Ελληνοτουρκικά: Μήπως κάτι έχουμε πάρει στραβά;

Είναι αλήθεια ότι προτεραιότητα της τότε ηγεσίας στα ελληνοτουρκικά ήταν η αποφυγή ανοικτής σύρραξης, προκειμένου στη συνέχεια να επιδιώχθεί η ομαλοποίηση της σχέσης μας με την Τουρκία και η εδαφική αποκατάσταση της Κυπριακής δημοκρατίας. Η συνέχεια έδειξε κατά πόσο ήταν εφικτός και ο ένας και ο άλλος στόχος…

Πενήντα δυο χρόνια μετά, θα μπορούσαμε να προβούμε σε λίγο πιο πεζές διαπιστώσεις – ακόμη και φιλοσοφικής μορφής. Οι φιλίες των κρατών στηρίζονται, βέβαια, σε κοινά συμφέροντα, κοινά ιδανικά, συγγενή νοοτροπία. Λίγο-πολύ όπως και των ανθρώπων… Ο ρόλος της ιστορίας είναι σημαντικός, αλλά μόνο σε συνάρτηση με τους παράγοντες που προαναφέρθηκαν. Κανείς δεν πολεμάει, δεν κάνει ειρήνη ή δεν συνάπτει συμμαχίες με το βλέμμα στο παρελθόν. Στην εξωτερική πολιτική σχεδόν πάντοτε αποβλέπουμε στο μέλλον, υπό την πίεση του παρόντος που είναι καμιά φορά ασφυκτική…

Στην περίπτωση της Τουρκίας, η ελληνική ηγεσία, επί πολλές δεκαετίες, εύλογα απέβλεψε σε ένα μέλλον συνεργασίας, κοινής προόδου διεθνούς συμπώρευσης. Οι δυο χώρες είχαν κοινά συμφέροντα – μέσα στο δυτικό κόσμο, μέσα στην κοινή μας περιοχή, ίσως και μέσα στην Ευρώπη. Η ανάπτυξη των σχέσεών θα μπορούσε – και μπορεί ακόμα – να είναι αμοιβαία επωφελής για το μέσο Έλληνα και το μέσο Τούρκο. Θα μπορούσε ακόμα να μας απαλλάξει και από ένα μεγάλο μέρος των υπέρογκων αμυντικών δαπανών. Εμπρός λοιπόν για Τουρισμό, Εξαγωγές, Επενδύσεις, αλληλοκατανόηση, οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, ήρεμα νερά…

Ο οραματισμός αυτός δεν στερείται ούτε λογικής, ούτε θεωρητικής βάσεως. Είναι επίσης ελκυστικός. Είναι φυσιολογικό αντί για αντιπαράθεση, ένταση, φασαρίες να θέλουμε όλοι συνεργασία, ησυχία, προόδο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτού του είδους η πολιτική είναι σε μεγάλο βαθμό ανεδαφική. Και είναι ανεδαφική διότι ξεχνάει ποιος είναι ο εξ’ Ανατολών γείτονάς μας. Παραβλέπει δηλαδή με ποιον έχουμε να κάνουμε…

Η Τουρκία δεν είναι Δανία… 

Η Τουρκία δεν είναι Βέλγιο, Δανία, Τσεχία, Καναδάς – όπως εξάλλου ούτε εμείς. Η νοοτροπία της ηγεσίας της, οι αντιδράσεις του λαού της, ο τρόπος που αντιμετωπίζει την ιστορία της και που ονειρεύεται το μέλλον της δεν είναι παρόμοιες με τα δικά μας αντίστοιχα. Για εμάς η εδαφική διεκδίκηση είναι ταμπού. Αυτοί έχουν τα σύνορα της καρδιάς τους και την Γαλάζια Πατρίδα. Θεωρούν την επιθυμία για επέκταση φυσιολογική.

Θρηνούν κατά καιρούς διότι η συνθήκη της Λωζάννης τους άφησε λιγότερα εδάφη από ότι τους αντιστοιχούν – σε Δύση και Ανατολή. Ο πρόεδρος Ερντογκάν δήλωσε – στα σοβαρά – στις 29 Μαΐου ότι μέσα τους έχουν μείνει στοιχεία, επιθυμίες κατάκτησης. Έναντι της Ελλάδος έχουν ένα μακρύ κατάλογο διεκδικήσεων στη θάλασσα, στον αέρα, στον αμυντικό εξοπλισμό των νησιών, στη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, κλπ. Αναγνωρίζουν στο διεθνές δίκαιο περιορισμένη μόνο αρμοδιότητα για την επίλυση των όποιων διαφορών…

Σε επίπεδο νοοτροπίας, οι Τούρκοι έχουν μάθει να περιφρονούν κάθε ενδοτική και διαλλακτική στάση του εκάστοτε αντιπάλου τους. Την θεωρούν μάλιστα ως παραίτηση από τα όποια δικαιώματά τους. Αντιθέτως, σέβονται τη σταθερότητα, τη συνέπεια, τις ξεκάθαρες κουβέντες και φυσικά απαιτούν να τους σέβεσαι και εσύ.

Στο κρίσιμο ερώτημα για το πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτή την δυσχερή και πολύπλοκή κατάσταση, για το αν υπάρχει ελπίδα συνεργασίας με ένα δύσκολο, επεκτατικό και κατά καιρούς επιθετικό γείτονα, η απάντηση είναι ναι – αλλά υπό προϋποθέσεις. Ναι, αν η ανάλυση μας είναι ρεαλιστική, ναι αν δείχνουμε σταθερότητα και συνέπεια. Ναι, αν εκείνοι ξέρουν ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές μας. Ναι, αν τους ξεκαθαρίσουμε τι περιμένουμε από αυτούς. Κυρίως ναι, αν βλέπουν απέναντί τους μία χώρα με ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, με ενεργή και αξιοπρεπή διπλωματία, ένα κράτος σοβαρό και αποφασισμένο – που δεν προκαλεί, αλλά και που η ηγεσία του δεν φοβάται.

Με δύο κουβέντες: Ειρηνικό μέλλον με την Τουρκία, χωρίς ισχυρή ελληνική αποτρεπτική ικανότητα, χωρίς αποφασισμένη και εθνικά συνεπή ηγεσία δεν γίνεται. Όσοι θέλουν διάλογο, συνεργασία, ειρήνη, “ήρεμα νερά”, οφείλουν να αναγνωρίσουν, άμεσα, ότι ρεαλιστική προϋπόθεση για όλα αυτά αποτελεί μία συνεπής και πολύπλευρη πολιτική αποτροπής.

Ελληνοτουρκικά: Η πραγματική έννοια της αποτροπής

Οι περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε την αποτροπή ως μια κυρίως αμυντική δυνατότητα, η οποία δια της απειλής χρήσεως αντιποίνων, ή γενικά ένοπλης βίας αποθαρρύνει την επιθετικότητα του αντιπάλου – λόγω του κόστους που θα είχε αυτός, αν υπερέβαινε ορισμένο όρια. Αυτό προϋποθέτει φυσικά ότι ο αποτρέπον πρέπει να πείσει ότι είναι αποφασισμένος να χρησιμοποιήσει την ένοπλη υποδομή του και να είναι σαφής για το ποιες είναι οι συνθήκες που θα τον ανάγκαζαν να προσφύγει στη βία.

Η αποτροπή όμως δεν είναι ανάγκη να είναι μόνο ένοπλη. Η Ελλάδα πολύ σωστά χρησιμοποιεί το υστέρημα του λαού της για αγορά οπλικών συστημάτων. Χωρίς αυτά η εθνική ασφάλεια είναι αδύνατη. Επιπλέον, επιτακτική είναι η ανάγκη η αναγέννησης της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας, κατά το λαμπρό παράδειγμα της δεκαετίας του ’70, με σκοπό την αύξηση της οικονομικής βιωσιμότητας, την κατά το δυνατόν ανεξαρτησία των αμυντικών προγραμμάτων και τον εκσυγχρονισμό του οπλοστασίου μας.

Βέβαια, τα όπλα αυτά που αγοράζουμε και παράγουμε θα πρέπει να τα κρατούν στελέχη ικανά και αποφασισμένα. Θα πρέπει κυρίως την ενδεχόμενη χρήση τους να κατευθύνει ανάλογα αποφασισμένη ηγεσία. Αλλιώς, κρίμα τα λεφτά μας, κρίμα οι προσπάθειές μας, κρίμα τα όνειρα για ήρεμα νερά, ειρήνη, και συνεργασία.

Όπως είπαμε η αποτροπή ούτε χρειάζεται ούτε πρέπει να είναι μόνο στρατιωτικής μορφής. Οι ανώτατοι αξιωματικοί πολύ ορθά διδάσκονται ότι η αμυντική ισχύς μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από τους εξοπλισμούς και τις ένοπλες δυνάμεις της, αλλά από τη διεθνή της θέση, τη διπλωματική της παρουσία, το κύρος της στους διεθνείς οργανισμούς, στα αμυντικά σύμφωνα, και στις Συμμαχίες της. Ακόμη, και από την διεθνή οικονομική της δύναμη.

Πολύ σωστά, μόνο που, ποιος θα κατευθύνει όλα αυτά; Ποιος δημιουργεί το κλίμα μέσα στο οποίο λειτουργούν στρατιωτικοί και διπλωμάτες; Ποιος αποφασίζει πότε θα πούμε ναι ή όχι στο Συμβούλιο Ευρώπης, στο ΝΑΤΟ, στον ΟΗΕ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση; Ποιος αποφασίζει πότε θα καταγγείλουμε παρεκβάσεις, πότε θα αναλάβουμε πρωτοβουλίες, πότε θα υποστηρίξουμε προτάσεις; Ποιος αποφασίζει πότε θα μιλήσουμε με τους γείτονες και τι θα τους πούμε; Προφανώς η πολιτική ηγεσία. Αυτή η ηγεσία οφείλει να πιστεύει στην αποτροπή – και να την καλλιεργεί.

Από τι πάσχει η Ελλάδα

Η Ελλάδα ευτυχώς, το ξαναλέμε, δεν πάσχει από έλλειψη στελεχών. Όσοι από εμάς πέρασαν δεκαετίες στη ζωή τους στα διπλωματικά γραφεία, τους στρατώνες, και στα επιτελεία μπορούν να βεβαιώσουν ότι συνεργάστηκαν με δεκάδες δημόσιους λειτουργούς, ένστολους ή μη, που είναι άξιοι, κατηρτισμένοι, ηθικοί, και φυσικά πατριώτες. Έλληνες και Ελληνίδες που με αξιοπρέπεια, με ευσυνειδησία, με ευστοχία μπορούν να εξειδικεύσουν και να υλοποιήσουν μία συνεπή πολύπλευρη συστηματική αποτρεπτική πολιτική.

Είναι όμως απαραίτητη μια ανάλογη ηγεσία που να ξέρει να πει ναι και όχι, που να εμπνέει σεβασμό σε διεθνείς φίλους και αντιπάλους. Μια ηγεσία που να αγαπά το διάλογο αλλά που να μη φοβάται να τον διακόψει όταν πρέπει. Που να μη μιλάει με πειρατές, κυρίως όσο συμπεριφέρονται σαν πειρατές…