το σχέδιο είχε ανακοινωθεί ήδη από τον Ιούλιο 2024: Ο υπουργός Σκυλακάκης είχε αναφερθεί σε αρκετές τοποθετήσεις του στο σχέδιο, λέγοντας «στο πλαίσιο αυτό θα ανοίξουμε την αγορά μπαταριών», με στόχο την εγκατάσταση έως 2 GW χωρίς καμία στήριξη, μόνο με αδειοδοτική προτεραιοποίηση.

Τον Σεπτέμβριο του 2024 με τον τρίτο διαγωνισμό κλείνει ο κύκλος των μονάδων standalone μπαταριών που θα υλοποιηθούν με κρατική ενίσχυση, αφού ο σχεδιασμός του υπουργείου Περιβάλλοντος για το επόμενο “κύμα” έργων αποθήκευσης προβλέπει μόνο αδειοδοτικές διευκολύνσεις, και σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, όλα τα έργα μετά τον τρίτο διαγωνισμό θα υλοποιούνται, χωρίς κάποια ενίσχυση.

Αυτό κατοχυρώθηκε νομοθετικά τον Νοέμβριο του 2024: Η απόφαση συνέπεσε με την ψήφιση στη Βουλή του νομοσχεδίου του υπουργείου που προέβλεπε εγκατάσταση μπαταριών σε φωτοβολταϊκά, χωρίς καμία επιδότηση, με μοναδικό κίνητρο τις fast-track αδειοδοτικές διαδικασίες.

Έχει ενδιαφέρον ότι ο νυν υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπασταύρου βρέθηκε αργότερα να διαχειρίζεται τα προβλήματα που προέκυψαν από αυτή την απόφαση: Τον Οκτώβριο του 2025, μιλώντας στο Renewable Energy & Storage Forum, έκανε λόγο για «συνολική διευθέτηση» ώστε καμία ώριμη επένδυση να μη χαθεί, ακόμη κι αν χρειαστεί να αναζητηθούν άλλες πηγές κεφαλαίων – αναφερόμενος στο γεγονός ότι από τα 901 MW που είχαν προκριθεί στους τρεις διαγωνισμούς, το χαρτοφυλάκιο που θα λάβει τελικά χρηματοδότηση περιορίζεται στα 700 MW, με την περικοπή να πέφτει κυρίως στον τρίτο διαγωνισμό, λόγω αυστηρών προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης.

Σύνοψη ευθύνης για τις ΑΠΕ

Η στρατηγική απόφαση “μηδενικής στήριξης” ήταν του Σκυλακάκη (2024), βασισμένη στην εκτίμηση ότι η πτώση τιμών μπαταριών θα έκανε την αγορά αυτοσυντηρούμενη. Η επόμενη ηγεσία (Παπασταύρου, 2025-26) κληρονόμησε τα αποτελέσματα αυτής της απόφασης και τώρα προσπαθεί να διαχειριστεί τις καθυστερήσεις και τις ελλείψεις χρηματοδότησης που προέκυψαν.

Μετά από όλα αυτά το θέμα που προκύπτει είναι το εξής: Mήπως υπάρχει πολιτική κυβερνητική επιλογή για συνέχιση της χρήσης φυσικού αερίου, σε μεγάλο βαθμό εξυπηρετώντας γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα εγχώρια και αλλοδαπά; Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία υπάρχει σαφής πολιτική επιλογή διατήρησης ρόλου για το αέριο – αυτό δεν είναι υπόθεση, είναι ρητή κυβερνητική θέση:

• Το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα) προβλέπει την προσθήκη δύο νέων μονάδων φυσικού αερίου χωρίς καμία απόσυρση, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ από 6,037 GW σε 7,885 GW – αυτό είναι επίσημη κυβερνητική απόφαση, όχι παρανάγνωση.
• Ο ίδιος ο υπουργός το λέει ανοιχτά: «Η Ευρώπη οφείλει να διατηρήσει ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, χωρίς αποκλεισμούς τεχνολογιών».
• Η ρητορική για “εθνική υπόθεση” στους υδρογονάνθρακες, η ανάδειξη του “διαδρόμου Νότου-Βορρά”, η προσέλκυση Chevron/ExxonMobil – όλα αυτά είναι ενεργές, στοχευμένες πολιτικές, όχι παράπλευρες συνέπειες.

Εξυπηρετούνται δε γεωπολιτικά συμφέροντα – και αυτό είναι επίσης ομολογημένο, όχι κρυφό: Η γεωπολιτική διάσταση (αντικατάσταση ρωσικού αερίου με αμερικανικό LNG, ρόλος Ελλάδας ως κόμβου, στήριξη Ουκρανίας) εκφράζεται ανοιχτά από αξιωματούχους και είναι μέρος της επίσημης ατζέντας ΗΠΑ-ΕΕ μετά το 2022. Δεν είναι “συμφέρον στο σκοτάδι” –είναι δηλωμένη στρατηγική. Χρειάζεται προσοχή στο παραπάνω συμπέρασμα δεδομένου ότι συνδέονται εμμέσως δύο αποφάσεις οι οποίες θα πρέπει να εξετασθούν προσεκτικά:

1. Η καθυστέρηση στις μπαταρίες (απόφαση Σκυλακάκη 2024, βασισμένη – σύμφωνα με τη δική του δημόσια αιτιολόγηση – σε εκτίμηση για ωριμότητα της αγοράς λόγω πτώσης τιμών λιθίου).
2. Η ενίσχυση του ρόλου του αερίου (γεωπολιτική επιλογή μετά το 2022, κυρίως λόγω του πολέμου στην Ουκρανία).

Πολιτική επιλογή το φυσικό αέριο 

Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτά συνυπάρχουν χρονικά και ότι η καθυστέρηση στην αποθήκευση διατηρεί αντικειμενικά την ανάγκη για αέριο ως εφεδρεία – αυτό το είπαμε και πριν. Η επίσημη αιτιολόγηση (πτώση τιμών → ωριμότητα αγοράς) θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν λανθασμένη εκτίμηση, χωρίς απαραίτητα κρυφή σκοπιμότητα. Δύσκολο να το αποδεχθεί κανείς… λαμβάνοντας υπόψη τη γενικότερη συμπεριφορά της κυβέρνησης Μητσοτάκη.

Πέρα από αυτό, το πιο τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι ότι: Υπάρχει μια ρητή, ομολογημένη πολιτική επιλογή να διατηρηθεί σημαντικός ρόλος για το φυσικό αέριο (νέες μονάδες, γεωπολιτική στρατηγική LNG, υδρογονάνθρακες ως “εθνική υπόθεση”), η οποία αντικειμενικά εξυπηρετεί τόσο εγχώρια συμφέροντα (ΔΕΠΑ, Mytilineos, HELLENiQ) όσο και αλλοδαπά (Venture Global, Chevron, ExxonMobil, γεωπολιτικά συμφέροντα ΗΠΑ).

Παράλληλα, υπάρχει ξεχωριστή αποτυχία πολιτικής σχεδίασης στην αποθήκευση, που μπορεί να θεωρηθεί και ως σκόπιμη, αλλά και ως λανθασμένη εκτίμηση χρονισμού. Το αποτέλεσμα των δύο μαζί είναι ένα σύστημα όπου το αέριο παραμένει απαραίτητο περισσότερο απ’ όσο θα χρειαζόταν αν η αποθήκευση είχε προχωρήσει ταχύτερα – ανεξάρτητα από το αν αυτό ήταν σχεδιασμένο αποτέλεσμα ή απλά συγκυρία κακού συγχρονισμού δύο παράλληλων πολιτικών.

Στόχοι υπερβολικοί, εκ σχεδιασμού 

Υπάρχουν δημοσιεύματα ή αναλύσεις (π.χ. από Green Tank, ΙΕΝΕ, ή δημοσιογραφικές έρευνες) που υποστηρίζουν πιο ευθέως τη θέση περί σκόπιμης διασύνδεσης των δύο πολιτικών, ώστε να έχουμε και τεκμηρίωση πέρα από το λογικό συμπέρασμα. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η ανάλυση του Green Tank είναι η πιο ευθεία τεκμηριωμένη κριτική. Το βασικό επιχείρημα: Το Green Tank δεν λέει απλά “η αποθήκευση καθυστερεί” — λέει ρητά ότι ο στόχος των μονάδων αερίου στο ΕΣΕΚ είναι αδικαιολόγητα υψηλός, δεδομένης της πορείας ΑΠΕ και αποθήκευσης.

Στην ανάλυση «Πόση ισχύ μονάδων αερίου έχει ανάγκη η χώρα;», το Green Tank αξιοποίησε ωριαία δεδομένα του ENTS, υπολογίζοντας τη συνολική θερμική ισχύ αερίου-λιγνίτη που ήταν πραγματικά απαραίτητη για την κάλυψη των αναγκών από το 2019, και κατέληξε ότι: H σημερινή εγκατεστημένη ισχύς θερμικών μονάδων καλύπτει ήδη τις ανάγκες του συστήματος – δηλαδή είναι αναγκαίο να επανεξεταστεί η τιμή των 7.885 GW μονάδων αερίου που προβλέπει το υπό αναθεώρηση ΕΣΕΚ για το 2030, καθώς και η πιθανή απόσυρση υφιστάμενων μονάδων αερίου.

Η πιο καίρια φράση ουσιαστικά λέει ότι ο στόχος αερίου είναι υπερβολικός, εκ σχεδιασμού: Με άλλα λόγια, σύμφωνα με το συνοπτικό σχέδιο ΕΣΕΚ, η ύπαρξη 7.885 GW μονάδων αερίου το 2030 παρουσιάζεται ως ικανή συνθήκη για την επάρκεια ισχύος της χώρας – υπονοώντας ότι το ΥΠΕΝ διατηρεί στο επίσημο σχέδιο μια ποσότητα αερίου μεγαλύτερη από την πραγματικά αναγκαία, αντί να την αναπροσαρμόσει προς τα κάτω καθώς προχωρούν ΑΠΕ και αποθήκευση.

Ο Νίκος Μάντζαρης, συνιδρυτής και αναλυτής ενεργειακής πολιτικής του Green Tank δήλωσε χαρακτηριστικά: «Δεδομένης της περαιτέρω ανάπτυξης των ΑΠΕ και νέων υποδομών αποθήκευσης, αναμένεται ότι η μέγιστη απαιτούμενη ισχύς θερμικών μονάδων θα συνεχίσει την πτωτική της πορεία… Για να ληφθούν πολιτικές αποφάσεις, η εκπόνηση επικαιροποιημένης μελέτης επάρκειας ισχύος θα πρέπει να αποτελέσει επείγουσα προτεραιότητα».

Το πιο πρόσφατο στοιχείο δείχνει το πρόβλημα σε αριθμούς, με τρόπο που υποστηρίζει έμμεσα την άποψη ότι η υφιστάμενη κατάσταση διατηρεί τεχνητά την ανάγκη για αέριο: Οι εγκατεστημένες μπαταρίες (220 MW συνολική ισχύς) απέτρεψαν μόλις το 0,72% των περικοπών ΑΠΕ τον Απρίλιο 2026, ενώ η ενέργεια που εγχύθηκε περιόρισε τη χρήση αερίου κατά μόλις 0,26% τον ίδιο μήνα – γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη επιτάχυνσης εγκατάστασης περισσότερων μπαταριών που έχουν ήδη όρους σύνδεσης.

Το Green Tank για τις ΑΠΕ

Το Green Tank έχει επικρίνει και τον τρόπο σχεδιασμού των μηχανισμών στήριξης γενικότερα, με έμφαση στο ποιος πληρώνει το κόστος:
«Για να είναι επιτυχημένος ένας νέος μηχανισμός διασφάλισης επάρκειας ισχύος, αφού αποδειχθεί αναγκαίος, πρέπει να σχεδιαστεί με στόχο την κάλυψη των αναγκών της χώρας και τη συμβατότητα με τους εθνικούς κλιματικούς στόχους, και όχι θέτοντας ως προτεραιότητα την οικονομική βιωσιμότητα επενδύσεων αμφίβολης χρησιμότητας για την ενεργειακή επάρκεια της χώρας», δήλωσε η Ιωάννα Σούκα, αναλύτρια πολιτικής του Green Tank.

Ενδιαφέρον σημείο: Στη συγκεκριμένη δημοπρασία επάρκειας ισχύος, το 95% (564 MW) της νέας στηριζόμενης ισχύος ήταν συστήματα μπαταριών, και καμία νέα μονάδα αερίου δεν στηρίχθηκε – δηλαδή σε αυτό το σημείο η αγορά/πολιτεία φαίνεται να γύρισε προς τις μπαταρίες, αν και αργά.

Αυτό σημαίνει ότι η ανάλυση του Green Tank δεν λέει ρητά “η κυβέρνηση κρατά το αέριο ψηλά για να ευνοήσει εταιρείες αερίου” – είναι πιο προσεκτική, τεχνική κριτική: Λέει ότι ο επίσημος σχεδιασμός (ΕΣΕΚ) δεν έχει αναπροσαρμοστεί ώστε να αντανακλά τη πραγματική, μετρημένη ανάγκη σε αέριο, παρά την πρόοδο ΑΠΕ/αποθήκευσης.

Αυτό είναι ίσως η πιο τεκμηριωμένη μορφή της υπόθεσής: Όχι “συνωμοσία”, αλλά θεσμική αδράνεια/καθυστέρηση στην αναθεώρηση που, ανεξαρτήτως πρόθεσης, διαιωνίζει μεγαλύτερο ρόλο για το αέριο απ’ όσο θα δικαιολογούσαν τα ίδια τα δεδομένα – και αυτό αντικειμενικά εξυπηρετεί όσους έχουν συμφέρον στη διατήρηση υποδομών και προμηθειών αερίου, ανεξάρτητα αν αυτό ήταν ο στόχος του σχεδιασμού.