Φιάσκο με το Ταμείο Ανάκαμψης – Μη γυρίσουμε πίσω και αυτά που πήραμε!

Μόνο που το “επιτελικό κράτος” του Μαξίμου στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας απέτυχε παταγωδώς και όχι μόνο είναι πολύ πιθανό να χάσουμε πολύτιμα κεφάλαια, αλλά μάλλον θα χρειαστεί τον Οκτώβριο να γυρίσουμε πίσω και από αυτά που πήραμε, καθώς η κλεψύδρα του χρόνου και των ορόσημων του προγράμματος NextGeneration-EU αδειάζει ταχύτατα. Σύμφωνα με έγκυρες πηγές της αγοράς, όσα δραματικά είχε πει στο τέλος του περασμένου Σεπτεμβρίου ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), Θεόδωρος Πελαγίδης, για τις πληρωμές των έργων που χρηματοδοτεί το Ταμείο Ανάκαμψης παραμένουν περίπου όπως τα είπε.

Είχε τονίσει ότι από τα συνολικά 35,95 δισ. ευρώ (18,22 δισ. σε επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. σε πολύ χαμηλότοκα δάνεια) του Ταμείου, στους τελικούς δικαιούχους είχαν φτάσει μόνο 10 δισ. ευρώ (περίπου 5,7 δισ. επιχορηγήσεις και 4,3 δισ. δάνεια). Προειδοποίησε ότι αν δεν επιταχυνθούν οι ρυθμοί, υπάρχει κίνδυνος να μην αξιοποιηθούν πλήρως τα διαθέσιμα κεφάλαια. Το εθνικό σχέδιο “Ελλάδα 2.0” περιλάμβανε 106 επενδύσεις και 68 μεταρρυθμίσεις και στόχευε στην κινητοποίηση πάνω από 60 δισ. ευρώ συνολικών επενδύσεων.

Εδώ πρέπει να καταλάβουμε κάτι κρίσιμο: Άλλο η απορρόφηση που σημαίνει ότι παίρνουμε με βάση κάποια ορόσημα κομμάτια από το πακέτο των 36 δισ. και άλλο η πληρωμή των δικαιούχων εργολάβων των έργων που έχουν αναληφθεί. Εκεί είναι το πρόβλημα. Το κράτος τα παίρνει, αλλά παρανόμως δεν τα δίνει στους δικαιούχους.

Έως τον Απρίλιο του 2026, η Ελλάδα έχει εισπράξει συνολικά 24,6 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), ποσό που αντιστοιχεί στο 68,5% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος “Ελλάδα 2.0”, με τελευταία εκταμίευση στις 23 Απριλίου 2026, που εκταμιεύθηκε η 7η δόση ύψους 1,18 δισ. ευρώ, η οποία προορίζεται για έργα στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της υγείας και της ψηφιοποίησης. Η Ελλάδα έχει υποχωρήσει στη 13η θέση στη λίστα των χωρών-μελών με κριτήριο την απορρόφηση πόρων, ενώ είχε ξεκινήσει στην πρώτη θέση.

Πού είναι τα λεφτά; 

Όμως, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι πληρωμές προς την αγορά ήταν μόλις 10 δισ. ευρώ στα μέσα του 2025 και υποτίθεται ότι ο ρυθμός πληρωμών θα εντεινόταν το 2026. Γιατί συμβαίνει αυτό; Πού είναι τα άλλα 8,22 δισ. ευρώ των επιχορηγήσεων; Γιατί καθυστερούν τις πληρωμές, με κίνδυνο να τινάξουν την αγορά στον αέρα; Στη γενική συνέλευση του Πανελληνίου Συνδέσμου Τεχνικών Εταιρειών (ΣΑΤΕ) εκφράστηκε έντονη ανησυχία από τις μικρομεσαίες τεχνικές εταιρείες, για τη διασφάλιση της ομαλής συνέχειας στην ανάληψη και υλοποίηση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Οι επιχειρήσεις αυτές που κάνουν τη βαριά δουλειά των υποδομών, κυρίως ως υπεργολάβοι των μεγάλων αναδόχων, πιέζονται από την απουσία πληρωμών, από τη συνεχιζόμενη αύξηση του κατασκευαστικού κόστους, την διαφάνεια στις διαδικασίες ανάθεσης έργων. Στη γ.σ. του ΣΑΤΕ επικρίθηκε έντονα η καθυστέρηση ενεργοποίησης της “Εταιρείας Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων και Μελετών”, σύμφωνα με την υπ’ αρ. 60 Κ.Υ.Α. του 2022. Το ΔΣ του ΣΑΤΕ χαρακτήρισε προσχηματική τη θεσμοθέτησή της.

Το επιτελικό κράτος του Μαξίμου με τις επιλογές του οδηγήθηκε σε τροποποιήσεις σε 150 μέτρα με ανακατανομές πόρων, αναπροσαρμογή στόχων και οροσήμων με βάση την πραγματική πορεία υλοποίησης. Επίσης, απεντάχθηκαν 23 έργα, επειδή κρίθηκαν μη εφικτά εντός των αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, πολιτικές πηγές και δημοσιεύματα του Δεκεμβρίου 2025 ανέφεραν μια ευρύτερη λίστα 135 έργων, που είτε απεντάχθηκαν, είτε το φυσικό τους αντικείμενο ψαλιδίστηκε.

Έγκυροι παράγοντες της αγοράς βλέπουν πως τώρα μπαίνει σε εφαρμογή η “Ρήτρα Προαίρεσης” αυξάνοντας το φυσικό αντικείμενο ενός έργου ή σε άλλες περιπτώσεις γίνεται υποεκτίμηση της αξίας έργων. Με τέτοιες τακτικές ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, προσπαθεί να σώσει ότι σώζεται και απειλεί ότι όσα έργα δεν κλείσουν εγκαίρως θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, δηλαδή από το πάσχον Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) ή το επόμενο ΕΣΠΑ.

Κανονικά το 90% των έργων έπρεπε να έχει παραδοθεί στις 31.12.25. Τι κάνουν για να καλύψουν την πραγματικότητα; πχ σε ένα τομέα που είχαν υπαχθεί 10 έργα αξίας 1 δισ. ευρώ, όπου μερικά έργα δεν είχαν ακόμη καν αρχίσει ή επειδή δεν μπορούσαν να παραδοθούν, αλλάξαν φρασεολογία και είπαν το 90% για όλα τα έργα του τομέα, όχι το καθένα ξεχωριστά. Μια άλλη κραυγαλέα περίπτωση είναι το “Κτηματολόγιο”, το οποίο έχει εισπράξει το σύνολο της επιδότησης 244 εκατ. και έχει παραδώσει σε 2-3 χρόνια έργο αξίας 140 εκατ., περίπου το 40%. Τώρα σκέφτονται να βάλουν ΑΙ για την καταχώρηση και επεξεργασία δεδομένων, μπας και σωθεί η παρτίδα.

Τα κόλπα του Παπαθανάση

Σε ότι αφορά το σκέλος των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης των 16,7 δισ. ευρώ συνολικά που διοχετεύεται μέσω τραπεζών στην ιδιωτική οικονομία με τη μορφή χαμηλότοκων δανείων, όπου η εκταμίευση εξαρτάται από την πρόοδο των επενδυτικών σχεδίων. Εκεί είναι άγνωστο πόσα και πού έχουν δοθεί. Εκεί υπάρχει μια μεγάλη τρύπα απώλειας αναπτυξιακών κεφαλαίων. Πρόσφατα, στο παρά πέντε προσπάθησαν να διοχετεύσουν σε μεσαίες επιχειρήσεις 2 δισ. ευρώ Μέσω της Αναπτυξιακής Τράπεζας, αλλά το ποσό δεν κλείνει.

Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι διοχετεύτηκαν στους καλούς πελάτες των τραπεζών για να αντικαταστήσουν με αυτά παλιά δάνεια με υψηλά επιτόκια, που σημαίνει ότι εάν αυτό έχει συμβεί, δεν χρησιμοποιήθηκαν παραγωγικά, αλλά για να σενιάρουν τους ισολογισμούς εταιρειών και τραπεζών. Η προθεσμία για το κλείσιμο των δανείων είναι στις 29 Μαΐου, που σημαίνει ότι όλοι όσοι έχουν αιτηθεί θα πρέπει να έχουν υπογράψει συμβάσεις. Αυτό είναι αδύνατον να γίνει. Ούτε καν οι τράπεζες δεν μπορούν να τα καταφέρουν.

Ο αναπληρωτής υπουργός, Παπαθανάσης, προσφάτως προανήγγειλε ότι αρχές Μαΐου η κυβέρνηση θα υποβάλλει το 8ο αίτημα για αναθεώρηση για το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς με την ψήφιση του νομοσχεδίου για το κλιματικό ταμείο συμπεριελήφθησαν όλα τα μεταρρυθμιστικά, τα οποία ήταν απαραίτητα. Δήλωσε δε ότι τέλος Σεπτεμβρίου θα υποβάλλουμε το 9ο αίτημα 3,6 δισ. ευρώ επιχορήγηση για τελευταία εκταμίευση προς τη χώρα, δεδομένου ότι από πέρσι η κυβέρνηση είχε ζητήσει άτυπη παράταση.

Τι κάνουν τα λεφτά του Ταμείου Ανάκαμψης;

Οι δημοσιονομικοί αναλυτές έχουν εδώ και καιρό καταλήξει πως η κυβέρνηση παρανόμως εκμεταλλεύεται τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και άλλους κοινοτικούς πόρους, καθώς και όλη τη ρευστότητα των κρατικών οργανισμών για να ξεπληρώνουν πρόωρα εξωτερικό χρέος, μετατρέποντάς το σε εσωτερικό. Ο επόμενος πρωθυπουργός θα έχει στα χέρια του την καυτή πατάτα των 60 περίπου δισεκατομμυρίων ρέπος! Αναρωτιούνται δε:

• Γιατί δεν έχουν δημοσιευθεί έως σήμερα τα Δελτία Μηνιαίων Στοιχείων της Γενικής Κυβέρνησης – Γ/Κ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026, αφού οι φορείς Γ/Κ βεβαιώνεται ότι υπέβαλαν οικονομικά στοιχεία;
• Τι δείχνει η τρομακτική αύξηση των βραχυχρόνιων δανείων του Δημοσίου (repos) από 21,9 δισ. στις 30.6.19 σε 62,8 δισ. στις 31.12.25;
• Δεδομένου ότι τα δάνεια αυτά είναι κατά βάση δάνεια από φορείς Γ/Κ, τα οποία δεν προσμετρώνται στο δημόσιο χρέος, διέθεταν πράγματι οι φορείς Γ/Κ στις 31.12.24 ταμειακά διαθέσιμα 55 δισ.;
• Η Τράπεζα της Ελλάδος, στην οποία κατατίθεται υποχρεωτικά το σύνολο σχεδόν (πάνω από 95%) των ταμειακών διαθεσίμων των φορέων Γ/Κ (κανονιστική απόφαση αριθ.2/45619/ΔΛΤΠ/15.2.21), επιβεβαιώνει ότι το Δημόσιο και οι λοιποί φορείς Γ/Κ διέθεταν στις 31.12.24 ταμειακά διαθέσιμα 91.281 εκ.;

Οι γκρίζες ζώνες της δημοσιονομικής καταγραφής είναι πολλές. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το Δημόσιο έχει χρησιμοποιήσει κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης για να καλύψει ελλείμματά του (51,7 δισ. την εξαετία 2020-25) και να πληρώσει χρέη του; Σε περίπτωση που έχει χρησιμοποιήσει, έχει τη δυνατότητα να τα επιστρέψει για να πληρωθούν τα έργα του ΤΑΑ μέχρι 31.8.26 που “κλείνει” το πρόγραμμα;

Τον Οκτώβριο 2026 οι λογαριασμοί του Ταμείου Ανάκαμψης κλείνουν και οι πόροι που εισέρρευσαν στη χώρα, αλλά δεν έχουν καταβληθεί σε δικαιούχους έως 31.8.26, θα πρέπει να επιστραφούν στην ΕΕ. Το μήνα αυτό, κατά πάσα πιθανότητα, ο “εξωραϊσμός της δημοσιονομικής θέσης  της χώρας”, θα προσκρούσει στον τοίχο της σκληρής πραγματικότητας.