Που ακριβώς βλέπει τα “ήρεμα νερά” με την Τουρκία ο Μητσοτάκης;

Η δήλωση του Ταγίπ Ερντογάν στις 10 Ιουνίου έβαλε το Ισραήλ, την Κύπρο και συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο στο ίδιο πλαίσιο ασφάλειας. Τις επόμενες 24 ώρες, οι εξελίξεις ενίσχυσαν αυτή την εικόνα: μια νέα γαλλο-κυπριακή αμυντική συμφωνία, η τουρκική αντίδραση από το TCG Anadolu, επαφές Άγκυρας-Αθήνας στη Σόφια ξαναφέρνουν στο προσκήνιο τη λογική των “ήρεμων νερών” στην τουρκική στρατηγική.

Δεν σημαίνει ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται σε κρίση ή σε πορεία σύγκρουσης. Σημαίνει όμως ότι, ενώ διατηρείται ο διπλωματικός δίαυλος επικοινωνίας, οι βασικές στρατηγικές διαφωνίες όχι μόνο παραμένουν, αλλά σε ορισμένα πεδία εντείνονται. Συγκεκριμένα:

1) Η Τουρκία αντιδρά έντονα στη γαλλοκυπριακή αμυντική συμφωνία και τη συνδέει άμεσα με την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.

2) Η άσκηση Denizkurdu-II στην Ανατολική Μεσόγειο διεξάγεται ακριβώς τη στιγμή που η Άγκυρα στέλνει μηνύματα για την Κύπρο.

3) Ο Φιντάν ενημερώνει τον Γεραπετρίτη ότι το νομοσχέδιο για τις Θαλάσσιες Ζώνες παραμένει στην ατζέντα της τουρκικής Βουλής, άρα δεν υπάρχει υπαναχώρηση από τις θέσεις που συνδέονται με τη “Γαλάζια Πατρίδα”.

4) Η Τουρκία ενισχύει τη θέση της στο ΝΑΤΟ μέσω των δύο στρατηγείων σε Κωνσταντινούπολη και Άδανα, με σαφή γεωγραφική αναφορά τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο

Η Τουρκία προειδοποίησε τη Γαλλία και την ελληνοκυπριακή διοίκηση στις 11 Ιουνίου, μετά την υπογραφή Συμφωνίας Καθεστώτος Δυνάμεων (Status of Forces Agreement) μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Γαλλίας, που δίνει νέα νομική και επιχειρησιακή βάση στη γαλλική στρατιωτική παρουσία στο νησί.

Το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι καμία συμφωνία που στοχεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας και της “ΤΔΒΚ” δεν μπορεί να ευδοκιμήσει. Πρόσθεσε ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν την ισχύ και την αποφασιστικότητα να δώσουν την ισχυρότερη απάντηση «σε οποιαδήποτε κίνηση απειλεί την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων».

Ναυτική άσκηση με χρονική σημασία: Η άσκηση Denizkurdu-II έφτασε στο πιο ορατό της στάδιο στην Ανατολική Μεσόγειο στις 11 Ιουνίου, με δραστηριότητες Ημέρας Διακεκριμένων Παρατηρητών πάνω στο TCG Anadolu. Ο χρονισμός είχε σημασία. Η μεγαλύτερη ναυτική πλατφόρμα της Τουρκίας επιχειρούσε στην Ανατολική Μεσόγειο την ΊΔΙΑ ΜΈΡΑ που η Άγκυρα επέκρινε τη γαλλο-κυπριακή συμφωνία. Έτσι, η άσκηση είχε πέρα από εκπαιδευτική αξία και πολιτικό βάρος, εντάσσοντας την Κύπρο, τις αμφίβιες δυνατότητες, τα μη επανδρωμένα συστήματα και τον ναυτικό έλεγχο σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό πλαίσιο.

Το Υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας δήλωσε ότι η Denizkurdu-II θα συνεχιστεί έως τις 14 Ιουνίου. Η άσκηση καλύπτει πολλές θάλασσες, αλλά η φάση της στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία λόγω της παράλληλης διαμάχης για τη στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο.

Γαλάζια Πατρίδα καθ’ οδόν: Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν συναντήθηκε με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη στη Σόφια στις 10 Ιουνίου, στο πλαίσιο της Συνόδου της Διαδικασίας Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, διατηρώντας ανοιχτό δίαυλο Άγκυρας–Αθήνας καθώς το Κυπριακό, το Αιγαίο και η συζήτηση για τη “Γαλάζια Πατρίδα” επανήλθαν στην ατζέντα.

Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, κατά τη συνάντηση συζητήθηκαν (και) οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και θέματα περιφερειακής συνεργασίας. Ο Φιντάν υπενθύμισε ότι το σχέδιο νόμου για τις Θαλάσσιες Ζώνες Δικαιοδοσίας (Deniz Yetki Alanları) που βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης αποτελεί εθνική νομοθετική πρωτοβουλία, τονίζοντας ότι η Τουρκία είναι μια χώρα που σέβεται το διεθνές δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Πρόσθεσε ότι η Άγκυρα αναμένει τον ίδιο σεβασμό από όλους τους γείτονές της και εξέφρασε τη δυσφορία της για δηλώσεις ορισμένων κύκλων, οι οποίες – όπως είπε – βασίζονται σε ελλιπή πληροφόρηση σχετικά με το περιεχόμενο του νομοσχεδίου και ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τις διμερείς σχέσεις. Τόνισε επίσης ότι αναμένει πιο υπεύθυνη στάση στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Ο Φιντάν υπογράμμισε ακόμη ότι η Ανατολική Μεσόγειος πρέπει να αποτελεί πεδίο συνεργασίας και όχι κλιμάκωσης, επισημαίνοντας ότι πρέπει να αποφεύγονται ενέργειες που θα μπορούσαν να στραφούν κατά των συμφερόντων της Τουρκίας ή να βλάψουν την περιφερειακή σταθερότητα.

Η Τουρκία και η νέα Νατοϊκή αρχιτεκτονική

Η Τουρκία προωθεί δύο σημαντικές νατοϊκές διοικήσεις, τις οποίες παρουσιάζει ως μέρος της ενίσχυσης του ρόλου της στη νέα δομή δυνάμεων του ΝΑΤΟ. Η πρώτη αφορά το ήδη υπάρχον 3ο Σώμα Στρατού (NRDC-Türkiye) στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο από το 2028 θα αναλάβει τη διοίκηση της Συμμαχικής Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης του ΝΑΤΟ (Allied Reaction Force – ARF). Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, πρόκειται για στρατηγείο υψηλής ετοιμότητας, ικανό να αναπτυχθεί ταχύτατα σε οποιαδήποτε περιοχή επιχειρήσεων της Συμμαχίας.

Η δεύτερη αφορά τη δημιουργία του Πολυεθνικού Σώματος Στρατού Τουρκίας (Multinational Corps Turkey – MNC-TUR) στα Άδανα. Το νέο αυτό στρατηγείο προορίζεται να λειτουργήσει ως πολυεθνική διοίκηση του ΝΑΤΟ στη νότια πτέρυγα της Συμμαχίας, με περιοχή ευθύνης που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα έως τον Νότιο Καύκασο και τη Βόρεια Αφρική.

Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν την Κωνσταντινούπολη ως το “κινητό” στρατηγείο ταχείας αντίδρασης του ΝΑΤΟ και τα Άδανα ως το “σταθερό” πολυεθνικό στρατηγείο της νότιας πτέρυγας. Παράλληλα, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας υπογραμμίζει ότι και οι δύο διοικήσεις θα παραμείνουν υπό τουρκική διοίκηση, απαντώντας σε επικρίσεις που διατυπώθηκαν στο εσωτερικό της χώρας. Η Άγκυρα θεωρεί ότι οι δύο αυτές διοικήσεις αναβαθμίζουν σημαντικά τη θέση της μέσα στη Συμμαχία. Μέσω της Κωνσταντινούπολης ενισχύει τον ρόλο της στη Μαύρη Θάλασσα και στα Στενά, ενώ μέσω των Αδάνων αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα στις εξελίξεις της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης νότιας περιφέρειας του ΝΑΤΟ.

Η εικόνα που προκύπτει δεν παραπέμπει σε περίοδο έντασης ή επικείμενης κρίσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ωστόσο, απέχει από την αντίληψη των “ήρεμων νερών” που κατά καιρούς προβάλλεται από τις δύο πλευρές. Ο πολιτικός διάλογος συνεχίζεται, αλλά παράλληλα η Άγκυρα προωθεί τις θέσεις της στην Κύπρο, στη “Γαλάζια Πατρίδα”, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο ΝΑΤΟ, επιβεβαιώνοντας ότι ο στρατηγικός ανταγωνισμός παραμένει ενεργός, έστω και σε ελεγχόμενο πλαίσιο.