Το real estate και το Airbnb θα καταπιούν και τα Εξάρχεια;

Σημαντικές αλλαγές στη φυσιογνωμία των Εξαρχείων προκαλεί η αυξανόμενη αξιοποίηση κατοικιών και ολόκληρων κτιρίων για τουριστική εκμετάλλευση, με τους κατοίκους να καταγγέλουν ότι η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων οδηγεί σε άνοδο των ενοικίων, εκτοπισμό μόνιμων κατοίκων και σταδιακή εμπορευματοποίηση, μιας από τις πλέον ιστορικές και πολιτικά ενεργές γειτονιές της Αθήνας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Al Jazeera, σημαντικό μέρος των νέων επενδύσεων σε ακίνητα στην περιοχή αποδίδεται από κατοίκους και τοπικούς ακτιβιστές σε Ισραηλινούς αγοραστές. Η παρουσία τους έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε μια γειτονιά όπου η αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους και η αντίθεση στην ισραηλινή πολιτική αποτελούν έντονα στοιχεία της δημόσιας έκφρασης.

Μαζικές αγορές ακινήτων

Η αρχιτέκτονας Τόνια Κατερίνη, 69 ετών, η οποία κατοικεί στα Εξάρχεια από το 1986, συμμετέχει σε ομάδα κατοίκων που χαρτογραφεί αγορές ακινήτων από ξένους επενδυτές, αξιοποιώντας δημόσια διαθέσιμα στοιχεία. Σύμφωνα με την ίδια, η καταγραφή αποκαλύπτει εκτεταμένη παρουσία νέων ιδιοκτησιών που συνδέονται με εταιρείες τουριστικής εκμετάλλευσης.

Η ομάδα υποστηρίζει ότι Ισραηλινοί επενδυτές συνδέονται με περισσότερες από τις μισές νέες εταιρικές ξενοδοχειακές μονάδες και επιχειρήσεις ενοικίασης που έχει καταγράψει. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, επίσημα συγκεντρωτικά στοιχεία που να αποτυπώνουν την εθνικότητα όλων των ξένων αγοραστών ακινήτων στην Αθήνα.

Στην περιοχή, αρκετές πολυκατοικίες έχουν μετατραπεί σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, με τις εισόδους να διαθέτουν αριθμημένα κουδούνια και συστήματα παραλαβής κλειδιών για τους επισκέπτες. Σε ορισμένες προσόψεις έχουν εμφανιστεί συνθήματα κατά των Airbnb και της παρουσίας επενδυτών που οι ακτιβιστές χαρακτηρίζουν «σιωνιστές». Οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι η τουριστική αξιοποίηση ακινήτων περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μόνιμη διαμονή και επιταχύνει την απομάκρυνση οικογενειών χαμηλότερου εισοδήματος, μεταναστών και άλλων ευάλωτων ομάδων.

Ρεκόρ ξένων επενδύσεων στην ελληνική αγορά ακινήτων

Η εξέλιξη στα Εξάρχεια εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα ξένων επενδύσεων στην ελληνική κτηματαγορά. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, που επικαλείται το δημοσίευμα, οι επενδύσεις μη κατοίκων σε ελληνικά ακίνητα ανήλθαν το 2024 σε 2,75 δισ. ευρώ, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό, πριν υποχωρήσουν το 2025. Παράλληλα, έρευνα του δικτύου μεσιτικών γραφείων RE/MAX Hellas, όπως αναφέρθηκε από την εφημερίδα “Το Βήμα”, έδειξε ότι οι Ισραηλινοί αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη ομάδα ξένων αγοραστών στην Αττική, ακολουθούμενοι από αγοραστές από την Τουρκία και τον Λίβανο.

Η κ. Κατερίνη εκτιμά ότι ορισμένοι επενδυτές αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως ασφαλέστερο προορισμό για την τοποθέτηση κεφαλαίων σε σχέση με το Ισραήλ. Παράλληλα, κάτοικοι συνδέουν το επενδυτικό ενδιαφέρον με τις στενές διπλωματικές και αμυντικές σχέσεις Αθήνας και Τελ Αβίβ. Το δημοσίευμα αναφέρεται επίσης στις αμυντικές συμφωνίες Ελλάδας-Ισραήλ.

Από την πλευρά των επαγγελματιών της αγοράς, ο μεσίτης κ. Βαγγέλης Λαζαρίδης αποδίδει το ενδιαφέρον για τα Εξάρχεια κυρίως σε οικονομικούς και πρακτικούς παράγοντες. Η εγγύτητα στο κέντρο, η πρόσβαση στο μετρό, η παρουσία πανεπιστημίων και οι λιγότεροι περιορισμοί στην αξιοποίηση κτιρίων καθιστούν την περιοχή ελκυστική για επενδύσεις, υποστηρίζει.

Μια γειτονιά με ιστορικό πολιτικής-κοινωνικής δράσης

Η αντιπαράθεση για την αξιοποίηση των ακινήτων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στα Εξάρχεια, μια περιοχή με μακρά ιστορία κοινωνικών αγώνων και πολιτικής κινητοποίησης. Το 1973, η εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην αντίσταση κατά της στρατιωτικής δικτατορίας.

Το 2008, η δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από αστυνομικό στα Εξάρχεια πυροδότησε εκτεταμένες διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η περιοχή διατήρησε έντονη παρουσία πολιτικών συλλογικοτήτων και πρωτοβουλιών αλληλεγγύης προς πρόσφυγες και μετανάστες.

Η εκπαιδευτικός κ. Χρυσούλα Παπαγεωργίου, η οποία ζει στα Εξάρχεια εδώ και 24 χρόνια, περιγράφει μια γειτονιά που, όπως λέει, έχει αλλάξει ριζικά. Σύμφωνα με την ίδια, μετά την πανδημία εταιρείες άρχισαν να αγοράζουν ολόκληρα κτίρια, με αποτέλεσμα την απομάκρυνση ενοικιαστών, το κλείσιμο παραδοσιακών καταστημάτων και τη μείωση του αριθμού των μαθητών στα σχολεία της περιοχής.

Η ίδια αναφέρει ότι κτίρια που χρησιμοποιούνταν για τη στέγαση προσφύγων και μεταναστών εκκενώθηκαν και στη συνέχεια αξιοποιήθηκαν εμπορικά. Από τις καταλήψεις που προσέφεραν στέγη σε ανθρώπους χωρίς κατοικία, όπως υποστηρίζει, έχει απομείνει μόνο μία. Την ίδια ώρα, η πλατεία Εξαρχείων παραμένει εργοτάξιο λόγω των εργασιών για την κατασκευή νέου σταθμού του μετρό, έργο που έχει προκαλέσει αντιδράσεις κατοίκων. Η κ. Παπαγεωργίου αναφέρει επίσης ότι η παρουσία των ΜΑΤ είναι πλέον καθημερινή.

Μέτρα της κυβέρνησης

Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις πιέσεις στην αγορά κατοικίας μέσω νέων περιορισμών στις βραχυχρόνιες μισθώσεις και αλλαγών στο πλαίσιο επενδύσεων σε ακίνητα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η έκδοση νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει ανασταλεί σε περιοχές του κέντρου της Αθήνας, συμπεριλαμβανομένων των Εξαρχείων, ενώ τον Σεπτέμβριο η αναστολή παρατάθηκε έως το τέλος του 2027.

Παράλληλα, τα ακίνητα που αποκτώνται μέσω του προγράμματος “χρυσή βίζα” μπορούν πλέον να διατίθενται μόνο για μακροχρόνια μίσθωση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης δυνατότητα επένδυσης 250.000 ευρώ για τη μετατροπή κενών κτιρίων γραφείων σε κατοικίες, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Επιπλέον, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, σχεδιαζόμενη αύξηση του φόρου μεταβίβασης για αγοραστές ακινήτων από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης από 3% σε 15%, με προγραμματισμένη εφαρμογή από τον Ιούλιο του 2027. Κατά τον χρόνο δημοσίευσης, η σχετική αλλαγή δεν είχε ακόμη θεσμοθετηθεί. Οι εκπρόσωποι της αγοράς ακινήτων εκφράζουν αντιρρήσεις, ενώ ορισμένοι μεσίτες εκτιμούν ότι ενδέχεται να υπάρξει αναβολή του μέτρου. Παράλληλα, εκτιμάται ότι κάποιοι αγοραστές μπορεί να επισπεύσουν τις κινήσεις τους πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία.

Η μεσίτρια κ. Ιρίνα Ροντιάκ, η οποία δραστηριοποιείται κοντά στα Εξάρχεια, αναφέρει ότι το ποσοστό των ξένων πελατών της έχει μειωθεί αισθητά. Ενώ έως περίπου το 2024 αντιπροσώπευαν το 70% των πωλήσεών της, το 2026 το αντίστοιχο ποσοστό έχει υποχωρήσει περίπου στο 30%. Η ίδια αποδίδει την αλλαγή στους νέους περιορισμούς, αλλά και στην επιστροφή Ελλήνων αγοραστών στην αγορά, με τη βοήθεια στεγαστικών προγραμμάτων όπως το “Σπίτι μου”.

Παρά τη μείωση των ξένων αγοραστών, η στεγαστική πίεση εξακολουθεί να υφίσταται. Η κ. Ροντιάκ αναφέρει ότι τα ενοίκια παραμένουν υψηλά και ότι αρκετά διαμερίσματα μένουν κενά, επειδή ορισμένοι ιδιοκτήτες θεωρούν πως η μακροχρόνια εκμίσθωση δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα.

Εξάρχεια: Τι υποστηρίζουν οι κάτοικοι

Οι κάτοικοι, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι οι περιορισμοί δεν μπορούν να αντιστρέψουν τις αλλαγές που έχουν ήδη συντελεστεί. Μεγάλο μέρος των κτιρίων έχει ήδη μετατραπεί σε τουριστικά καταλύματα, ενώ η εξεύρεση προσιτής κατοικίας στο κέντρο παραμένει δύσκολη. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της κ. Παπαγεωργίου, η οποία δηλώνει τυχερή επειδή η ιδιοκτήτρια του διαμερίσματός της, η οικογένεια της οποίας ζει στην περιοχή εδώ και γενιές, αρνείται να αυξήσει το ενοίκιο, αντιμετωπίζοντας την απόφασή της ως “πράξη αντίστασης”.

Η αντιπαράθεση στα Εξάρχεια αναδεικνύει το ευρύτερο ζήτημα της ισορροπίας ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη, τις επενδύσεις και το δικαίωμα των κατοίκων σε προσιτή στέγη. Παράλληλα, φέρνει στο προσκήνιο τη σύγκρουση γύρω από τη διατήρηση της κοινωνικής και πολιτικής ταυτότητας μιας γειτονιάς που βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές αλλαγές. Το κατά πόσο οι νέοι περιορισμοί θα οδηγήσουν σε ουσιαστική αποκλιμάκωση των ενοικίων και θα ανακόψουν την απομάκρυνση των μόνιμων κατοίκων παραμένει ανοιχτό ζήτημα.