Είναι σωστή ή λάθος η πρόωρη αποπληρωμή χρέους;

Η Ελλάδα, από το 2018, διατηρεί ένα σημαντικό ταμειακό απόθεμα, το γνωστό “μαξιλάρι ασφαλείας”. Ο σκοπός του είναι απλός: να προστατεύει τη χώρα από δυσάρεστες εξελίξεις στις διεθνείς αγορές. Εάν, για παράδειγμα, τα επιτόκια δανεισμού αυξηθούν απότομα ή οι αγορές κλείσουν προσωρινά για χώρες με υψηλό χρέος, η Ελλάδα θα μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες της χωρίς να καταφεύγει σε ακριβό ή δύσκολο δανεισμό.

Το συγκεκριμένο απόθεμα, όμως, έχει και ένα κόστος. Τα χρήματα αυτά δεν αξιοποιούνται παραγωγικά. Δεν επενδύονται, δεν μειώνουν φόρους και δεν αποδίδουν ιδιαίτερο οικονομικό όφελος. Παράγουν κυρίως ασφάλεια. Και όπως κάθε ασφάλεια, έχουν ένα τίμημα.

Εδώ ακριβώς ξεκινά η σημερινή διαφωνία. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι το μέγεθος του αποθέματος παραμένει μεγαλύτερο από όσο απαιτείται. Εκτιμά ότι ένα μέρος του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πρόωρη αποπληρωμή χρέους, μειώνοντας τις μελλοντικές δαπάνες για τόκους και βελτιώνοντας τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, το όφελος μπορεί να φτάσει περίπου τα 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ κατά την επόμενη επταετία.

Εναλλακτικές στην πρόωρη αποπληρωμή

Η αντιπολίτευση δεν αμφισβητεί κατ’ ανάγκη τους αριθμούς, αλλά τη χρήση των διαθέσιμων πόρων. Υποστηρίζει ότι τα συγκεκριμένα κεφάλαια θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν καλύτερα είτε μέσω επενδύσεων είτε μέσω παρεμβάσεων που θα ενίσχυαν την πραγματική οικονομία. Υπάρχουν επίσης φωνές που επισημαίνουν πως η χώρα εξακολουθεί να δανείζεται με υψηλότερα επιτόκια από αυτά που ίσχυαν πριν λίγα χρόνια και συνεπώς το καθαρό όφελος δεν είναι τόσο αυτονόητο όσο παρουσιάζεται.

Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση αντιτείνει ότι το εναπομείναν μαξιλάρι παραμένει επαρκές και ότι η μείωση του χρέους στέλνει θετικό μήνυμα στις αγορές και στους επενδυτές. Δεν είναι λίγοι όσοι θεωρούν ότι η ενίσχυση της αξιοπιστίας μιας χώρας μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερο κόστος δανεισμού στο μέλλον, δημιουργώντας οφέλη που δύσκολα αποτυπώνονται άμεσα σε έναν λογιστικό πίνακα.

Υπάρχει, τέλος, και μια τρίτη άποψη. Σύμφωνα με αυτήν, εφόσον μειώνεται το ποσό του αποθέματος ασφαλείας, το αντίστοιχο όφελος θα έπρεπε να μεταφερθεί στους πολίτες μέσω χαμηλότερων φόρων. Πρόκειται για μια πολιτική επιλογή που έχει τη δική της λογική, αλλά και τους δικούς της κινδύνους.

Το πραγματικό ζήτημα, ωστόσο, βρίσκεται αλλού. Όλες οι πλευρές παρουσιάζουν την άποψή τους σαν να πρόκειται για μια εξίσωση με μία σωστή λύση. Δεν είναι έτσι. Το ύψος του αποθέματος ασφαλείας δεν καθορίζεται μόνο από οικονομικούς υπολογισμούς αλλά και από την εκτίμηση του κινδύνου. Και ο κίνδυνος δεν μετριέται με ακρίβεια.

Σε αχαρτογράφητα νερά

Ποιος μπορεί να προβλέψει σήμερα μια νέα ενεργειακή κρίση, μια γεωπολιτική αναταραχή, μια ύφεση στις μεγάλες οικονομίες ή μια ξαφνική μεταβολή των διεθνών επιτοκίων; Η πρόσφατη ιστορία απέδειξε πολλές φορές ότι τα γεγονότα που ανατρέπουν τους σχεδιασμούς είναι συνήθως εκείνα που κανείς δεν είχε προβλέψει.

Γι’ αυτό φοβάμαι ότι η σημερινή συζήτηση αγνοεί τον σημαντικότερο παράγοντα: τη διεθνή αβεβαιότητα. Αν οι συνθήκες παραμείνουν ευνοϊκές, η κυβέρνηση πιθανότατα θα δικαιωθεί. Αν όμως επιδεινωθούν, οι επικριτές της θα ισχυριστούν ότι το μαξιλάρι μειώθηκε υπερβολικά.

Μέχρι τότε, πάντως, ο πραγματικός αντίπαλος δεν είναι ούτε η κυβέρνηση ούτε η αντιπολίτευση. Είναι η αβεβαιότητα. Και αυτή δεν ψηφίζει, δεν αρθρογραφεί και δεν προειδοποιεί πριν εμφανιστεί.