Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα του σωφρονιστικού συστήματος

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η χωρητικότητα των ελληνικών φυλακών όλων των κατηγοριών ανέρχεται σε 10.763 θέσεις, ενώ αυτή τη στιγμή κρατούνται 14.055 άτομα ήτοι πληρότητα 130%, που σημαίνει ότι κάποιοι κοιμούνται με βάρδιες ή στο πάτωμα ή δίνονται στους κρατουμένους πολλές άδειες εξόδου ώστε να εξοικονομούνται κρεβάτια, ιδιαίτερα στις φυλακές Κορυδαλλού χωρητικότητας 1.222 θέσεων όπου  κρατούνται 1.825 άτομα, απαγορευτικός αριθμός για να γίνονται  κρατήσεις σε μοναχικά κελιά.

Οι προσωρινά κρατούμενοι υπέρ των οποίων υπάρχει το τεκμήριο αθωότητας κανονικά πρέπει να κρατούνται χωριστά εκτός αν δεν το επιτρέπουν οι συνθήκες της φυλακής. Δεν προβλέπεται χωριστή κράτηση σε μοναχικά κελιά για τους επωνύμους κρατουμένους, αλλά κατ΄ εξαίρεση προβλέπεται η χωριστή κράτηση κατά τη ανέλεγκτη κρίση της διοίκησης της φυλακής, για λόγους ασφαλείας του κρατουμένου ή για την εύρυθμο λειτουργία του σωφρονιστικού καταστήματος, αλλά πολλές φορές δίνουν την εντύπωση ότι, οι λόγοι εξαίρεσης προβάλλονται προσχηματικά για να δικαιολογήσουν τη χωριστή κράτηση επωνύμου κρατουμένου με ισχυρές διασυνδέσεις.

Λέγεται ότι το μεγαλύτερο ρουσφέτι που ζητάνε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης πολιτικοί και άλλοι  παράγοντες είναι να παραμείνει ένας κρατούμενος στις φυλακές Κορυδαλλού, φήμη που επαληθεύεται εκ του ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν στις φυλακές Κορυδαλλού 603 υπεράριθμοι κρατούμενοι χωρίς όμως να έχει δημοσιοποιηθεί πόσοι και ποιοι κρατούνται σε μοναχικά κελιά.

Η κατάσταση στις φυλακές είναι ασφυκτική λόγω του υπερπληθυσμού των κρατουμένων με αποτέλεσμα κυρίως επικίνδυνοι εγκληματίες αλλοδαποί (Αλβανοί-Αφγανοί) κρατούμενοι να συμπλέκονται μεταξύ τους με τραυματισμούς και φωτιές στα κελιά, όπως συνέβη πρόσφατα στις φυλακές Δομοκού. Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν και τα σωφρονιστικά καταστήματα Δράμας, Αλικαρνασσού, Αυλώνας και άλλες, όπου κρατούνται περισσότεροι αλλοδαποί, που δημιουργούν και τα περισσότερα προβλήματα από τις μεταξύ τους εσωτερικές έριδες ιδίως μεταξύ των Αλβανών.

Στις φυλακές, μεταξύ των κρατουμένων λειτουργεί ένα ιδιότυπο  αρχηγικό σύστημα με την ανοχή της διεύθυνσης των φυλακών και ενδεχόμενα με συναλλαγές με κάποιους  σωφρονιστικούς υπαλλήλους και με συμπτώματα διαφθοράς, που παρά τις έρευνες δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθούν. Γενικά οι συνθήκες κράτησης στις φυλακές της χώρας μας δεν είναι ιδανικές, όπως προκύπτει από τις επανειλημμένες ακόμα και πρόσφατα καταδίκες της χώρας μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) για υπερπληθυσμό κρατουμένων και για κακές συνθήκες κράτησης. 

Φυλακές: Απραξία και φόβος

Για την επίλυση των προβλημάτων των φυλακών γίνονται συνεχώς συσκέψεις των αρμοδίων και σε επίπεδο υπουργών, αλλά τα προβλήματα χωρίς ισχυρή πολιτική παρέμβαση κατά παράκαμψη των αντιδράσεων από ισχυρές κοινωνικές ομάδες δεν θα επιλυθούν μόνο με νομοθετικές πρωτοβουλίες, αλλά απαιτείται η αξιολογική επιλογή των καταλλήλων υπαλλήλων. Η σχεδιαζόμενη μεταφορά των φυλακών στον Ασπρόπυργο, που θα ανακουφίσει κάπως το σύστημα, θα καθυστερήσει πολύ να υλοποιηθεί.

Υπάρχουν όμως κάποιες απλές λύσεις, που οι κυβερνήσεις δεν εφαρμόζουν από το φόβο πολιτικών αντιδράσεων. Ένας μεγάλος αριθμός κρατούμενων είναι αλλοδαποί που έχουν καταδικαστεί για παράνομη είσοδο στη χώρα, οι οποίοι για την ανακούφιση του σωφρονιστικού συστήματος θα μπορούσαν να κρατηθούν σε ένα απομονωμένο νησί και στη συνέχεια να απελαθούν. Με το νέο Ποινικό Κώδικα (ν. 4619/2019) εισήχθη ο θεσμός της εκτίσεως σε βαθμό πλημμελήματος ποινής με τη παροχή κοινωφελούς εργασίας, που η εφαρμογή του ανεστάλη λόγω έλλειψης της κατάλληλης υποδομής.

Στις φυλακές κρατούνται πάνω από 2000 για καταδίκες σε βαθμό πλημμελήματος, που οι ποινές θα μπορούσαν να εκτιθούν με τη παροχή κοινωφελούς εργασίας. Δεν γνωρίζω το συνολικό κόστος για το Δημόσιο του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας, μέρος του οποίου θα μπορούσε να καλυφθεί από την αύξηση του κατωτάτου ορίου εξαγοράς των ποινών, που το κατώτερο κα συνήθως επιβαλλόμενο είναι τώρα δέκα ευρώ για κάθε ημέρα φυλάκισης.

Στα “ψιλά” η απόδραση Ριτζάι

Εξαιτίας της μεγάλης συνεχούς δημοσιότητας για το θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, της δικαστικής εξέλιξης και της αναφοράς στις εναλλακτικές θεραπείες, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη η είδηση, ότι ο επικίνδυνος Αλβανός κακοποιός Άλτεκ Ριτζάι καταδικασμένος δις σε ισόβια κάθειρξη για δύο ανθρωποκτονίες, δύο φορές δραπέτης από τις φυλακές με ελικόπτερο μαζί με τον Παληοκώστα με εγκληματική δραστηριότητα.

Γνωστός “κάπο” των φυλακών, κατά τη διάρκεια της αδείας (16ης) από τις φυλακές ενεπλάκη σε επεισόδιο στην Ανάβυσσο, όπου έκανε χρήση πυροβόλου όπλου, που κατείχε, πυροβολώντας στον αέρα, στη συνέχεια δεν επέστρεψε στις φυλακές Δομοκού, κηρύχθηκε δραπέτης και αναζητείται με μεγάλη κινητοποίηση της Αστυνομίας για τη σύλληψη του, που η απασχόληση στη καταδίωξη προκαλεί έλλειμμα παροχής δημόσιας ασφαλείας  στους πολίτες.  

Η κοινή γνώμη απαιτεί από τη Πολιτεία απαντήσεις πως είναι δυνατόν ένας επικίνδυνος αλλοδαπός κακοποιός δισ. δραπέτης να παίρνει τόσο πολλές άδειες εξόδου από τις φυλακές με απόφαση του πειθαρχικού συμβουλίου των φυλακών και στη συνέχεια να δραπετεύει και γιατί δεν αναζητούνται ευθύνες από τα μέλη του συμβουλίου για την απόφαση τους, που προκάλεσε δημόσιο κίνδυνο και τεράστιες δαπάνες στο δημόσιο για την αναζήτηση του δραπέτη.

Φυσικά δεν υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτήματα παρά μόνο ότι η χώρα μας είναι failed state  ή κατά Σημίτη “εδώ είναι Ελλάδα” και ότι τα θύματα δεν έχουν δικαιώματα. Η πράξη απόδειξε ότι ο αμφιλεγόμενος θεσμός χορηγίας αδειών εξόδου στους φυλακισμένους μπορεί να έχει ευεργετικά  αποτελέσματα στους περιστασιακούς παραβατικούς, ενώ στους πορωμένους εγκληματίες δίνει μόνο την ευκαιρία να δραπετεύσουν.

Στη χώρα μας δίνονται περίπου 10.000 άδειες εξόδου από τις φυλακές το χρόνο, από τους οποίους  το 3%, συνήθως σκληροί εγκληματίες δεν επιστρέφει, συνεχίζει την εγκληματική δράση και συλλαμβάνονται τυχαία, αλλά μετά πάροδο τριών ετών δικαιούνται νέας αδείας εξόδου! Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να μεταρρυθμιστεί το άρθρο 54 του Σωφρονιστικού Κώδικα με αυστηρότερες ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας εξόδου και να μη δίνονται άδειες εξόδου σε αλλοδαπούς σκληρούς εγκληματίες καταδίκους με βαριές ποινές, ούτε στους δραπέτες των φυλακών και να επανέλθει το veto για τη χορήγηση αδείας εξόδου στον εισαγγελέα, που μετέχει στο πειθαρχικό συμβούλιο των φυλακών.