Η Τεχνητή Νοημοσύνη προσπαθεί να διαβάσει καμένους παπύρους του Φιλόδημου

Ο Φιλόδημος έζησε αρκετά χρόνια στην Ηράκλεια ή Ερκολάνο και ήταν πολυγραφότατος, και δημιουργησε εκεί την εκπληκτική βιβλιοθήκη με έργα πολλών διανοουμένων, αλλά κάποια στιγμή έφυγε και πήγε να ζήσει στην Νεάπολη όπου και πέθανε γύρω στο 40 π.Χ. Η φονική έκρηξη του Βεζούβιου σημειώθηκε 130 χρόνια μετά την σύσταση της εκπληκτικής βιβλιοθήκης που ίδρυσε ο Φιλόδημος με χρηματοδότη τον πεθερό του Καίσαρα Λεύκιο Καλπούρνιο Πίσωνα Καισονίνο.

Ο πάπυρος βρέθηκε με εκατοντάδες άλλους στην Ηράκλεια ή Ερκολάνο, πόλη που καταστράφηκε από την έκρηξη του Βεζούβιου λίγες ώρες μετά την Πομπηία -απείχε 20 χιλιόμετρα.

Το Reuters μεταδίδει τις δηλώσεις ερευνητών για την ανάγνωση του παπύρου,  αλλά όσο κι αν ψάξαμε το περίφημο κείμενο του επικουρείου Φιλοδήμου που “διαβάστηκε” από την τεχνητή νοημοσύνη, δεν βρήκαμε παρά… μία λέξη. Το 2023 και το 2024 είχαν ανακοινωθεί μερικές αράδες κείμενα από τους ίδιου παπύρους που βρέθηκαν κατεστραμμένοι στην Ηράκλεια αλλά όσον αφορά στη νέα “ανάγνωση” δεν βρίσκουμε κείμενο ούτε στα αρχαία ελληνικά ούτε έστω στα αγγλικά.

Οι επιστήμονες του ερευνητικού κέντρου Vesuvius Challenge υποστηρίζουν τώρα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπόρεσε να διαβάσει με τη βοήθεια και άλλων τεχνικών ολόκληρο κείμενο.

Επιδιώκοντας να επιταχύνει την υποτροφία, το Vesuvius Challenge, το οποίο προωθεί νέες τεχνολογίες για την προσπάθεια κατανόησης του απανθρακωμένου κειμένου, δήλωσε ότι θα δημοσιεύσει όλα τα δεδομένα, τον κώδικα και τα μοντέλα των παπύρων στο διαδίκτυο και θα προσφέρει βραβείο ύψους 1 εκατομμυρίου δολαρίων στο πρώτο άτομο ή ομάδα που θα διαβάσει πλήρως οποιονδήποτε άλλο κύλινδρο.

«Μόλις πριν από ένα χρόνο θα ήταν τρελό για οποιονδήποτε από εμάς να έλεγε ότι θα διαβαζόταν ποτέ ένας πάπυρος τυλιγμένος και απανθρακωμένος», είπε στο Reuters ο Brent Seales, καθηγητής πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι και ένας από τους ειδικούς που πρωτοστάτησαν για τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία.

«Σήμερα σας δείξαμε ότι αυτό είναι εφικτό», δήλωσε σε συνέδριο που μεταδόθηκε ζωντανά από τη Νάπολη. «Πιστεύω ότι θα διαβάσουμε όλους τους παπύρους της συλλογής».

Οι καμμένοι, εύθραυστοι κύλινδροι τυλιγμένων παπύρων δεν μπορούν να ανοιχτούν φυσικά χωρίς σοβαρές ζημιές. Οι ερευνητές προσπαθούν να τους διαβάσουν χωρίς να τους ανοίξου και χρησιμοποιούν σαρώσεις υψηλής ανάλυσης και υπολογιστικές τεχνικές για να τους «ξετυλίξουν» εικονικά και να ανιχνεύσουν μελάνι στα στρώματα του παπύρου. Μέχρι στιγμής, έχουν σαρωθεί περίπου 45 θραύσματα παπύρων. Παραμένουν αδιάβαστοι περισσότεροι από 600 τυλιγμένοι σε κύλινδρο πάπυροι.

Μεταξύ του νέου υλικού που φέρεται να παρουσιάστηκε σήμερα στη Νάπολη ήταν 70 στήλες κειμένου από το «Περί Κακιών, Βιβλίο 1», που αποδίδεται στον Επικούρειο φιλόσοφο Φιλόδημο.  Αν ανοιχτεί ο πάπυρος θα έχει μήκος 1,5 μέτρο. Χρονολογείται από το 200-300 π.Χ. Ο,τι διαβάστηκε, έγινε με εικονικό ξετύλιγμα. Ομως δεν παρουσιάστηκε κείμενο στα αρχαία ελληνικά και αυτό ίσως γίνει κάποια στιγμή στους επόμενους μήνες.

Από τους εκατοντάδες παπύρους που βρέθηκαν στην Ηράκλεια (την οποία πολλοί επιμένουν να αναφέρουν ως Ercolano από τα ιταλικά, από την λατινική ονομασία Hercolaneum) το 2024 είχαν ανακοινώσει ότι διάβασαν την εξής φράση του Φιλοδήμου: «…ἀλλ’ ὡ̣ϲ̣ καὶ ἐ̣π̣ὶ τῶν βρω̣μ̣άτ̣ων ο̣ὐ̣κ ἤδ̣η τὰ ϲπάνια πάντωϲ̣, καὶ ἡδ̣ίω τῶν δ̣αψιλῶν̣ ε̣ἶναι̣ νομίζ̣ο̣με̣ν·» (… αλλά όπως και στα τρόφιμα, έτσι και στις ηδονές, δεν θεωρούμε ότι οι σπάνιες είναι οπωσδήποτε πιο απολαυστικές από εκείνες που αφθονούν).