Τα τέσσερα σενάρια για την πράσινη ναυτιλία

Ναυτιλιακοί αναλυτές επικαλούμενοι πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων υποστηρίζουν ότι τις δύο πρώτες μέρες της 84ης Συνόδου της Επιτροπής Προστασίας του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος (MEPC 84) του ΙΜΟ συζητήθηκαν θέματα για τα οποία υπήρχε ευρεία συμφωνία. Αντίθετα, η συζήτηση και η λήψη αποφάσεων για τα “καυτά” ζητήματα, όπως το Πλαίσιο Μηδενικών Εκπομπών Αερίων του θερμοκηπίου (Net- Zero Framework- NZF), μεταφέρεται για την Παρασκευή, περιορίζοντας τον χρόνο εξεύρεσης λύσης.

Ωστόσο, ο γενικός γραμματέας του ΙΜΟ Αρσένιο Ντομίνκεζ στην εναρκτήρια τοποθέτησή του έδωσε ένα τόνο αισιοδοξίας προτρέποντας τους αντιπροσώπους των κρατών- μελών να αποφύγουν την επανάληψη της δύσκολης Συνόδου του περασμένου Οκτωβρίου, στην οποία η υιοθέτηση του Πλαισίου “μπλοκαρίστηκε” με ψήφους 57 υπέρ και 49 κατά, μετά από έντονες πιέσεις των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας.

«Δεν υπάρχει λόγος να επαναλάβουμε αυτό που συνέβη τον περασμένο Οκτώβριο», είπε, χαρακτηριστικά, ο κ. Ντομίνγκεζ. «Ας προχωρήσουμε εκεί που συμφωνούμε και ας συνεχίσουμε να επεξεργαζόμαστε [τα σημεία] πού απαιτείται περαιτέρω εργασία και κατανόηση». «Σε μια εποχή που υπάρχει ήδη αρκετή διαφωνία σε όλο τον κόσμο, σας ζητώ να μπορέσουμε να δώσουμε το παράδειγμα αποτελεσματικής πολυμερούς προσέγγισης», ανέφερε ο ίδιος.

Τα στρατόπεδα στον ΙΜΟ

Σε αυτό το σημείο να πούμε ότι τον περασμένο Απρίλιο στην 83η Σύνοδο της ίδιας Επιτροπής είχε εγκριθεί, με 63 ψήφους υπέρ, 16 κατά και 20 αποχές ένα συμβιβαστικό κείμενο, το οποίο επρόκειτο να διαμορφωθεί στη τελική μορφή του και να εγκριθεί στην έκτακτη Σύνοδο της Επιτροπής, τον Οκτώβριο, ώστε να τεθούν σε ισχύ τα μέτρα από το 2027.

Ωστόσο, στο μεσοδιάστημα κλιμακώθηκαν οι αντιδράσεις κυρίως από τις ΗΠΑ και μια σειρά από κράτη διαφοροποίησαν τον Οκτώβριο την θέση τους και ψήφισαν υπέρ της αναβολής λήψης απόφασης για ένα χρόνο, γεγονός που από αρκετούς ερμηνεύθηκε ως ουσιαστικό “πάγωμα” της διαδικασίας. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε, με αντίκτυπο στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το γεγονός ότι η Ελλάδα και η Κύπρος απείχαν από την ψηφοφορία, διαφοροποιούμενες από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ, που τάχθηκαν κατά της αναβολής της λήψης απόφασης. Ωστόσο, και τα δύο κράτη είχαν υπερψηφίσει τον Απρίλιο του 2025 το “πακέτο” των μέτρων.
Το όλο θέμα και κυρίως η στάση που θα κρατήσει από εδώ και πέρα η ΕΕ, προκάλεσε πολλές συζητήσεις στις Βρυξέλες.

Πάντως, σε έγγραφο εργασίας που συντάχθηκε για λογαριασμό του Τμήματος Πολιτικής για τον Μετασχηματισμό, την Καινοτομία και την Υγεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενόψει της MEPC 84, αναφέρεται ότι η στάση της Ελλάδας και της Κύπρου στην έκτακτη Σύνοδο του Οκτωβρίου δεν ήταν κρίσιμη για το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας. «Στην πραγματικότητα, αρκετές άλλες χώρες που ψήφισαν υπέρ του NZF στη MEPC 83 απείχαν επίσης στη Σύνοδο του Οκτωβρίου (Ονδούρα, Ινδονησία, Ιαπωνία, Δημοκρατία της Κορέας και άλλες). Ορισμένες άλλες χώρες που ήταν υπέρ του NZF ψήφισαν υπέρ της αναβολής (Κίνα, Νήσοι Κουκ, Μπαχάμες και άλλες)», αναφέρεται στο έγγραφο.

Από το ίδιο έγγραφο προκύπτει ότι αποτελεί ερωτηματικό εάν θα υπάρξει ευθυγράμμιση μεταξύ των κρατών- μελών της ΕΕ. Άλλωστε δεν έχει σταλεί στον ΙΜΟ έγγραφο της Κομισιόν με κοινή θέση των “27”, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις ενώ και «στην πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη θέση που πρέπει να ληφθεί εξ ονόματος της ΕΕ κατά τη διάρκεια της MEPC 84, η Επιτροπή (Κομισιόν) δεν ασχολείται με το ζήτημα της NZF».

Όλα αυτά δείχνουν ότι στις Βρυξέλες υπάρχουν δύο “στρατόπεδα” με αντίθετες απόψεις και είναι δύσκολο να υπάρχει ενιαία θέση, όπως επισημαίναμε και σε προηγούμενο άρθρο. Πάντως, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δεν κατονομάζεται μιλώντας στο ειδησεογραφικό site Riviera, δήλωσε ότι «οι θέσεις σε διεθνές επίπεδο για τα κλιματικά και ναυτιλιακά ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της ΕΕ συντονίζονται σε επίπεδο ΕΕ και η ΕΕ μιλάει με μία φωνή στον ΙΜΟ».

«Υποστηρίζουμε σθεναρά τον κοινό στόχο να τεθεί η παγκόσμια ναυτιλία σε μια πορεία προς μηδενικές εκπομπές έως το 2050», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, αναφέροντας ότι «οποιεσδήποτε προτάσεις πρέπει να συμφωνηθούν σε επίπεδο ΕΕ και να είναι συνεπείς με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ και την ισχύουσα νομοθεσία».

Τα πιθανά σενάρια

Σε αντίθεση με την αβεβαιότητα για τη στάση των κρατών μελών της ΕΕ, οι ΗΠΑ εμφανίστηκαν στο πεδίο της Συνόδου, όχι με εποικοδομητικό πνεύμα, αλλά τονίζοντας την αντίθεσή τους με το NZF. Μάλιστα, δεν είναι τυχαίο ότι στην αντιπροσωπεία των ΗΠΑ προστέθηκε και η νεοδιορισμένη πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Ναυτιλιακής Επιτροπής των ΗΠΑ, Λάουρα ΝτιΜπέλλα, τονίζοντας με την παρουσία της αντίθεση της Ουάσιγκτον στο πλαίσιο.

«Το NZF είναι, σαφώς, ένας περιττός φόρος για τους αμερικανούς φορτωτές και πλοία που δραστηριοποιούνται σε διεθνή ύδατα. Το NZF θα κόστιζε στη ναυτιλιακή βιομηχανία δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής εισαγόμενων αγαθών, αυτό το κόστος θα μετακυλιστεί απευθείας στους Αμερικανούς καταναλωτές», αναφέρεται σε ανακοίνωσή της.

Την ίδια ώρα, η Ιαπωνία έχει προτείνει την πλήρη κατάργηση του στοιχείου τιμολόγησης του άνθρακα, ενώ ένα μπλοκ κρατών που παράγουν πετρέλαιο, συμπεριλαμβανομένων της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Ρωσίας και της Αργεντινής, θέλει να αλλάξουν τα όρια σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων. Έτσι, όπως επισημαίνεται και στο έγγραφο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπάρχουν πλέον τέσσερα ενδεχόμενα- επιλογές:

1. Να διατηρηθεί το NZF ως έχει. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα αλλαγές στο περιεχόμενο του Πλαισίου, όπως αποφασίστηκε από την MEPC 83, αλλά στις κατευθυντήριες γραμμές και τα τεχνικά ζητήματα. Με βάση τις υποβολές τους, σαφείς υποστηρικτές αυτής της επιλογής φαίνεται να είναι η Βραζιλία, το Μεξικό και ορισμένες χώρες του Ειρηνικού.

2. Να προταθούν τροποποιήσεις στο NZF. Αυτό θα σήμαινε πιθανές τροποποιήσεις στο περιεχόμενο του NZF. Μια τέτοια αλλαγή μπορεί να περιλαμβάνει την κατάργηση του οικονομικού στοιχείου του NZF. Οι υποβολές της Αλγερίας κ.ά., της Αργεντινής κ.ά. και της Ιαπωνίας υποστηρίζουν κάτι τέτοιο.

Σε αντίθετη κατεύθυνση, μια άλλη αλλαγή μπορεί να περιλαμβάνει την επαναφορά του φόρου άνθρακα που είχε αφαιρεθεί πριν από την MEPC 83, είτε αυτοτελώς είτε σε συνδυασμό με ένα Πρότυπο Πράσινων Καυσίμων. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι μια τέτοια υποεπιλογή μπορεί να λάβει υποστήριξη, παρόλο που (όπως αναφέρθηκε προηγουμένως) ορισμένα μικρά νησιά (SIDS) του Ειρηνικού προτείνουν να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση μέσω τροποποιήσεων που θα ενισχύσουν το NZF σε περίπτωση που δεν υιοθετηθεί ως έχει.

3. Αναστολή της συζήτησης για το NZF μέχρι νεωτέρας. Αυτό θα ανέστειλε τη συζήτηση για το NZF μέχρι να γίνουν ευνοϊκότερες οι συνθήκες για την επανέναρξη της συζήτησης. Μέχρι τώρα, δεν υπάρχει καμία πρόταση του ΙΜΟ που να υποστηρίζει μια τέτοια θέση.

4. Ανάκληση του NZF. Αυτό θα ανέτρεπε την τρέχουσα μορφή του NZF και στη συνέχεια θα εξέταζε εάν θα έπρεπε να προχωρήσει σε μια νέα λύση. Στοιχεία του τεχνικού έργου για το NZF (κατευθυντήριες γραμμές και άλλα) θα μπορούσαν ενδεχομένως να διατηρηθούν. Η πρόταση των ΗΠΑ είναι ο σαφέστερος υποστηρικτής αυτής της επιλογής και επίσης προτείνει τον τερματισμό της συζήτησης για το Πλαίσιο.

Λεπτές ισορροπίες

Τελικά, υπάρχουν περιθώρια αισιοδοξίας, όπως άφησε να διαφανεί ο γενικός γραμματέας του ΙΜΟ; Φαίνεται ότι υπάρχουν! Όπως επισημαίνουν ναυτιλιακοί αναλυτές περίπου 62 χώρες συμμετείχαν εποικοδομητικά στην τεχνική ομάδα εργασίας της περασμένης εβδομάδας, με 39 να συμμετέχουν στην συζήτηση για την κατανομή των εσόδων- συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που ψήφισαν υπέρ της καθυστέρησης του Οκτωβρίου. Μόνο τέσσερα κράτη αρνήθηκαν εντελώς να συμμετάσχουν στην συζήτηση για την τιμολόγηση του άνθρακα.

Ωστόσο, με τις πιο “καυτές” συζητήσεις να έχουν πλέον συμπιεστεί στην τελευταία ημέρα της Συνόδου, ο κίνδυνος ενός ακόμη ασαφούς αποτελέσματος είναι ορατός. Ο ΙΜΟ έχει προθεσμία μέχρι τον Νοέμβριο του 2026 για να επανεξετάσει την υιοθέτηση του πλαισίου. Το αν η MEPC 84 θα προχωρήσει ή θα υποχωρήσει από αυτήν την προθεσμία μπορεί τελικά να αποφασιστεί σε λίγες ώρες το απόγευμα της Παρασκευής. Πάντως, κανένας δεν μπορεί να παραβλέπει ότι σε περίπτωση περαιτέρω καθυστέρησης στην υιοθέτηση του NZF στον ΙΜΟ ή σε περίπτωση μη υιοθέτησης του NZF, τα περιφερειακά μέτρα, όπως είναι η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα παραμείνουν σε ισχύ και εξακολουθήσουν να επηρεάζουν πολλά πλοία στον παγκόσμιο στόλο.

Ενδεχομένως, δε, να χρησιμεύσει ως μοντέλο και για άλλα περιφερειακά συστήματα. Μάλιστα, ορισμένες αφρικανικές χώρες φαίνεται ότι στοχεύουν ήδη στην εισαγωγή συστημάτων τιμολόγησης άνθρακα για τη ναυτιλία. Το ίδιο ισχύει και για το Ηνωμένο Βασίλειο. Όμως, ένα συνονθύλευμα περιφερειακών συστημάτων θα ήταν ό,τι χειρότερο για τη ναυτιλιακή κοινότητα….