Στις πλάτες της ελληνικής οικονομίας η πρόωρη αποπληρωμή χρέους

Αυτό το κυβερνητικό “αφήγημα” (ή “παραμύθι” σημαίνει στην πραγματική ελληνική γλώσσα!) για τα οφέλη από τις αποπληρωμές χρέους ξεπερνά πιά ως πρόκληση την υποτίμηση της νοημοσύνης των πολιτών, τη λοιδορία των αρχών του Δημοσιονομικού Δικαίου και του Δημόσιου Λογιστικού και την αρρήκτως συνδεδεμένη με το κράτος δικαίου λογοδοσία, διαφάνεια και χρηστή διαχείριση των εθνικών πόρων και δανείων.

Άρχισε, κυρίως, τον περασμένο Μάϊο από τον Κυριάκο Μητσοτάκη που χαρακτήρισε στη γνωστή κυριακάτικη ανάρτησή του (10 Μάϊου 2026) ως «σημαντική είδηση της εβδομάδας την απόφασή μας να προχωρήσουμε σε μία ακόμη πρόωρη αποπληρωμή χρέους, ύψους 6,9 δισ. ευρώ, έναντι των πρώτων δανείων διάσωσης που είχε λάβει η Ελλάδα από ευρωπαϊκές χώρες» και τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη (δύο ημέρες νωρίτερα, στις 8 Μαΐου 2026, στην ομιλία του στο Gala Dinner του 7ου Συνεδρίου του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με θέμα “The World in Disruption”).

Φυσικά, ακολούθησε (λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή!) ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας στην ετήσια έκθεση, στην ενδιάμεση έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική και σε κάθε σχεδόν συνέντευξη ή ομιλία, με την παρουσίαση από όλους (ταυτόσημα σχεδόν) τα τάχα οφέλη από αυτή τη «στρατηγική» (έτσι χαρακτηρίζεται!).

Το “παραμύθι” αυτό ήρθε πάλι ανεμπόδιστα, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ και, όπως πάντα, το Ελεγκτικό Συνέδριο, στην επικαιρότητα (βλέπε ρεπορτάζ της συναδέλφου Όλγας Μαύρου στο SLpress, 17.8.2026) με σχετικό δημοσίευμα του Bloomberg, όπου ελληνικές «πηγές» (τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια!) παρουσιάζουν τα γνωστά θαυμαστά οφέλη από τη συνέχιση των πρόωρων αποπληρωμών χρέους και το 2026 με άλλα 13 δις. ευρώ. Αυτό το “νιάου νιάου” επιβεβαίωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης την επομένη (18 Αυγούστου 2026) όχι στα “κεραμίδια”, αλλά σε ανάρτησή του χαρακτηρίζοντας ως «νέα εθνική επιτυχία» (θα μας ματιάσουν την απόφαση αυτή της κυβέρνησης.

Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ (κι εκείνος είναι που άρχισε τις αποπληρωμές το… 2019!) αντέδρασαν εκτιμώντας ευστόχως ότι η “στρατηγική” αυτή αποσκοπεί στη δημιουργία εντυπώσεων (η κυβέρνηση επιλέγει να “διαφημίζει” τη μείωση του χρέους στις αγορές και στους ξένους οίκους), αλλά επαναλαμβάνοντας αστόχως το κυβερνητικό «αφήγημα» για «οικονομική υπεραπόδοση» και «πλεονάσματα», τα οποία, όπως τονίζουν, πρέπει να κατευθύνονται στην πραγματική οικονομία.

Αλλά, όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες μας, αυτή η πληθωριστική «υπεραπόδοση» είναι αποτέλεσμα όχι της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», όπως διαλαλούν συνεχώς οι Πιερρακάκης, Στουρνάρας και άλλοι «θεσμικοί» λογοδότες, αλλά από υπερφορολόγηση, από… κρατικά «φέσια» και από πλημμελή εφαρμογή της δημόσιας λογιστικής και για το χρέος.

Δηλαδή, τα πλεονάσματα είναι πλασματικά και, συνεπώς, όλα τα άλλα για τα οποία η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση, ότι, δηλαδή, με τις αποπληρωμές χρέους «θα στερείται η επόμενη κυβέρνηση από πολύτιμα εργαλεία άσκησης κοινωνικής πολιτικής σε περίπτωση νέας διεθνούς κρίσης» είναι “νεκρά”, όπως μας διδάσκει ο Λουκιανός στο έργο του “Νεκρικοί Διάλογοι” με τη γνωστή απάντηση του απένταρου φιλόσοφου Μενίππου στον Χάρωνα «οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος».

Τί λένε τα επίσημα στοιχεία

Αν, όμως, μελετούσαν προσεκτικότερα και επεξεργάζονταν τα έστω πλημμελή (κατά παραβίαση βασικών αρχών κατάρτισης και εκτέλεσης των προϋπολογισμών) δημοσιονομικά στοιχεία Γενικής Κυβέρνησης που ανακοινώνει κάθε μήνα με τα αντίστοιχα Δελτία το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (Γενικό Λογιστήριο του Κράτους), όπως έκανε η ταπεινότητά μου (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα) και τα συνεχώς επαναλαμβανόμενα ίδια ευρήματα σε όλες σχεδόν τις εκθέσεις επί του Απολογισμού και του Ισολογισμού του Κράτους του Ελεγκτικού Συνεδρίου και για το χρέος (εντοπίσθηκαν αδυναμίες το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει το δημόσιο χρέος που κι αυτό εφαρμόζεται ελλιπώς!) και ενίσχυαν τη δημόσια συζήτηση μέσω του Τύπου, όπως προτείνει ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας, και της Βουλής, δεν θα άφηναν την κυβέρνηση να λέει αυτό κι άλλα παραμύθια.

Σημειώνω ότι τα ίδια παραμύθια λέει η κυβέρνηση Μητσοτάκη και για τα υψηλά πρωτογενή «πλεονάσματα», τη «μείωση 83 φόρων», την «ισχυρή ανάπτυξη» (με την αύξηση του ΑΕΠ με βασικό μοχλό την κατανάλωση και τον… πληθωρισμό) ως αποτέλεσμα μάλιστα του άλλου παραμυθιού, δηλαδή της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», με τους ίδιους παραπάνω υμνωδούς.

Απογοητευτικά αποτελέσματα

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη από το 2019 έως το 2025 προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές δανείων ύψους περίπου 36 δισ. ευρώ προβάλλοντας τα ίδια οφέλη, από τα οποία μερικά παρουσίασαν ελληνικές “πηγές” στο Bloomberg, όπως «διαγενεακή … αλληλεγγύη, ότι, δηλαδή οι πόροι της σημερινής γενιάς αξιοποιούνται για την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των επόμενων γενεών» (ζήσε, μαύρε μου να φας … σανό!), «μείωση του συνολικού χρέους και ετήσιων δαπανών για τόκους, του κόστους εξυπηρέτησής του», «δημιουργία περισσότερου δημοσιονομικού χώρου για την κοινωνία, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη κλπ» τάχα, «τα ταμειακά διαθέσιμα δεν χρησιμοποιούνται για αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις ή παροχές διότι, λόγω των υφιστάμενων δημοσιονομικών κανόνων, οι πόροι αυτοί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιπλέον δαπάνες» τάχα, κλπ.

Όμως, από τα διαχρονικά στοιχεία (υπουργείο Οικονομικών, ΟΔΔΗΧ) για την εξέλιξη του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης και του ΑΕΠ, αλλά και τη μεσοσταθμική διάρκεια και μεσοσταθμικό κόστος του δανεισμού προκύπτουν ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις που δεν δικαιολογούν τον κυβερνητικό χαρακτηρισμό της «στρατηγικής» της πρόωρης αποπληρωμής χρέους ως … «σημαντικής» (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα):

• Η μέση υπολειπόμενη φυσική διάρκεια του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης το 2025 ήταν 16,38 ετών, έναντι 18,32 το 2017, 18,17 το 2018 και 20,53 το 2019, δηλαδή χειρότερη!
• Το µεσοσταθµικό κόστος του νέου δανεισµού – εκτός των τίτλων µε συµφωνία επαναγοράς (repos) – ανήλθε το 2019 σε 1,65% και 1,39% το 2018, ενώ σήμερα είναι πάνω από 3%.
• To μεσοσταθμικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σήμερα, σε ταμειακή βάση, είναι στα ίδια περίπου επίπεδα ή λίγο υψηλότερα με τα αντίστοιχα το 2019 και 2018! Από τον παραπάνω πίνακα προκύπτει, άλλωστε, ότι το 2018, το συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ήταν 13,3 δις. ευρώ (7,6 χρεολύσια και 5,7 τόκοι), έναντι 20,6 δις. ευρώ το 2025 (12,7 δισ. ευρώ χρεολύσια και 7,9 δισ. ευρώ τόκοι).
• Από το 2019 έως και το 2025 το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε κατά 49,9 δισ. ευρώ ή 14%, μολονότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 63,2 δις. ευρώ ή 34,1% (κυρίως λόγω … πληθωρισμού!).
• Αντιθέτως, από το 2009 έως και το 2019 το μεν ΑΕΠ παρουσίασε μείωση κατά 52,3 δισ. ευρώ ή 22%, το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης (χωρίς επενδυτικές βαθμίδες και ευνοϊκές αξιολογήσεις και αποπληρωμές), αυξήθηκε μόνο κατά 57,8 δις. ευρώ ή κατά 19,4% ενώ, κανονικά, θα έπρεπε να είχε πάει στα… ουράνια, σύμφωνα με το φαινόμενο της «χιονοστιβάδας» (μεταβολή ΑΕΠ και επιτοκίων!).
• Επιβαρύνονται και η σημερινή και «πάσαι αι γενεαί», καθώς το “μαξιλάρι” των ταμειακών διαθεσίμων “φουσκώνει” και από τα πρωτογενή πλεονάσματα, που δεν είναι αποτέλεσμα της «προνοητικότητας της οικονομικής πολιτικής» και της «συνετής δημοσιονομικής πολιτικής», αλλά των υπερεσόδων από τον φορομπηχτισμό και την προτίμηση να πληρώνονται κανονικά οι δανειστές και όχι οι προμηθευτές του Δημοσίου με τη διόγκωση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και οι φορολογουμένοι με την καθυστέρηση επιστροφής φόρων (συνολικά πάνω από τρία δισ. ευρώ!).

Κι όμως, η πρόωρη αποπληρωμή χρέους σημαίνει … αύξηση του συνολικού κόστους εξυπηρέτησης με χρεολύσια και τόκους (βλέπε πίνακα).

Από τις παραπάνω διαπιστώσεις για την αναποτελεσματικότητα της “στρατηγικής” της πρόωρης αποπληρωμής χρέους προκύπτει ότι, με εξαίρεση τη σκοπιμότητα για διεθνείς εντυπώσεις και αχαλίνωτο νέο δανεισμό (μακάρι να ήταν για επενδύσεις), επιβάλλεται, ιδιαίτερα σήμερα που κυκλώνεται η χώρα από αβεβαιότητες και χιονοστιβάδα διαρθρωτικών προβλημάτων, να διατηρούνται σε ικανοποιητικά επίπεδα τα ταμειακά διαθέσιμα, αλλά όχι με ανάλωση του εισοδήματος των οικογενειακών προϋπολογισμών. Αυτή η πρόταση δεν είναι της ταπεινότητάς μου, αλλά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Τράπεζας τη Ελλάδος, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και των διεθνών οργανισμών στις γνωστές διπλωματικές εκθέσεις στο τέλος.

Μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις

Μετά τον παραπάνω αντίλογο, επιτρέψτε μου, για την οικονομία της συζήτησης, να κάνω μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις.

1. Ταμειακά διαθέσιμα: Το πρώτο “μαξιλάρι” δημιουργήθηκε επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ το 2018 με την εκταμίευση της τελευταίας δόσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) ύψους 15 δις. ευρώ, με την οποία ολοκληρώθηκε το τρίτο πρόγραμμα στήριξης της ελληνικής οικονομίας, στις 20 Αυγούστου 2018 και με την οποία το δημόσιο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε σημαντικά (από 328,7 δισ. ευρώ το 2017 σε …359,3 δισ. ευρώ το 2018) .
2. Πρόωρη αποπληρωμή χρέους άρχισε από τον Μάϊο του 2019 (2,7 δισ. ευρώ) και η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (βλέπε πίνακα)
3. Τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα (περίπου στο 18% του ΑΕΠ ή 40 περίπου δισ. ευρώ!) ενισχύονται, μεταξύ άλλων, κι από τους… «καταργημένους» (επανήλθαν μαζί με το «επιτελικό κράτος» από το 2020, τηρούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος και λειτουργούν εκτός Προϋπολογισμού, τουτέστιν οι κινήσεις τους δεν παρακολουθούνται αναλυτικά) ειδικούς (“κρυφούς”) λογαριασμούς (περίπου οκτώ δισ. ευρώ) και από προθεσμιακές καταθέσεις σε εμπορικές τράπεζες.
4. Κατά τον έλεγχο των λογιστικών εγγραφών στον λογαριασμό των ταμειακών διαθεσίμων από το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίστηκαν σφάλματα, τα οποία σχετίζονται με την ορθότητα, την πληρότητα και την ορθή ταξινόμηση των στοιχείων του ενεργητικού (εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ!) και τα οποία επηρεάζουν την αξιοπιστία των οικονομικών καταστάσεων.
5. Τα ταμειακά διαθέσιμα μπορεί να μη χρησιμοποιούνται για την κοινωνία (αυξήσεις μισθών και συντάξεων κλπ), μπορεί όμως να διατίθενται μερικές… εκατοντάδες εκατ. ευρώ από το κράτος σε διάφορους δημόσιους «φορείς»!
6. Δεν είναι αληθές ότι από τα ταμειακά διαθέσιμα γίνεται μόνο αποπληρωμή του χρέους, καθώς μόνο περίπου το 26% αυτού του αποθεματικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό.
7. Τα δάνεια των μνημονίων διέπονται από ευνοϊκούς όρους: Δεν είναι αλήθεια ότι τα δάνεια του επίσημου τομέα (EFSF, ESM, δάνεια GLF) είναι ακριβά, καθώς, όπως επισημαίνουν η Τράπεζα της Ελλάδος και το Ελεγκτικό Συνέδριο, στο μεγαλύτερο μέρος έχουν ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής (χαμηλά επιτόκια, μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, αναβολή καταβολής τόκων, περίοδος χάριτος για την απόσβεση μέρους των δανείων κλπ).