Η δημόσια υγεία χρειάζεται ξανά πρόληψη, γνώση και λογοδοσία

Αμέσως ο πρωθυπουργός πρέπει να ιδρύσει μια ελληνική επιτροπή για την πρόοδο και την ευημερία των Ελλήνων με στόχο την ενίσχυση της δημόσιας υγείας, την κατάλληλη αναθεώρηση της εκπαίδευσης και να την χρησιμοποιήσει ως μέσο για να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ευημερίας του πληθυσμού και την ανάκτηση της πρακτικής φιλοσοφίας που καταργήθηκε.

Μια τέτοια ενέργεια θα έχει ίσο βάρος και αξία με την έμφαση που δόθηκε από τον Καποδίστρια στην αγροτική ανάπτυξη, την ίδρυση της πλέον ανενεργού Υγειονομικής Σχολής από τον Βενιζέλο και την αποτυχημένη προσπάθεια του Καραμανλή να την αποκαταστήσει αλά γαλλικά. Μια πρόταση όμως από ανθρώπους που δεν ανήκουν πουθενά έχει λίγες πιθανότητες να ακουστεί και να υλοποιηθεί.

Η ακαδημαϊκή μου πορεία περιλαμβάνει τόσο τη βιοϊατρική μηχανική και τεχνολογία όσο και τη δημόσια υγεία. Με βάση την εμπειρία μου στην Αμερική, την Ελλάδα και τα Βαλκάνια, πιστεύω ότι και τα δύο πεδία απαιτούν πιο αυστηρή μεταπτυχιακή εκπαίδευση. Όσον αφορά τη βιοϊατρική μηχανική στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, μια φιλοσοφική πλατφόρμα εποπτείας είναι υποχρεωτική. Σχετικά με τη δημόσια υγεία, ένα σημείο εκκίνησης είναι η λογοδοσία στη σχετική λήψη αποφάσεων.

Ένα άλλο σημείο εκκίνησης συμβατό με την παρούσα επιστολή, θα ήταν μια συζήτηση σχετικά με την επικοινωνία, τη μετα-επικοινωνία και την ηθική στον τομέα της υγείας, ξεκινώντας με την μετά από πληροφότηση – ενημερωμένη συναίνεση μεταξύ του παρόχου φροντίδας και του ασθενούς και την υγειονομική και τεχνολογική γραμματοσύνη του Ελληνικού πληθυσμού.

Αυτό το σύντομο μήνυμα είναι η δική μου απάντηση και συμμετοχή στη συζήτηση που ακολουθεί τον ξαφνικό και τραγικό θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Κάνω παράλληλα, κάποια υπόμνηση για το κλείσιμο από τη Βουλή της Υγειονομικής Σχολής, ενός ιδρύματος αφιερωμένου στην πρόληψη.

Με αφορμή τον θάνατο του Μαζωνάκη… 

Για να συνδέσω τις δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις, προτείνω ότι ο πρόσφατος θάνατος ενός τραγουδιστή του Μαζωνάκη, ο οποίος βρέθηκε παγιδευμένος μεταξύ ιδιωτικής και δημόσιας ιατρικής φροντίδας μπορεί να χρησιμεύσει ως καταλύτης για την αναβίωση της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα και για την ενίσχυση της λογικής και τη μείωση του τσαρλατανισμού στο χώρο της υγείας. Μοιράζω τις σκέψεις μου προς διευκόλυνση της συζήτησης και αλλαγή προς το καλύτερο.

Θα ήταν καλό η συζήτηση να είναι σωστά και κεντρικά επικεντρωμένη στην προβληματική περιοχή και να μην εξελιχθεί σε κουβεντούλα που οδηγεί το θέμα μακριά από τον πραγματικό στόχο. Θα ήταν άσχημο αν η συζήτηση παραβλέπει την επαναλειτουργία της σχολής Δημόσιας Υγείας, και το πρώτο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ελλάδα που σχετίζεται με την πρόληψη της υγείας του πληθυσμού και απαιτεί ιατρικό πτυχίο για την εισαγωγή κάθε ενδιαφερόμενου υποψηφίου.

Θα ήταν καλό αν η σχετική συζήτηση ενθαρρύνει την αξιολόγηση και αναδεικνύει τον στόχο της αριστείας, καθώς αποκαλύπτει τα κενά και τις γκρίζες ζώνες στον σημερινό τομέα υγείας, επιτρέποντας στις ελληνικές αρχές να βάλουν το κάρο μπροστά από το άλογο. Η ανάπτυξη μιας φιλοσοφίας για την υγεία θα ήταν ένα έξυπνο όπλο.

Και στα νέα, υπάρχουν και καλές ειδήσεις, όπως η πρόσφατη βελτίωση της ελληνικής οικονομίας. Τον ερχόμενο χειμώνα της δυσαρέσκειας, η εθνική οικονομία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών τροφίμων και ενέργειας, καθώς και των ιογενών λοιμώξεων σε συνδυασμό με τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία από τη ρύπανση που προκάλεσαν οι πυρκαγιές του καλοκαιριού του 2026.

Αυτές οι πιέσεις κάνουν την ανάγκη για πρόληψη, ισχυρές δομές δημόσιας υγείας και σαφή λογοδοσία ιδιαίτερα επείγουσα. Είναι ντροπή να διαβάζεις φράσεις όπως “αποκαλύφθηκε το χάος στην υγεία”. Ήδη καταναλώνεται φοβερή ενέργεια από το ξαφνικά και που προκαλεί καχυποψία ενώ δεν πάει πουθενά εκτός προς περαιτέρω αποδυνάμωση του χώρου υγείας.

Ο δρόμος προς τις ερχόμενες εκλογές δεν φαίνεται ότι θα είναι ευθύς, αλλά γεμάτος λακκούβες, πλακοστρωμένος με διαφωνίες. Οι ψηφοφόροι θα κληθούν να αναλάβουν περισσότερη προσωπική ευθύνη για την υγεία τους και όχι μόνο. Και αυτό χωρίς η κυβέρνηση να έχει δώσει ανάλογη προσοχή ούτε στην υγειονομική παιδεία, ούτε στην υγειονομική γραμματοσύνη των πολιτών και έχοντας απορρίψει την Υγειονομική Σχολή, διεθνώς αναγνωρισμένο ίδρυμα για μεταπτυχιακές σπουδές, έρευνα και εξυπηρέτηση του κράτους.

Κενά στον χώρο της υγείας

Μετά από εννιά δεκαετίες η Υγειονομική Σχολή σβήστηκε σε μια νύχτα. Υπάρχει όμως και καλή είδηση. Λόγω του ξαφνικού θανάτου (αποφεύξιμου ή όχι) του δημοφιλούς τραγουδιστή, ξεκίνησε ξαφνικά μια διαδικασία αποκάλυψης των κενών και των ασαφειών στον τομέα της υγείας. Όταν η ευθύνη (επαγγελματική, θεσμική, πολιτική, οικονομική, κοινωνική) που σχετίζεται με την υγεία πηγάζει από διαφορετικά κέντρα, όταν κάτι πάει στραβά η λογοδοσία μπορεί να αποτύχει. Στη περίπτωση που χάνονται ζωές…

Σαφώς η νοοτροπία και οι σκέψεις για την υγεία και την πρόληψη ασθενειών έχουν υποβαθμιστεί και οι σχετικές πρακτικές έχουν επιδεινωθεί με την κατάργηση της θέσης στον τομέα της υγείας του αξιολογητή υγείας, καθώς και με σιωπηλή συμβιβαστική συναίνεση μεταξύ των τριών μεγάλων πολιτικών κομμάτων για να δοθεί η εκπαίδευση και η αξιολόγηση υγείας στις ιατρικές ενώσεις.

Η απουσία της Σχολής από τον Ελληνικό Χάρτη Υγείας υπονομεύει την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας σε μια εποχή δημογραφικής κάμψης, αυξανόμενης βίας και εγκληματικότητας ενώ ιατρικές πράξεις βρίσκονται πιο πολύ στην αγορά και η φροντίδα των ασθενών γίνεται όλο και περισσότερο εμπορικό αγαθό που διαφημίζεται χωρίς έλεγχο. Καθώς η Σχολή παρουσίασε τη Συμφωνία ASPHER της Αθήνας (Athens ASPHER Accord) και οργάνωνε διδακτορικά, ήδη η κατάρρευσή της σχεδιάστηκε, με τους Εφιάλτες να κινούνται μπρος-πίσω μεταξύ των Υπουργείων Υγείας και Παιδείας.

Το βελούδινο κανόνι

Κατά τη γνώμη μου, η Ελλάδα αποδυνάμωσε αυτή την ικανότητα όταν η Βουλή κατήργησε την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας το 2019. Επί εννέα δεκαετίες, η Σχολή στήριξε τη μεταπτυχιακή εκπαίδευση, την έρευνα, τη διεθνή ανταλλαγή γνώσεων και τις υπηρεσίες που αποσκοπούν στην πρόληψη των ασθενειών και την προαγωγή της υγείας.

Η κατάργηση του βελούδινου κανονιού του Ελευθέριου Βενιζέλου αξίζει να αποτελέσει αντικείμενο σοβαρού δημόσιου διαλόγου: ποιες δομές ανέλαβαν τις λειτουργίες της και ποια τεχνογνωσία ενδέχεται να χάθηκε; Πέρα από αυτά, η δύσκολη άνοδος και η ρουσφετολογική πτώση της Υγειονομικής Σχολής έπρεπε ήδη να είχε γίνει μια μελέτη περίπτωσης για τους πολιτικούς, νόμος και τάξη, νόμος με σκοπό; Δηλαδή η συχνά αναφερόμενη νομιμότητα και κοινωνικός σκοπός.

Η χώρα χρειάζεται επίσης να εξετάσει πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις για την αξιολόγηση της υγείας και ποιος λογοδοτεί γι’ αυτές. Όταν οι επαγγελματικές, θεσμικές και πολιτικές ευθύνες κατανέμονται σε πολλούς φορείς, μπορεί να προκύψουν κενά και να χαθεί η λογοδοσία.

Παράλληλα, οι ασθενείς αντιμετωπίζουν όλο και συχνότερα τις υπηρεσίες υγείας ως προϊόντα που προωθούνται στην αγορά. Ένα ισχυρότερο σύστημα δημόσιας υγείας θα επένδυε στην υγειονομική παιδεία, την ανεξάρτητη αξιολόγηση, την πρόληψη και την ετοιμότητα, παράλληλα με την κλινική περίθαλψη.

Ο δημόσιος διάλογος

Ο τραγικός θάνατος του τραγουδιστή Μαζωνάκη, έστρεψε την προσοχή σε πιθανά κενά μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων υπηρεσιών υγείας. Οι πληροφορίες σχετικά με τη θεραπεία του, συμπεριλαμβανομένων των ισχυρισμών για ένα φάρμακο, απαιτούν προσεκτική εξέταση από τις αρμόδιες αρχές. Δεν πρέπει να προεξοφλούνται ούτε τα πραγματικά περιστατικά ούτε οποιαδήποτε αιτιώδης σχέση.

Ο δημόσιος διάλογος οφείλει να επικεντρωθεί στις διαδικασίες, τον συντονισμό και την εποπτεία που θα μπορούσαν να αποτρέψουν παρόμοιες αστοχίες, αντί να περιοριστεί σε εικασίες για μια μεμονωμένη περίπτωση. Για την ευθυγράμμιση της υγειονομικής περίθαλψης με τις ανάγκες στη υγεία του πληθυσμού υπό την ομπρέλα και των εθνικών οικονομικών συμφερόντων που πραγματικά στηρίζουν το σπίτι μας, χρειάζεται ένας νέος οδηγός με πιο στοχευμένες παρεμβάσεις και επενδύσεις στη φιλοσοφία της ευημερίας. Μια τέτοια αναδιοργάνωση είναι ριψοκίνδυνη υπόθεση, αλλά αυτή είναι άλλη ιστορία.

Ο διάλογος αυτός θα πρέπει επίσης να επανεξετάσει τη συμβολή της Σχολής, συμπεριλαμβανομένου του πρώιμου μεταπτυχιακού της προγράμματος στην πρόληψη και την υγεία του πληθυσμού για πτυχιούχους Ιατρικής, καθώς και του ρόλου της στη Συμφωνία της Αθήνας του ASPHER. Η κληρονομιά που συνδέεται με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τη Σχολή πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από μια ανάμνηση.

Ελπίζω η σημερινή συγκυρία να οδηγήσει σε μια διαφανή αξιολόγηση όσων χρειάζεται να αποκαταστήσει η Ελλάδα, ώστε η πρόληψη και η δημόσια υγεία να λάβουν την προσοχή που τους αξίζει. Η ενίσχυση της πρόληψης και της ετοιμότητας, χρειάζονται μαρτυρίες με προστασία εδώ και τώρα σε εποχή που οι θεραπευτικές επιλογές αυξάνονται και η δημόσια υγεία μειώνεται ως υπηρεσία προς την κοινωνία και μηδενίζεται στη πολιτική νοοτροπία και όχι μόνο.