Η αθέατη όψη του χρέους – Γιατί ο Μητσοτάκης αποπληρώνει πρόωρα

Για το λόγο αυτό δημιουργήθηκαν πολλές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις για το συγκεκριμένο θέμα. Με αφορμή τα παραπάνω θα προχωρήσουμε σε μια συνοπτική αλλά σφαιρική παρουσίαση του θέματος. Συγκεκριμένα: Αρχικά, το ύψος του ονομαστικού δημόσιου χρέους (2019): 331,1 δισ., ευρώ ενώ η μέχρι τώρα επίσημη πρόβλεψη για το 2026 είναι 357,5 δισ. ευρώ.

Δηλαδή το ονομαστικό χρέος της Γενικής Κυβέρνησης δεν παρουσιάζει καθαρή μείωση, αν συγκριθεί το έτος 2026 με το 2019, αλλά εμφανίζει αύξηση κατά 26,4 δισεκατομμύρια ευρώ! Την ίδια περίοδο η κυβέρνηση, 2019-2026, το ελληνικό Δημόσιο έχει πραγματοποιήσει οκτώ διαδοχικές πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα, συνολικού ύψους περίπου 35,9 δισεκατομμυρίων ευρώ!

Επιπλέον, η αύξηση του ονομαστικού δημοσίου χρέους της Γενικής Κυβέρνησης οφείλεται στο γεγονός ότι το κράτος δεν σταματά να παράγει νέο χρέος για τις τρέχουσες ανάγκες του. Δηλαδή παρά τις πρόωρες αποπληρωμές, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει αυξήσει το ονομαστικό δημόσιο χρέος. Αν δεν είχε προβεί σ’ αυτές τις πρόωρες αποπληρωμές το ονομαστικό δημόσιο χρέος της ΓΚ θα ήταν κοντά στα 393 δισ. ευρώ!

Ακόμη και για το 2026 (Α’ εξάμηνο ) σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ (Δελτίο Δημόσιου Χρέους Νο 122, Ιούνιος 2026) το ύψος του ονομαστικού δημόσιους χρέους μειώθηκε κατά 5,349 δισ. ευρώ, παρότι τα ταμειακά διαθέσιμα μειώθηκαν κατά 8,466 δισ. ευρώ, αυξάνοντας το καθαρό ονομαστικό Δημόσιο Χρέος (ονομαστικό ΔΧ-Ταμειακά διαθέσιμα) κατά 3,117 δισ. ευρώ. 

Το ζητούμενο με το χρέος

Το ονομαστικό χρέος της Ελλάδας (περίπου 358 δισ. ευρώ) δεν μπορεί να αποπληρωθεί ποτέ στην πράξη, ούτε χρειάζεται. Το ζητούμενο θα πρέπει να είναι κατ’ αρχάς η μη αύξησή του, δηλαδή η μη παραγωγή νέων χρεών, κάτι που προφανώς δεν έχει επιτύχει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Αυτό που μπορεί να γίνει είναι η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, ώστε να μπορεί να εξυπηρετηθεί με όσο το δυνατόν μικρότερο κόστος για την οικονομία και κατά συνέπεια για τους Έλληνες πολίτες. Προϋπόθεση βασική η συνεχής μεγέθυνση του ΑΕΠ.

Το μικρότερο κόστος έχει δύο όψεις: Μια χρηματοοικονομική/ δημοσιονομική, δηλαδή μικρότερο κόστος εξυπηρέτηση μέσω της πληρωμής τοκοχρεολυσίων (πληρωμή τόκων και αναχρηματοδότηση χρεολυσίων) και μια σχετιζόμενη με την μικρότερη δυνατή απορρόφηση πόρων από το εισοδηματικό κύκλωμα, ώστε να μην εμποδιστεί η μεγεθυντική διαδικασία της οικονομίας.

Τώρα, τα δάνεια GLF δεν φέρουν επιτοκιακό κίνδυνο είναι “κλειδωμένα” με “αντισταθμίσεις” στις οποίες έχει προβεί ο ΟΔΔΗΧ. Αν η Ελλάδα επέλεγε να μην αποπληρώσει πρόωρα τα δάνεια GLF, ο κρατικός προϋπολογισμός δεν θα είχε καμία επιβάρυνση από μια πιθανή άνοδο του Euribor. Είτε το Euribor πήγαινε στο 0% είτε στο 5%, η Ελλάδα θα συνέχιζε να πληρώνει το ίδιο σταθερό, χαμηλό επιτόκιο μέχρι τη συμβατική λήξη των δανείων αυτών. Ο ΟΔΔΗΧ χρησιμοποίησε παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα (Interest Rate Swaps), και μέσω αυτών μετέτρεψε το κυμαινόμενο επιτόκιο σε σταθερό (γύρω στο 1,5%) για όλη τη διάρκεια ζωής των δανείων. 

Η πρόωρη αποπληρωμή τους προφανώς δεν δημιουργεί κέρδος από τη διαφορά επιτοκίου με το αντίστοιχο επιτόκιο των πόρων που χρησιμοποιήθηκαν για την αποπληρωμή. Μάλλον ζημία προκαλεί διότι τα ταμειακά διαθέσιμα, σύμφωνα με τους υπάρχοντες υπολογισμούς, αποδίδουν 1,76% περίπου. Συνεπώς υπάρχει αρνητικό spread (αρνητικό carry) -0,26%…

Το όφελος από την πρόωρη αποπληρωμή

Το χρηματοοικονομικό όφελος από την πρόωρη αποπληρωμή προέρχεται από το κεφαλαιακό κέρδος που προκύπτει από το “σπάσιμο” των interest rate swaps που αντιστάθμιζαν τα δάνεια GLF και που παύουν να υφίστανται με την πρόωρη αποπληρωμή. Τα swaps υποχρέωναν τις αντισυμβαλλόμενες τράπεζες να πληρώνουν στην Ελλάδα το τρέχον κυμαινόμενο επιτόκιο Euribor3μηνου και να εισπράττουν από τον ΟΔΔΗΧ το “κλειδωμένο” σταθερό επιτόκιο 1,5%.

Αυτή η θετική διαφορά (που διακυμαίνεται με βάση την τιμή του Euribor 3μηνου) αποτελεί κεφαλαιακό κέρδος υπέρ της Ελλάδος για όλα τα έτη ζωής του δανείου. Άρα όσο υψηλότερη η τιμή του Euribor 3μηνου, τόσο μεγαλύτερο το κέρδος για την Ελλάδα. Φυσικά ισχύει και το αντίθετο στην περίπτωση μείωσης του Euribor.  

Εκείνο που μπορούμε να σημειώσουμε είναι το εξής: Ο ΟΔΔΗΧ εκτίμησε ότι κατά πάσα πιθανότητα το Euribor 3μηνου έχει φθάσει σε επίπεδο υψηλό και μάλλον έχει περισσότερες πιθανότητες να μειωθεί παρά να αυξηθεί μελλοντικά και έσπευσε να κατοχυρώσει τα κεφαλαιακά κέρδη. Όμως οι πρόσφατες εξελίξεις για την εξέλιξη των επιτοκίων φαίνεται να μην τον δικαιώνουν. Τα επιτόκια μάλλον θα αυξηθούν…

Για επικοινωνιακούς λόγους… 

Προφανώς διαπιστώνεται βιασύνη για την πρόωρη αποπληρωμή και μάλλον γίνεται κυρίως για πολιτικούς και επικοινωνιακούς λόγους (για να παρουσιαστεί μια εντυπωσιακή και γρήγορη μείωση του δείκτη ΔΧ/ΑΕΠ στις αγορές και στους ψηφοφόρους, θυσιάζοντας ένα μέρος των καθαρών χρηματοοικονομικών κερδών που θα είχαμε αν περιμέναμε. Άρα μπορεί να καταλογιστεί λάθος timing. Το να ρευστοποιείς ένα περιουσιακό στοιχείο (το swap) που σου αποφέρει κέρδη ενώ η αγορά ανεβαίνει, χρηματοοικονομικά θεωρείται πρόωρη έξοδος.

Επίσης η μείωση των διαθεσίμων σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας αυξάνει το ρίσκο της χώρας. Ήδη η παγκόσμια αγορά ομολόγων βρίσκεται σε αναταραχή με σαφείς ενδείξεις ανόδου: Η απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων της Ιαπωνίας άγγιξε το 3% για πρώτη φορά από το 1996, οι αποδόσεις των 30ετών βρετανικών ομολόγων έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο από το 1998, ενώ η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου ανέβηκε σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από τον Ιανουάριο του περασμένου έτους.

Η απόδοση του δείκτη του Bloomberg για τα κρατικά ομόλογα παγκοσμίως αυξήθηκε στο 3,72%, το υψηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2008. Μην ξαναρχίσουμε πάλι τα παραμύθια της «θωρακισμένης οικονομίας» και ότι η Ελλάδα «δανείζεται χαμηλότερα από την Ιταλία και Γαλλία»... Η μυλωνού τον άνδρα της με τους πραγματευτάδες!

Νομίζω ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από την προσπάθεια πολιτικής εκμετάλλευσης από την κυβέρνηση μιας χρηματοοικονομικής πράξης, σε καθεστώς αβεβαιότητας, αμφιβόλου συνέπειας τόσο χρηματοοικονομικά (με βάση το κόστος ευκαιρίας) όσο οικονομικά, αλλά και με βάση το διεθνές περιβάλλον…