Κοινή δήλωση Ελλάδας-ΕΕ και τριών αραβικών χωρών κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου

Επίσης, στην κοινή δήλωση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο επισημαίνεται η αντίθεση και οι ανησυχίες που προκαλεί η κύρωση του μνημονίου για την ειρήνη και την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή. Υπογραμμίζεται επίσης ότι πρέπει να προστατευτεί η διεθνής έννομη τάξη και να διασφαλιστεί ότι οι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν μπορούν να υπονομεύουν το Διεθνές Δίκαιο, ούτε να θίγουν δικαιώματα τρίτων κρατών.

Σύμφωνα με την Αθήνα, η χώρα μας θα ταχθεί υπέρ της επίλυσης των προβλημάτων αυτών μέσω διαλόγου, δηλώνοντας και πάλι ότι είναι έτοιμη να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη. Σημειώνεται ότι από την πλευρά του ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν έστειλε μήνυμα προς Αθήνα, ΕΕ κτλ, ότι είναι «χωρίς νόμιμη βάση» οι αντιδράσεις των χωρών για το μνημόνιο, ενώ ξεκαθάρισε ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει τις επαφές με όλους τους εμπλεκομένους στη Λιβύη.

Αναλυτικά η δήλωση: «Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας. Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές. Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες».

Δηλώσεις Ερντογάν

Μετά την ομόφωνη έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης  ο πρόεδρος Ερντογάν έστειλε προηγουμένως ένα προκλητικό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και όσους επιχειρούν, όπως υποστήριξε, «να αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο».

«Οι αντιδράσεις, με πρώτη εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν έχουν καμία νόμιμη βάση», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία «διασφαλίζει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα Τουρκίας και Λιβύης και ζητώντας να γίνει σεβαστή η κοινή βούληση των δύο χωρών».

Στις δηλώσεις του μετά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ο Τούρκος πρόεδρος απέρριψε τις αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι «δεν έχουν καμία νόμιμη βάση», και επανέλαβε ότι η Άγκυρα δεν θα αποδεχθεί προσπάθειες αποκλεισμού της από την περιοχή.

Ο Ερντογάν αναφέρθηκε στη συμφωνία που υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, υποστηρίζοντας ότι αποτέλεσε «ένα μεγάλο βήμα» για τη διασφάλιση των νόμιμων δικαιωμάτων των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην ομόφωνη έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, επισημαίνοντας ότι η απόφαση αποκτά πρόσθετη πολιτική βαρύτητα, καθώς, όπως είπε, επιβεβαιώνει στην πράξη την αρχή που υποστηρίζει η Τουρκία από την πρώτη στιγμή: «Μία Λιβύη, ένα κράτος».

Ο Τούρκος πρόεδρος στάθηκε επίσης στο γεγονός ότι οι Λίβυοι βουλευτές κατόρθωσαν να ενεργήσουν από κοινού σε ένα ζήτημα εθνικού συμφέροντος, παρά τις πολιτικές διαφορές τους. Όπως ανέφερε, «η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ελπίδες για ένα ασφαλές και ευημερούν μέλλον της Λιβύης».

«Πιστεύουμε ότι ο δρόμος προς την ειρήνη, την ευημερία και την ασφάλεια περνά μέσα από την ενότητα και την αλληλεγγύη», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Τουρκία επιδιώκει να περιορίσει τις αντιπαραθέσεις και να ενισχύσει τις συμμαχίες σε ολόκληρη την περιοχή.
Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί διχασμούς ούτε στη Λιβύη , ύτε σε άλλες ισλαμικές χώρες και διαβεβαίωσε ότι θα συνεχίσει τον διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες.

Μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση

Το μεγαλύτερο μέρος της παρέμβασής του για τη Λιβύη αφορούσε τις αντιδράσεις που προκάλεσε η έγκριση του μνημονίου. Ο Ερντογάν δήλωσε σε προκλητικό ύφος ότι οι αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων πλευρών «δεν έχουν καμία νόμιμη βάση», υπερασπιζόμενος τις αναθεωρητικές θέσεις Τουρκίας για την Ανατολική Μεσόγειο (και όχι μόνο).

«Η πολιτική μας για την Ανατολική Μεσόγειο είναι απολύτως σαφής. Δεν επιδιώκουμε να βάλουμε γκολ σε κάποιον. Το μόνο που μας απασχολεί είναι η προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων μας στις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας μας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Τουρκία τάσσεται υπέρ της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών και της επίλυσής τους μέσω διαλόγου με όλα τα παράκτια κράτη. Κάλεσε, μάλιστα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους παράγοντες να επιδείξουν αντίστοιχη εποικοδομητική στάση.

«Η επιθετική ρητορική που απομακρύνεται από την πραγματικότητα δεν ωφελεί κανέναν», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η Τουρκία δεν διαμορφώνει την πολιτική της υπό την πίεση τέτοιων τοποθετήσεων. «Η μοναδική μας πυξίδα, τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πολιτική, είναι τα συμφέροντα της Τουρκίας. Ακόμη κι αν χρειαστεί να πληρώσουμε τίμημα, δεν θα διστάσουμε να κάνουμε ό,τι είναι σωστό και ωφέλιμο για την Τουρκία και τον τουρκικό λαό», δήλωσε.

Ο Ερντογάν επανήλθε στο αφήγημα του «αποκλεισμού της Τουρκίας από την Ανατολική Μεσόγειο,» ζητώντας από όσους αμφισβητούν τη συμφωνία να σεβαστούν την κοινή βούληση της Άγκυρας και της Τρίπολης. «Υπενθυμίζω εκ νέου σε όσους προσπαθούν να αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο ότι αναμένουμε να γίνει σεβαστή η κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», τόνισε, στέλνοντας παράλληλα τους χαιρετισμούς του στα μέλη της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων και στον λαό της χώρας. Κλείνοντας την αναφορά του στη Λιβύη, εξέφρασε την ευχή να διατηρηθεί η αλληλεγγύη μεταξύ των δύο πλευρών.