Οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης στο “στόχαστρο” για κατηγορίες κατασκοπείας

Οι μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης παγκοσμίως κατηγορούνται ότι κατασκοπεύουν τους χρήστες τους, καθώς έρχονται στο προσκήνιο διαρροές δεδομένων και σοβαρές ανησυχίες για την προστασία της ιδιωτικότητας, που αφορούν δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η παγκόσμια εξάπλωση και η μαζική υιοθέτηση των ψηφιακών τεχνολογιών οδήγησαν πολλές εταιρείες τεχνολογίας —κυρίως με έδρα τις ΗΠΑ και την Κίνα— να καταλαμβάνουν τις υψηλότερες θέσεις στις κατατάξεις εταιρικής αξίας παγκοσμίως. Η αύξηση του όγκου των δεδομένων που διαχειρίζονται οι εταιρείες τεχνολογίας έφερε το ζήτημα της ιδιωτικότητας στο επίκεντρο των συζητήσεων γύρω από την άνοδο των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.

Η Google και η Meta βρίσκονται στο επίκεντρο των σχετικών αντιπαραθέσεων, καθώς η πρώτη φέρεται να άκουγε τους χρήστες της μέσω του φωνητικού βοηθού της χωρίς τη γνώση ή τη συγκατάθεσή τους και, στη συνέχεια, να χρησιμοποιούσε τα συλλεγόμενα δεδομένα για την εξατομίκευση διαφημίσεων. Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα, ο Google Assistant φέρεται να κατέγραφε ήχους του περιβάλλοντος και να κοινοποιούσε ιδιωτικές συνομιλίες σε διαφημιστές, γεγονός για το οποίο η Google συμφώνησε να καταβάλει 68 εκατομμύρια δολάρια προκειμένου να διευθετήσει εξωδικαστικά αγωγή και να αποφύγει περαιτέρω δικαστική αντιπαράθεση.

Η Meta, η οποία διαθέτει δισεκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως, κατηγορείται ότι αποθήκευε και ανέλυε μηνύματα του WhatsApp μέσω πολυεθνικού ομίλου. Αγωγή υποστήριξε ότι η κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο του WhatsApp αποτελεί προσχηματική πρακτική, ισχυριζόμενη ότι παραβιάστηκε η ιδιωτικότητα των χρηστών.

Ωστόσο, οι πρόσφατες αυτές εξελίξεις δεν αποτελούν κάτι νέο. Οι πρακτικές κατασκοπείας και οι παραβιάσεις της ιδιωτικότητας από εταιρείες τεχνολογίας μπορούν να ανιχνευθούν πολλά χρόνια πίσω. Πολλές εταιρείες, ιδιαίτερα αμερικανικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημοσιότητας ήδη από τα πρώτα τους βήματα λόγω πολυάριθμων καταγγελιών, με πιο χαρακτηριστική εκείνη του πρώην συνεργάτη της CIA, Έντουαρντ Σνόουντεν.

Ο Σνόουντεν αποκάλυψε απόρρητα έγγραφα που έδειχναν ότι η Ουάσιγκτον είχε εγκαθιδρύσει ένα σύστημα μαζικής παρακολούθησης, το οποίο δεν στόχευε μόνο άτομα που θεωρούσε ύποπτα, αλλά παρακολουθούσε ολόκληρο τον κόσμο. Τα έγγραφα αποκάλυπταν ότι η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSA) είχε άμεση πρόσβαση στους διακομιστές εταιρειών όπως η Google, η Apple, το Facebook, η Microsoft και η Yahoo, γεγονός που της επέτρεπε να παρακολουθεί ηλεκτρονικά μηνύματα, ιστορικά συνομιλιών και αρχεία.

Το 2018 ήρθε στο φως ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στην ιστορία των κοινωνικών δικτύων. Το σκάνδαλο της Cambridge Analytica χαρακτηρίστηκε από ειδικούς ως παράδειγμα ψυχολογικού πολέμου. Η βρετανική εταιρεία πολιτικών συμβούλων είχε αποκτήσει δεδομένα που αφορούσαν 87 εκατομμύρια ανθρώπους μέσω ενός τεστ προσωπικότητας με τίτλο «This Is Your Digital Life». Το απλό αυτό ερωτηματολόγιο στο Facebook συνέλεξε τεράστιο όγκο δεδομένων, προκειμένου να δημιουργηθούν ψυχολογικά προφίλ για κάθε χρήστη. Στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία χειραγωγούσε τους χρήστες από τους οποίους είχε συλλέξει δεδομένα, με στόχο να επηρεάσει το δημοψήφισμα για το Brexit και τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2016. Η Cambridge Analytica έκλεισε, ενώ το Facebook τιμωρήθηκε με πρόστιμο 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων — το υψηλότερο πρόστιμο που έχει επιβληθεί ποτέ σε εταιρεία τεχνολογίας για παραβίαση της ιδιωτικότητας.

Σε πιο πρόσφατο παράδειγμα, μετά την εξαγορά της αμερικανικής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης Twitter —νυν X— από τον δισεκατομμυριούχο Έλον Μασκ, δόθηκαν στη δημοσιότητα όσα έγιναν γνωστά ως «Twitter Files». Τα Twitter Files περιλάμβαναν εσωτερική αλληλογραφία και έγγραφα της εταιρείας, τα οποία παραδόθηκαν σε ανεξάρτητους δημοσιογράφους και αποκάλυπταν μυστικές συμφωνίες μεταξύ του Twitter και της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Οι διαρροές έδειξαν ότι το Twitter χρησιμοποιούσε τότε ένα σύστημα με την ονομασία «φιλτράρισμα ορατότητας» (visibility filtering), προκειμένου να περιορίζει λογαριασμούς που αμφισβητούσαν την επίσημη αφήγηση της Ουάσιγκτον, χωρίς οι χρήστες να το γνωρίζουν. Οι λογαριασμοί δεν απενεργοποιούνταν πλήρως, αλλά τροποποιούνταν αλγοριθμικά ώστε οι αναρτήσεις τους να εμφανίζονται λιγότερο σε άλλους χρήστες.

Πηγή: Reuters, CBS