Πως το κεφάλαιο έχει κάνει αεροπειρατεία στο κράτος – Η ελληνική περίπτωση

Η σχέση Κράτους-Οικονομίας βρίσκεται σε φάση μετάλλαξης για ακόμα μία φορά, καθώς ιστορικά – ανάλογα με τα δεδομένα της περιόδου – η σχέση αυτή αλλάζει μορφή και στοχεύσεις. Ανακυκλώνεται, όμως, στη βασική της μορφή με πολιτικές προσεγγίσεις αλλά και λάθη που συχνά επαναλαμβάνονται.

Σήμερα το Κράτος έχει υποταχθεί στην οικονομία. Διεθνώς και κατ΄επέκταση εγχωρίως. Αυταπόδεικτα μικρές οικονομίες δύσκολα μπορούν να αποκλίνουν από τις διεθνείς νόρμες. Μπορούν όμως να απομονώσουν τα δυναμικά εκείνα στοιχεία που θα διαφοροποιήσουν την οικονομία σε μία πιο εθνοκεντρική οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική.

Η εύκολη επωδός του πολιτικού συστήματος – κυρίως μετά την κρίση χρέους της χώρας – για την αδυναμία ουσιαστικής ελληνοκεντρικής ανάπτυξης, επικεντρώνεται σε διεθνείς κρίσεις. Είναι παθογένειες που διαχρονικά προσφέρουν άλλοθι για τις αποτυχίες των κυβερνήσεων να δώσουν έναν «έντιμο» και ουσιαστικό ρόλο στο κράτος.

Διεθνείς και εγχώριες κρίσεις

Η κρίση του 2009 αντέστρεψε προσωρινά την “υποταγή” του Κράτους λόγω του “επιβαλλόμενου” ρόλου του στην μνημονιακή προσαρμογή. Στην ουσία εργαλειοποιήθηκε η υπόστασή του καθώς και οι λειτουργοί τους στο όνομα της ανασυγκρότησης. Δυστυχώς, οι υφιστάμενες παθογένειες που «εξυπηρετούσαν» διαχρονικά το πολιτικό σύστημα δεν έδωσαν την δυνατότητα ανασύνταξης της φιλοσοφίας λειτουργίας του και του ρόλου του. Μετά το πέρας των μνημονίων η “υποταγή” του Κράτους στην οικονομία επανήλθε ως αξιακή πραγματικότητα.

Τα μνημόνια αντιπροσώπευαν την σκληρότερη μορφή υποταγής της οικονομίας σε ένα ιστορικά παρεμβατικό κράτος, χωρίς όμως να επιδιώκεται μέσα από την στρεβλότητα αυτή να δομηθεί μία νέα φιλοσοφία λειτουργίας του. Ακόμα και με την ευρύτερη έννοια της συμμετοχής της οικονομίας στο ευρύτερο σύνολο της ΕΕ. Για άλλη μία φορά υπήρξε “βολική” η “δημιουργική καταστροφή” του Κράτους με την επίφαση της λογιστικής σμίκρυνσής του. Χάθηκε όμως η πραγματικά δημιουργική ανασύσταση, με αποτέλεσμα σήμερα η λειτουργία του Κράτους “υπό τα δεσμά” των στρεβλοτήτων να αναδεικνύει συνεχώς παθογένειες.

Το Κράτος έρμαιο των παθογενειών του

Η κατ’ επίφαση εκ νέου “υποταγή” του Κράτους στην οικονομία υπάρχει για να προασπίσει -μέσω των υφιστάμενων παθογενειών- μία ιδιότυπη και κατευθυνόμενη μεγέθυνση συγκεκριμένων κλάδων, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο ως προς την τήρηση των κανόνων της αγοράς που θεωρητικά στηρίζουν την ελεύθερη οικονομία. Αντί δηλαδή το Κράτος να αναδεικνύει την ορθή λειτουργία των στοιχείων της οικονομίας, επί της ουσίας χειραγωγείται έμμεσα από τις παθογένειές του με αποτέλεσμα τη “διασφάλιση” της λειτουργίας ειδικών συμφερόντων ως μία ένδειξη κατ’ επίφαση ελεύθερης οικονομίας.

Η λανθασμένη πορεία του πλαισίου λειτουργίας Κράτους και Οικονομίας δύσκολα αναστρέφεται. Ειδικά σε περιόδους διεθνών κρίσεων. Κατά συνέπεια, η ζημιά έχει γίνει. Διορθωτικές κινήσεις όμως είναι δυνατόν να επιφέρουν βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα ανάσχεσης με απώτερο στόχο την σταδιακή επαναφορά σε υγιή και, μακροπρόθεσμα, αναπτυξιακά δεδομένα.

Ίσως είναι κατάλληλη περίοδος επαναφοράς των παλαιών ξεχασμένων πενταετών προγραμμάτων. Άλλωστε ο υπό την καθοδήγηση του Κράτους αυξημένος κρατικός παρεμβατισμός με στόχο την εξάλειψη των στρεβλοτήτων και την “υπόδειξη” μίας νέας πορείας δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί ως ανασχετικός της ελεύθερης οικονομίας.

Τουναντίον, η δομικά ορθή παρεμβατική λειτουργία είναι δυνατόν να επαναφέρει την “καρτελοποιημένη” οικονομία στην “ελεύθερή” της μορφή. Καλόν θα είναι να θυμηθούμε για παράδειγμα τους λόγους που οδήγησαν τον Παναγή Παπαληγούρα των κυβερνήσεων Καραμανλή στην κρατικοποίηση των τραπεζών του Ανδρεάδη, που την περίοδο εκείνη δρούσαν ως ιδιότυπο καρτέλ εκτός ελεγκτικών πλαισίων της Τραπέζης Ελλάδος.

Ο έλεγχος του κράτους στην οικονομία

Η επαναφορά του ρόλου ενός Υπουργείου Συντονισμού με βάση επίβλεψης τον αναγκαίο σχεδιασμό και την υπαγωγή της πορείας εξυγίανσης σε πενταετή σχεδιασμό είναι δυνατόν να δώσει ένα πρώτο στίγμα αποτελεσματικότερου ευρύτερου συντονισμού σε πολιτικό επίπεδο και όχι σε επίπεδο ελέγχου από το γραφείο του Πρωθυπουργού.

Σήμερα, άλλωστε, η παρεμβατική λειτουργία του Κράτους γίνεται κεκαλυμμένα. Κατευθύνσεις δίδονται με άγνωστα επί της ουσίας χαρακτηριστικά. Στοχεύσεις μέσω γενικών εξαγγελιών της Κυβέρνησης που όμως στην πορεία ακυρώνονται ή αυτοαναιρούνται από τα ίδια τα δεδομένα της πορείας τη οικονομίας και των ατυχών στοχεύσεων.

Ο πολίτης έχει απαξιώσει το Κράτος

Σε αυτή την καθοδική πορεία του αναπτυξιακού αφηγήματος αρκείται η Κυβέρνηση στην επικοινωνιακή “χειραγώγηση” των Ευρωπαίων μέσω “επιστροφής” των δανεικών με πρόωρες αποπληρωμές χρέους, καθώς και την “απένταξη” προγραμμάτων από το Ταμείο Ανάκαμψης, αφήνοντας τον κύριο Σκέρτσο να “αναζητήσει” αλλού τα κονδύλια που θα χρηματοδοτήσουν τα προγράμματα που απεντάχθηκαν. Κι αυτό σε μία αδύναμη Ευρώπη όπου ο Μάριο Ντράγκι παρουσιάζει το Rhine Group, με στόχο να αναδειχθούν πολιτικές που ως πρόκληση θα έχουν την “αποφυγή της ευρωπαϊκής παρακμής”.

Οι πολίτες σήμερα στην δύσκολη καθημερινότητά τους έχουν υποταχθεί σε “οργανωτικές” μορφές που διεκδικούν κυριαρχία ανώτερη από την εξουσία του Κράτους ή την συναγωνίζονται: κόμματα, σωματεία, επιχειρηματικά συμφέροντα κλπ που πηγάζουν από τις ανάγκες της καθημερινής επιβίωσης. Ο σύγχρονος πολίτης – παρά την απαξίωση – θέλει να αισθάνεται ακόμα μέλος του κόμματος, της κοινωνικής τάξης ή κάποιας οργάνωσης.

Με βάση αυτή την αξιολογική διαπίστωση, ο πολίτης έχει απαξιώσει στην συνείδηση του τόσο το Κράτος, όσο και τα κόμματα. Μία διαπίστωση που εάν δεν αντιστραφεί, εγκυμονεί κινδύνους για την συνέχεια. Κατ΄ επέκταση, είναι ανάγκη το κράτος να ανακτήσει την αξιοπιστία του έναντι των πολιτών. Μόνον τότε θα καταστεί δυνατή η ανάκτηση της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος.