Η “θουκυδίδεια ενόρμηση” της Άγκυρας και το νομοσχέδιο-τελεσίγραφο

Η κίνηση αυτή συνιστά μια δομική, αναθεωρητική πρόκληση από την Άγκυρα για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου με βαρυσήμαντες επιπτώσεις, καθώς εφόσον ψηφιστεί θα δεσμεύει νομικά και τις μελλοντικές τουρκικές κυβερνήσεις. Η Ελλάδα στοχοποιείται από αυτή τη θεσμική πρωτοβουλία άμεσα και απευθείας.

Πρόκειται για έναν αδίστακτο νομοθετικό επεκτατισμό, ο οποίος στην πραγματικότητα ξεπερνά ακόμη και τη ρωσική μεθοδολογία αναθεωρητισμού. Ενώ η Μόσχα επιστράτευσε το εσωτερικό της δίκαιο εκ των υστέρων, για να “νομιμοποιήσει” κατόπιν εορτής τα τετελεσμένα της στρατιωτικής εισβολής στην Κριμαία, η Άγκυρα επιδεικνύει μια πρωτοφανή θεσμική αυθαιρεσία: προαναγγέλλει και νομοθετεί εν ψυχρώ, σε καθεστώς ειρήνης, την de jure υφαρπαγή κυριαρχικών δικαιωμάτων ενός κράτους-μέλους της ΕΕ.

Με τα δεδομένα αυτά, μια ψύχραιμη αλλά συνάμα ανυποχώρητη στρατηγική πρέπει να δομηθεί τόσο από την Αθήνα όσο και από τις Βρυξέλλες. Μια αμιγώς οικονομική απάντηση ή μια απάντηση “ήπιας ισχύος” (soft power) θα αποτύχει να αποτρέψει την Άγκυρα. Απαιτείται μια ισχυρή, πολυδιάστατη ευρωπαϊκή στρατηγική, σχεδιασμένη να χαλυβδώσει την περιφερειακή αποτροπή απέναντι σε αυτήν την αυθαίρετη πράξη νομοθετικού ιμπεριαλισμού.

Η Άγκυρα πάσχει από “Θουκυδίδεια Ενόρμηση” 

Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως την κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη. Παρατηρεί: α) το Γαλλοελληνικό Αμυντικό Σύμφωνο, β) την πλήρη διπλωματική και αμυντική εναρμόνιση της Ελλάδας με τις ΗΠΑ και γ) την Ελληνοϊσραηλινή στρατηγική προσέγγιση, ως μια συνεκτική, ενεργή και ενορχηστρωμένη εκστρατεία περιορισμού και περικύκλωσής της.

Ως “Θουκυδίδεια Ενόρμηση” εννοείται η βαθιά, εσωτερική στρατηγική ώθηση της Άγκυρας, η οποία βρισκόμενη αντιμέτωπη με τη ραγδαία αναβάθμιση του ελληνικού άξονα, καταλαμβάνεται από τον υπαρξιακό φόβο της απώλειας του ηγεμονικού ρόλου της. Αυτός ο φόβος ενεργοποιεί μια βίαιη ενόρμηση αυτοσυντήρησης, εγκλωβίζοντάς την στην κλασική “Παγίδα του Θουκυδίδη”.

Υπό αυτήν την έννοια, η Άγκυρα δεν κινείται απλώς από επιθετικότητα ή εγχώριο λαϊκισμό. Αντιδρά προληπτικά, καθώς η εσωτερική της ενόρμηση την αναγκάζει να πάρει την πρωτοβουλία των κινήσεων προτού η ισορροπία ισχύος μετατοπιστεί μη αναστρέψιμα εις βάρος της. Κατά συνέπεια, το νομοσχέδιο-τελεσίγραφο αποτελεί ένα προκλητικό μεν, προληπτικό δε μέτρο κατά της περικύκλωσης. Επιχειρεί ένα τετελεσμένο γεγονός (fait accompli) για να κατοχυρώσει νομικά το δόγμα της Mavi Vatan (Γαλάζια Πατρίδα) πριν αλλάξουν οριστικά οι συσχετισμοί.

Γιατί η “ήπια ισχύς” θα αποτύχει

Υπό το βάρος των εξελίξεων, είναι κρίσιμο να διαμορφωθεί άμεσα μια συναινετική στρατηγική στις Βρυξέλλες. Η αντιμετώπιση μιας δομικής γεωπολιτικής πρόκλησης αυτού του επιπέδου με ήπια οικονομικά εργαλεία θα ερμηνευθεί από το τουρκικό κατεστημένο αποκλειστικά ως κατευνασμός.

Η αποκλειστική στήριξη στους συνηθισμένους γραφειοκρατικούς μοχλούς της ΕΕ (όπως το πάγωμα της Τελωνειακής Ένωσης ή ο περιορισμός της χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB) ενέχει σοβαρές στρατηγικές αδυναμίες: Ασύμμετρη Αντοχή στον Κίνδυνο: Η τουρκική πλευρά έχει αποδείξει την αντοχή της να απορροφά σοβαρό μακροοικονομικό κόστος —συμπεριλαμβανομένου του υπερπληθωρισμού— προκειμένου να επιδιώξει αυτό που η ίδια ορίζει ως μη διαπραγματεύσιμα, κυρίαρχα θαλάσσια δικαιώματα.

Η Πλάνη της “Χάρτινης Τίγρης”: Μια γραφειοκρατικού τύπου, άνευρη απάντηση της ΕΕ εκπέμπει έλλειψη στρατηγικής βούλησης. Η Άγκυρα υπολογίζει ότι κράτη-μέλη με βαθιά οικονομική έκθεση ή μεταναστευτικές ανησυχίες (π.χ. Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία) θα εμποδίσουν την επιβολή ουσιαστικών μέτρων. Εργαλειοποίηση του Αφηγήματος: Οι ασθενείς κυρώσεις επιτρέπουν στην τουρκική προεδρία να οικοδομήσει ένα εγχώριο αφήγημα περί “δυτικού οικονομικού πολέμου”, συσπειρώνοντας το εκλογικό σώμα πίσω από την αναθεωρητική της εξωτερική πολιτική.

Η ελληνική απάντηση στην Άγκυρα 

Η Ελλάδα πρέπει να στηρίξει ανυποχώρητα αλλά ψύχραιμα μια στρατηγική υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου και ενδυνάμωσης της αποτρεπτικής ικανότητας της ΕΕ. Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να δείχνει έμπρακτα στο πεδίο ότι το γεωπολιτικό και στρατιωτικό κόστος επιβολής αυτού του νόμου υπερβαίνει κατά πολύ οποιοδήποτε όφελος επιδιώκει η Άγκυρα. Η Αθήνα οφείλει να παρουσιάσει ένα πλαίσιο τριών επιπέδων “Σκληρής και Έξυπνης Ισχύος” (Hard and Smart Power) προς υιοθέτηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο:

• 1. Στρατηγική Στρατιωτική Αντι-Αποτροπή

Ενεργοποίηση της Αμοιβαίας Άμυνας: Αξιοποίηση του Γαλλοελληνικού Αμυντικού Συμφώνου και των μηχανισμών PESCO της ΕΕ για την εγκαθίδρυση μόνιμης, πολυεθνικής ναυτικής παρουσίας ανατολικά του 25ου μεσημβρινού.

Καθορισμός Κόκκινων Γραμμών: Ρητή δήλωση της ΕΕ ότι οποιαδήποτε μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα (γεώτρηση, σεισμική έρευνα) εντός των νομίμως ανακηρυγμένων υφαλοκρηπίδων των κρατών μελών θα αντιμετωπίζεται με άμεση αποτροπή στο πεδίο, μετατοπίζοντας το βάρος της κλιμάκωσης στην Άγκυρα.

• 2. Επιβολή Σκληρών Τομεακών Κυρώσεων

Διακοπή της Αμυντικής Εφοδιαστικής Αλυσίδας: Πανευρωπαϊκό εμπάργκο σε εξαρτήματα, τεχνολογικό εξοπλισμό (π.χ. λογισμικό) και μέρη κινητήρων που είναι ζωτικής σημασίας για την τουρκική πολεμική βιομηχανία (Baykar και TAI). Ναυτικός Αποκλεισμός Κεφαλαίων: Απαγόρευση σε ευρωπαϊκές ναυτιλιακές, ασφαλιστικές και τεχνικές εταιρείες να παρέχουν υποστήριξη σε σκάφη που δραστηριοποιούνται εντός των παράνομων, μονομερώς διεκδικούμενων τουρκικών ζωνών.

• 3. Θεσμική και Νομική Συμμετρία

Συμμετρικές Ανακηρύξεις ΑΟΖ: Πλήρης στήριξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την επέκταση των ελληνικών θαλάσσιων ανακηρύξεων σε απόλυτη ευθυγράμμιση με το UNCLOS, καθιστώντας την τουρκική εσωτερική νομοθεσία διεθνώς ανυπόστατη. Πολυμερής Θωράκιση: Ένταξη των υποδομών της Ανατολικής Μεσογείου στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, ώστε κάθε παραβίαση του ελληνικού θαλάσσιου χώρου να αντιμετωπίζεται ως παραβίαση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Το τέλος των “ήρεμων νερών”

Για το τουρκικό στρατηγικό κατεστημένο, η περιφερειακή γεωπολιτική είναι ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος. Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση απαντήσει σε μια άμεση, μονομερή αναθεώρηση των θαλάσσιων συνόρων με ήπια οικονομικά εργαλεία, θα επιβεβαιώσει τον υπολογισμό της Άγκυρας ότι η Ευρώπη στερείται της στρατηγικής συνοχής για να υπερασπιστεί τον εαυτό της ως σύνολο.

Η Αθήνα, αφήνοντας πίσω την στρατηγική των “ήρεμων νερών”, πρέπει ακαριαία να κινηθεί στο να πείσει τους εταίρους της ΕΕ ότι η αποκατάσταση της αποτροπής απαιτεί έναν συγχρονισμένο συνδυασμό νομικής σαφήνειας, αυστηρών τομεακών κυρώσεων και αξιόπιστης στρατιωτικής ισχύος στο πεδίο. Παράλληλα, η ΕΕ πρέπει να θωρακίσει άμεσα τα σύνορά της (μέσω της Frontex) έναντι πιθανών ασύμμετρων αντιμέτρων της Άγκυρας, όπως η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών.

Η Τουρκία, μέσω αυτού του κυοφορούμενου νομοσχεδίου, κλιμακώνει την ένταση με τον πιο επίσημο και θεσμικό τρόπο. Ένας νόμος γειτονικής χώρας που θέτει μέρος της πατρίδας μας ως δική του επικράτεια είναι ένα θεσμοθετημένο τελεσίγραφο που δεν χρειάζεται καν να σταλεί! Η στάση της Ελλάδας και της Ευρώπης θα κρίνει αν το μέλλον και των δύο είναι υπό διαπραγμάτευση ή όχι.

---

 

Ο Εμμανουήλ Καβαρνός είναι οικονομολόγος

*Σημείωση: Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο είναι αυστηρά προσωπικές και επιστημονικές/ακαδημαϊκές