Είναι λύση η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για το αβάσταχτο ιδιωτικό χρέος;

Το εξώφυλλο του βιβλίου μου «Εγώ ο Βλάξ!» με το διαχρονικά  «διδακτικό» σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου, το οποίο δημοσιεύθηκε στο «Βήμα» και αναδημοσιεύθηκε στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» στις 18 Φεβρουαρίου του 1990 

 

Ως εύστοχη μπορεί να χαρακτηρισθεί η επισήμανση  του προέδρου ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής Νίκου Ανδρουλάκη κατά την παρουσίαση  σε ειδική εκδήλωση του σχετικού σχεδίου ότι  «το ιδιωτικό χρέος δεν αφορά μόνο όσους χρωστούν, αφορά όλη την κοινωνία και όλη την οικονομία, είναι τροχοπέδη ανάπτυξης». Επίσης, εύστοχες πάλι είναι οι αναφορές του για «τα ελάχιστα αποτελέσματα» του Προγράμματος «Ηρακλής» του 2020» (επιβεβαίωση από το Ελεγκτικό Συνέδριο) και για «τις ρυθμίσεις που σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι διατηρήσιμες». Αλλά έως εδώ, διότι στη συνέχεια «εξειδικεύοντάς»  τις 11 «δεσμεύσεις» έδωσε  την εντύπωση ότι δεν εφάρμοσε τη διδακτική συμβολή του θυμόσοφου ελληνικού λαού πως «δεν μιλάς για σκοινί στο σπίτι του κρεμασμένου» ή, μάλλον, στην περίπτωση του ιδιωτικού χρέους, πολλών «κρεμασμένων», που βρίσκονται σε όλη τη συνεπή ελληνική κοινωνία, την δυστυχή πραγματική οικονομία χωρίς χρηματοδότηση από τις «ρυθμίσεις», και στην οικονομία, που είναι αδύναμη να ανταποκριθεί στον αναπτυξιακό, παραγωγικό, επενδυτικό ρόλο και  την εξασφάλιση  των αναγκαίων δεικτών ευημερίας. 

Παρουσιάζοντας μάλιστα  το μέγεθος του προβλήματος  του ιδιωτικού χρέους αυτό το σκοινί με τη θηλειά έγιναν πιο έντονα  με τους αριθμούς που ανέφερε, ότι δηλαδή σχεδόν 80 δισεκατομμύρια ευρώ είναι σήμερα το μη εξυπηρετούμενο χρέος που βρίσκεται είτε σε τράπεζες είτε έχει μεταβιβαστεί σε Funds και γίνεται η διαχείρισή του από servicers, που διαχειρίζονται συνολικά περισσότερο από 92 δισεκατομμύρια ευρώ δανείων,  που αφορούν 2,6 εκατομμύρια οφειλέτες, καταγγέλλοντας τον διπλασιασμό επί της σημερινής κυβέρνησης των συνολικών συμβολαιογραφικών πράξεων πλειστηριασμών. Στην Εφορία οι ληξιπρόθεσμες οφειλές έχουν φτάσει στα 114 δισεκατομμύρια, πάνω από 3,5 εκατομμύρια (σημείωση δική μου: πάνω από 4.000.000!)  φορολογούμενοι έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και 1,6 εκατομμύρια βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με αναγκαστικά μέτρα είσπραξης. Την ίδια στιγμή, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία έχουν ξεπεράσει τα 52 δισεκατομμύρια ευρώ. Ακόμη και στην ενέργεια οι οφειλές των καταναλωτών προς τους προμηθευτές ηλεκτρικού ρεύματος έχουν φτάσει περίπου τα τρία δισεκατομμύρια ευρώ.

Στη συνέχεια, αντιφάσκων  προς την παραπάνω δική του εύστοχη επισήμανση ότι «το ιδιωτικό χρέος το ιδιωτικό χρέος δεν αφορά μόνο όσους χρωστούν, αφορά όλη την κοινωνία και όλη την οικονομία», με τις υπ΄αριθμόν 1,2,3 και 8 «δεσμεύσεις»  κορύφωσε την τεράστια ηθικοκομματική διάσταση της χιονοστιβάδας του ιδιωτικού χρέους με την ολοένα διευρυνόμενη ηθική χαλάρωση και διακινδύνευση, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, εις βάρος των συνεπών φορολογουμένων, ασφαλισμένων και δανεικοληπτών, με τις 150 περίπου (τρεις κατά μέσον όρο αποφάσεις ετησίως) «ρυθμίσεις» ή «περαιώσεις εκκρεμών υποθέσεων» (έτσι λέγονταν παλαιότερα) που ανακοινώθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια, με τα γνωστά εφιαλτικά αποτελέσματα που θα παρουσιάσω στη συνέχεια. 

Τέσσερις δεσμεύσεις με νέες προσδοκίες και περαιτέρω αύξηση  των χρεοφειλετών 

Συγκεκριμένα, με την πρώτη «δέσμευση» για τους ευάλωτους οφειλέτες «προβλέπεται προσωρινή κρατική συνεισφορά, μειωμένες δόσεις την πρώτη τριετία και αποπληρωμή έως και σε 35 χρόνια», δηλαδή σε… 420 δόσεις!!! Ύστερα, με τη δεύτερη «δέσμευση» συνεχίζεται απείρως βελτιωμένη, αυξημένη και διευρυμένη η γνωστή επί … 50 χρόνια τακτική των ρυθμίσεων των οφειλών όλων των φυσικών και νομικών προσώπων με κύρια (προσέξετε: κύρια!) οφειλή  έως … 500.000 ευρώ (προς την εφορία, ασφαλιστικά ταμεία και δήμους) με τη θέσπιση «νέας ρύθμισης 120 δόσεων» (δηλαδή  δέκα ετών!). Ακόμα, με την τρίτη «δέσμευση»  ενισχύεται ακόμα περισσότερο, μεταξύ άλλων, η μέριμνα για τους «ευαλώτους» οφειλέτες με «την αύξηση  των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων «με τιμαριθμική αναπροσαρμογή τους,  ώστε να μην απαξιώνονται κάθε χρόνο λόγω της αύξησης του κόστους ζωής», δίδοντας, όπως τονίζεται, «μεγαλύτερο βάρος στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα του οφειλέτη», ενώ  του συνεπούς είναι «ενός κατώτερου θεού», διότι, όπως πάλι, τονίζεται, «μια ρύθμιση έχει αξία, όταν μπορεί πραγματικά να την τηρήσει ο δανειολήπτης», ενώ ο συνεπής είναι … δεδομένος! Αμ δε! Βλέπε πιο κάτω.  

Ηθικώς προκλητική και κοινωνικώς ανάλγητη η … επιβράβευση … ασυνεπών!

Άφησα τελευταία, σε «αξιολόγηση», την όγδοη «δέσμευση» διότι πέρα από ηθικώς προκλητική είναι και κοινωνικώς ανάλγητη, καθώς οι μόνιμοι σχδόν ασυνεπείς παίρνουν και… bonus! Διαβάστε: «Επιβραβεύουμε και τη συνέπεια του δανειολήπτη. Εάν ένας οφειλέτης έχει τηρήσει τη ρύθμισή του για τουλάχιστον τρία χρόνια και στη συνέχεια την απωλέσει (το επίσημο κείμενο του ΠΑΣΟΚ διατηρεί την επίσημη από το κράτος  … ανορθογραφία, αντί του ορθού «απολέσει», καθώς μόνο στην οριστική το ρήμα διατηρεί την αύξηση με «ω»!) λόγω μιας νέας οικονομικής αδυναμίας ή περιπέτειας, το μη ρυθμισμένο μέρος της αρχικής απαίτησης δεν θα αναβιώνει ολόκληρο. Μειώνεται αναλογικά, με βάση όσα έχουν ήδη αποπληρωθεί και δεν επιβαρύνεται με τόκους υπερημερίας».

Μονομερείς διακηρύξεις «για αρχές, αξίες και ευαισθησία»…

Και ύστερα από όλες αυτές τις τέσσερις «δεσμεύσεις», ο κ. Ανδρουλάκης ολοκλήρωσε την παρουσίασή των παρεμβάσεων «ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους», με τις  ακόλουθες «διακηρύξεις» για «αρχές μας και αξίες μας,  κοινωνική μας ευαισθησία» για «ανάγκη η Ελλάδα να ξαναποκτήσει αξιοπρέπεια για όλους, όχι μόνο για τους ισχυρούς» (ερώτηση: όσοι «χρωστούν έως … 500.000 ευρώ» είναι … ανίσχυροι;)

-Είναι ένα σχέδιο που  επιβραβεύει αυτούς που αγωνίζονται, τους αγωνιστές της καθημερινότητας». Δηλαδή, οι συνεπείς οφειλέτες  δεν είναι αγωνιστές της καθημερινότητας»!

-«Το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ δεν επιβραβεύει  τους στρατηγικούς κακοπληρωτές, το σχέδιο ΠΑΣΟΚ δεν επιτρέπει μαζί με τα ξερά να καίγονται και τα χλωρά, να καίγονται και οι αγωνίες και οι προσπάθειες και οι κόποι». Όχι ακόμα. Θα περιμένουν και άλλες δόσεις, διαγραφές και άλλα … 35 χρόνια!

-«Δεν ζητάμε να χαριστούν χρέη, ζητάμε δίκαιους κανόνες» με  … 420 δόσεις!

Δεν διαβάζουν εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης!

Είναι απορίας άξιον ότι όλα τα παραπάνω παρουσιάσθηκαν και ελέχθησαν από αρχηγό ιστορικού και μεγάλου (με πολυετή διακυβέρνηση της χώρας) αρχηγό κόμματος (η ίδια απορία ισχύει και για τους άλλους αρχηγούς), μολονότι το Ελεγκτικό Συνέδριο, κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, διενήργησε έλεγχο, του οποίου τα πορίσματα περιλαμβάνονται στην υπ΄ αριθμόν 7/2021 Έκθεσή του υπό τον τίτλο «Χρηματοδότηση από τις τράπεζες της πραγματικής οικονομίας: Συνέβαλε η δημοσιονομική παρέμβαση του Κράτους στην αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής κανονικότητας;» την οποία κατέθεσε στη Βουλή και ετέθη υπόψη όλων των θεσμών. Μάλιστα, στην έκθεσή του αυτή το Ελεγκτικό Συνέδριο σχολιάζοντας τη συζήτηση στη Βουλή σχετικά με τα κόκκινα δάνεια επισημαίνει τα ακόλουθα (όχι και το τόσο κολακευτικά):

«Από την ανάγνωση των πρακτικών συνεδριάσεως της Βουλής όταν συζητούνται ζητήματα σχετικά με τα λεγόμενα κόκκινα δάνεια ή την επίσπευση των αναγκαστικών πλειστηριασμών προς ικανοποίηση απαιτήσεων εκ κόκκινων δανείων προκύπτει ότι η προσέγγιση των ομιλητών όχι μόνον ορισμένης πολιτικής ευαισθησίας αλλά όλων γενικώς δεν απορρέει από την ιδέα πρόληψης του ηθικού κινδύνου και θεραπείας της ηθικής χαλάρωσης, αλλά από την πρόθεση επίλυσης του κοινωνικού προβλήματος στέγασης όσων απειλούνται να απολέσουν την κύρια κατοικία τους λόγω μη εξυπηρετούμενου δανείου που συνήψαν. Αν και δύναται στην εκτίμηση ορισμένων οι δύο προσεγγίσεις, η κοινωνική, της προστασίας της κύριας κατοικίας, και η τεχνική, της πρόληψης της ηθικής διακινδύνευσης, να συγκεκριμενοποιούνται, και οι δύο, στην κοινή αναζήτηση λύσης σχετικής με τον εντοπισμό των λεγόμενων στρατηγικών κακοπληρωτών, εν τούτοις είναι διαφορετικό να αναζητείται λύση σε ένα κοινωνικό κυρίως ζήτημα, με παρεμπίπτουσα παράμετρο την ηθική διακινδύνευση, και άλλο να τίθεται η πρόληψη ηθικής διακινδύνευσης ως το κεντρικό ζητούμενο με παράπλευρο απλώς το κοινωνικό ζήτημα. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν επισημάνει ότι οι απαιτήσεις του Κράτους δικαίου συμπληρώνονται από τις απαιτήσεις της κοινωνικής διάστασης της κρατικής εξουσίας χωρίς να υφίσταται μια αναγκαία εκ προοιμίου προτεραιότητα του ενός έναντι του ετέρου. Συνεπώς, όταν είναι διαπιστωμένο ότι ένα πρόβλημα εμφανίζει έντονη κοινωνική διάσταση ή πτυχές δεν είναι επιτρεπτό να παρακάμπτεται η εξέταση, και λήψη υπόψη αυτών κατά τον δέονται τρόπο. Υπό την οπτική αυτή, ως δέων τρόπος λήψης υπ’ όψιν της κοινωνικής διάστασης του ζητήματος των κόκκινων δανείων δεν νοείται ο εντοπισμός του εντός ενός αμιγώς τεχνικού πλαισίου και ο χειρισμός της επίλυσής του προεχόντως από τεχνικούς, που άγονται κυρίως με γνώμονα την καταπολέμηση της ηθικής διακινδύνευσης».

Έτσι, αυτή η άγρια καταπολέμηση  της ηθικής διακινδύνευσης με τη συνεχώς διευρυνόμενη ηθική χαλάρωση με καταγγελίες και αρές αποβαίνει, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, και εις βάρος της πραγματικής οικονομίας με την ισχνότατη  χρηματοδότησή της από τις πλουσίως ανακεφαλαιοποιηθείσες  συστημικές (αδόκιμος όρος) τράπεζες. Τα δύο άλλα αίτια  της μειωμένης χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και  η λεγόμενη αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση, τα οποία, όπως πάλι επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, «στοιχειοθετούν επιτακτική ανάγκη ικανή να δικαιολογήσει την επέμβαση του Κράτους προς άρση τους», καθώς, όπως προτείνει, «επιβάλλονται παρεμβάσεις ώστε να θεραπευθεί η ηθική χαλάρωση και εν γένει να αρθούν τα εμπόδια που οδηγούν τις τράπεζες σε επιφυλακτικές πολιτικές δανειοδότησης, να εντοπίζονται  οι στρατηγικοί κακοπληρωτές και να προστατεύονται οι πραγματικοί ευάλωτοι οφειλέτες, και «διευθέτηση της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης ώστε να μην προκαλεί στρέβλωση στη συμπεριφορά των τραπεζών». 

Προσωπικότητες κατά της ηθικής χαλάρωσης, σ΄αντίθεση με σύμπασα τη …Βουλή!

Σ΄ αντίθεση με τις συζητήσεις στη Βουλή των «κόκκινων δανείων» μόνο σχεδόν ως κοινωνικού προβλήματος στη Βουλή, από τις ακροάσεις των προσωπικοτήτων που διεξήχθηκαν, στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, επισημαίνεται ότι στο πλαίσιο της έρευνας εξετάσθηκε  εκείνη που αναφέρεται στη μη χρηματοδότηση ειδικώς από τις ιδιωτικές τράπεζες της πραγματικής οικονομίας και που αφορά στην ηθική χαλάρωση. Σύμφωνα με τη σχετική αυτή άποψη των προσωπικοτήτων «το βασικό πρόβλημα δεν θα ξεπερασθεί αν δεν εκλείψει η ηθική διακινδύνευση που έχει προκληθεί από την αδυναμία ή την αναστολή λήψης μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος των οφειλετών μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ακόμη και αν εκλείψουν παντελώς τα υφιστάμενα κόκκινα δάνεια από τους ισολογισμούς των τραπεζών, ο κίνδυνος δημιουργίας νέων, καθώς θα παραμένει αδύνατη η λήψη μέτρων εις βάρος των μη εκπληρούντων τις υποχρεώσεις τους οφειλετών, θα διατηρεί την επιφυλακτικότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια με προσιτά επιτόκια»…

Το επονείδιστο χρονικό των ρυθμίσεων από το 1978

Κι έτσι επιβεβαιώνεται για μιαν ακόμα φορά η διαπίστωσή μου στην αρχή της ανάλυσης ότι τα αίτια της συνεχούς διόγκωσης του ιδιωτικού χρέους (στο Δημόσιο και στις τράπεζες) είναι  ηθικοκομματικά και ότι δεν εμφανίσθηκαν μόνο κατά την κρίση, αλλά και πριν και μετά  τα Μνημόνια.

Σημειώνω ότι σε όλες σχεδόν τις «ρυθμίσεις» από το 1978 έως σήμερα (όπως και στο μέτρο των 72 δόσεων που προβλέπει  ελάχιστο ποσό κάθε μηνιαίας δόσης … 30 ευρώ και λήγει  στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και εφαρμόζεται την ίδια στιγμή που υπάρχουν οι γνωστές  πάγιες ρυθμίσεις των 24 και 48 δόσεων) η ανταπόκριση  των χρεοφειλετών ήταν και είναι πολύ περιορισμένη (με μόλις το 6,83% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου να  βρίσκεται σήμερα σε καθεστώς ρύθμισης), ενώ «χαλούσανε» και «χαλάνε» και τους συνεπείς που αυτομουντζώνονται  ως … «βλάκες», όπως προκύπτει από το βιβλίο μου που κυκλοφόρησε το 2013 με όλο το επονείδιστο χρονικό των «ρυθμίσεων» από το 1978 και τα ολέθρια αποτελέσματά τους έως τότε.  Από το βιβλίο αυτό παραθέτω μια επισήμανση – προειδοποίηση, η οποία επαναλαμβάνεται  σχεδόν μονότονα σε όλες σχεδόν των παλαιών διοικητών της Τράπεζας της Ελλάδος  ως «φωνή βοώντος εν δημαγωγικώ ερήμω»::

-«Η συχνή χρήση του μέτρου της «περαίωσης» των εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων αποτελεί μακροχρόνια κίνητρο για την αύξηση της φοροδιαφυγής, καθώς το στοιχείο αυτό τείνει να ενσωματώνεται στις προσδοκίες των φορολογουμένων» (επαναλαμβάνεται σχεδόν μονότονα σε όλες σχεδόν τις Εκθέσεις!)