Στο χρέος θα βρούμε την υποτονική ανάπτυξη
29/08/2024![Στο χρέος θα βρούμε την υποτονική ανάπτυξη, ΡΟΥΠΑΣ](https://slpress.gr/wp-content/uploads/2024/08/stock-birken-NhoASQjXSBs-unsplash-1-825x600.jpg)
Εν αναμονή των αξιολογήσεων από τον Καναδικό Οίκο DBRS και Moody’s εντός του Σεπτεμβρίου, εύλογα τίθενται κάποια ερωτήματα από κάποιον που δεν είναι οικονομολόγος. Ποια είναι η σωστή ανάγνωση του ύψους του χρέους της χώρας; Ίσως βέβαια να υπάρχουν δύο αναγνώσεις.
Μίας μακροπρόθεσμης ανάλυσης, που αφορά το χρέος σαν απόλυτο νούμερο (σήμερα 407 δις ευρώ, ενώ το 2012 ήταν 367 δις ευρώ) και μίας βραχυπρόθεσμης προσέγγισης, ενταγμένης στην βραχυπρόθεσμη δυναμική του ΑΕΠ, σύμφωνα με την οποία το χρέος στο τέλος του 2024 αναμένεται στο 174% του ΑΕΠ. Αυτά τα ερωτήματα θα αναδειχθούν πιο έντονα κατά την συζήτηση του προϋπολογισμού.
Δυστυχώς, με τις εκτιμήσεις για την ανάπτυξη για το 2025 και ίσως το 2026 να οριοθετούν μέση αύξηση περίπου 2,2% (με μειωμένο πληθωρισμό), το ενδιαφέρον του πολίτη επικεντρώνεται στην πρώτη προσέγγιση του χρέους. Δηλαδή τα 407 δις ευρώ ως απόλυτο νούμερο. Μπορεί με βάση τις παρεμβάσεις το 2012 από την ΕΕ να προσδιορίζεται ως χρέος αυτό της Γενικής Κυβέρνησης (352 δις ευρώ σήμερα). Μπορεί η διάρθρωσή του, καθώς και η περίοδος κατά την οποία οι αποπληρωμές θα βαραίνουν περισσότερο τον προϋπολογισμό να αποτελούν το βραχυπρόθεσμο ζητούμενο για τους οίκους αξιολόγησης.
Η ελληνική ανάπτυξη
Η αλήθεια όμως παραμένει, ότι με ρυθμούς ανάπτυξης όπως αυτοί που αναμένονται, το απόλυτο ύψος του χρέους θα συνεχίσει να αυξάνεται. Στην παρούσα φάση η ουσία των επισημάνσεων δεν στοχεύουν στην ανάλυση της διάρθρωσης του χρέους σε Ομόλογα και Repos ή Δάνεια μηχανισμών στήριξης. Αυτά τα μεγέθη έχουν μία εν δυνάμει ελαστικότητα που είναι δυνατόν να προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες και τη «διάθεση» ωραιοποίησης ή μη. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να αξιολογείται ως ρίσκο του ποιος κατέχει το βραχυπρόθεσμο χρέος (Repos) σε πρώτη φάση. Τις νέες εκδόσεις μακροπρόθεσμου χρέους σε δεύτερη φάση.
Ας μην διαφεύγει της προσοχής μας – μετά από 15 χρόνια – πως κατά την κρίση του 2009 αναδείχθηκε η χρηματοδοτική στρεβλότητα της περιόδου κατά την οποία οι Ελληνικές τράπεζες κατείχαν δυσανάλογα μεγάλο τμήμα, για τα πιστοδοτικά μεγέθη τους, ύψος κρατικών ομολόγων. Κατοχή που υφίστατο για πολλά χρόνια, καθώς επί της ουσίας ήλεγχαν τη διάθεση των εκδόσεων και τη δευτερογενή αγορά με σημαντικά κέρδη για τους ισολογισμούς τους. Θα σταθώ στη σημερινή εικόνα των 53 δις ευρώ Repos, με δεδομένη την σημαντική συμμετοχή του εγχώριου τραπεζικού συστήματος.
Το ζήτημα που τίθεται αφορά ένα άλλο επίπεδο. Κατά την άποψή μου, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως το «αντικλείδι» χρηματοδότησης του αναπτυξιακού ελλείμματος της χώρας. Δηλαδή, επί της ουσίας, καλύπτει τη διαφορά μεταξύ του υφιστάμενου και προβλεπόμενου ελάχιστου ρυθμού «συντήρησης» της ανάπτυξης (2,2%) και του αναγκαίου «δυναμικού» ρυθμού ανάπτυξης που θα ήταν δυνατόν να επιτύχει η χώρα κάτω από άλλης μορφής αναπτυξιακό σχεδιασμό. Αυτό το «αναπτυξιακό κενό» πρέπει να αναλυθεί με βάση την αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κατά 1,7 δις το πεντάμηνο Ιανουάριος – Μάιος 2024, λόγω της ανησυχητικής διεύρυνσης του εμπορικού ελλείμματος κατά 2,3 δις ευρώ το ίδιο διάστημα.
Υποτονική ανάπτυξη
Ένα «αναπτυξιακό έλλειμμα», που θα μπορούσε με μία απλή αντιστοίχιση να διαμορφώνεται μέσα από το συνολικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών των 9,1 δις ευρώ. Άλλωστε, με 2% μέση ανάπτυξη, η επίτευξη επιπέδου ΑΕΠ προ κρίσης 2009 φαντάζει ως πρόκριμα ευγενούς πόθου. Από την οπτική της σύντομης μικροανάλυσης, προκύπτει πως σε περίπτωση διεθνών κρίσεων, η χώρα δεν έχει αποκτήσει την «αμυντική αναπτυξιακή διάρθρωση» που θα της επιτρέπει να ξεπεράσει τους σκοπέλους.
Η κύρια διαφορά των κρίσεων που αντιμετωπίζονται αλλά και αυτών που θα κληθεί η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει, είναι αυτές που πλέον εμφανίζονται σε κύκλους λίγων ετών. Διαρκούν δε πολύ λιγότερο από προγενέστερους κύκλους κρίσεων, απαιτώντας όμως δυναμικά αντανακλαστικά από τις οικονομίες και δυνατότητα ευέλικτων δομών αναζήτησης λύσεων. Στοιχεία που δεν έχει αναδείξει Ελληνική οικονομία, παρά την εμπειρία της κρίσης του 2009.
Ίσως δεν είναι τυχαία η τοποθέτηση της ομάδας στρατηγικής των επιτοκίων της JP Morgan, ότι «παρότι εξακολουθεί να διατηρεί την εποικοδομητική της στάση για τις προοπτικές των ελληνικών ομολόγων και της χώρας, κλείνει το trade για τα ελληνικά δεκαετή ομόλογα έναντι των ιταλικών δεκαετών ομολόγων που είχε ανοίξει πέρυσι τον Νοέμβριο». Έστω και αν το ύψος συμμετοχής του επενδυτικού οίκου είναι μικρό, η σημειολογία της απόφασης είναι δεδομένη.
Οι αξιολογήσεις
Εν αναμονή των αξιολογήσεων το Σεπτέμβριο, η βαρύτητά τους, ανάλογα από την οπτική που επιλέγεται από τούς οίκους αξιολόγησης, θα αναδείξουν μία διπλή ανάγνωση: α) προσεκτικές επισημάνσεις με θετικό πρόσημο – χωρίς άλματα αξιολόγησης – με σκοπό να υπάρξει δυνατότητα μελλοντικών αρνητικών «διορθωτικών» εκτιμήσεων σε περίπτωση που η οικονομία δεν θα μπορέσει να ξεπεράσει μελλοντικές κρίσεις ή β) αξιολογήσεις με εμφανώς θετική προοπτική «επηρεαζόμενες» από διάθεσης εκ μέρους της κυβέρνησης ανάθεσης επενδυτικών έργων.
Σε κάθε περίπτωση, είναι καιρός η κυβέρνηση να μην εκλαμβάνει το «αξιόχρεο» ως εταίρων στήριξη μίας συνεχιζόμενης στρεβλής χρηματοδότησης βραχυπρόθεσμης αναπτυξιακής στόχευσης και θετικών δεικτών. Ας μη διαφεύγει της προσοχής της ότι το «υποθηκευμένο» μαξιλάρι αποτελεί «ασφάλεια» μόνον σε περιόδους κρίσεων. Είναι καιρός η κυβέρνηση, αποδεχόμενη τη λανθασμένη -βραχυπρόθεσμης στόχευσης- αναπτυξιακή πολιτική, να αρχίσει να σχεδιάζει την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της οικονομίας.
Οι αξιολογήσεις των «οίκων» πολύ δύσκολα προσαρμόζονται στις θετικές προοπτικές, ενώ αντίθετα, προσαρμόζονται με ταχύτατη δυναμική στις αρνητικές, όσο και αν κυβερνητικοί παράγοντες θεωρούν ότι «κάποιοι εξακολουθούν να υποτιμούν την νοημοσύνη των πολιτών προωθώντας fake news». Όσο και αν τα στατιστικά δεδομένα επιδέχονται ερμηνείες, καλόν θα είναι να «προσπαθήσει» η κυβέρνηση να μην καλύπτει την δύσκολη καθημερινότητα των πολιτών πίσω από «δείκτες ευημερίας» του οποίου δύσκολα θα κατανοήσει ο κάθε πολίτης που γυρίζοντας από τις ολιγοήμερες διακοπές του θα καλείται να γεμίσει το ψυγείο του, να πληρώσει το ρεύμα του και να καταβάλει την δόση του δανείου του. Εν αναμονή των αξιολογήσεων λοιπόν…