Νέα προκαταρκτική για υποκλοπές μετά τη μήνυση Κούλογλου

Σύμφωνα με την μήνυση, η επιμόλυνση του κινητού του κ. Κούλογλου έγινε κατά το διάστημα που συμμετείχε ως αναπληρωματικό μέλος της Εξεταστικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διερεύνηση της χρήσης των κατασκοπευτικών λογισμικών Predator και Pegasus. Αυτή η παρακολούθηση είχε διαπιστωθεί από τον Ιούλιο  από την Citizen Lab, αλλά ο κ. Κούλογλου και ο δικηγόρος του κ. Κεσσές ήθελαν αφ΄ενός να διαπιστώσουν αν θα κινείτο εν τω μεταξύ η ελληνική ή η βελγική δικαιοσύνη, αφ΄ετέρου επεδίωξαν να συγκεντρώσουν στοιχεία, ενώ έπαιξε καταλυτικό ρόλο η αρχειοθέτηση της υπόθεσης των υποκλοπών για το Predator.

Η μήνυση του πρώην ευρωβουλευτή που τίθεται υπό εισαγγελική έρευνα, στρέφεται ονομαστικά κατά των νομίμων εκπροσώπων- υπευθύνων της ισραηλινής κατασκευάστριας εταιρείας του επίμαχου λογισμικού, των οποίων ζητά τη δίωξη για αδικήματα σε βαθμό κακουργήματος και για πλημμελήματα -κατηγορίες που αφορούν την παραβίαση του απορρήτου επικοινωνιών, την παράνομη πρόσβαση σε σύστημα πληροφοριών ή σε δεδομένα καθώς και την παράνομη πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα.

Οι τρεις μήνες για τη προκαταρκτική

Ο εισαγγελικός λειτουργός που θα διενεργήσει την προκαταρκτική εξέταση θα καλέσει άμεσα σε κατάθεση ως πρώτο μάρτυρα τον Στέλιο Κούλογλου. Οσον αφορά το γιατί άφησε να παρέλθουν τρεις μήνες προτού καταθέσει μήνυση, η νομική ομάδα του Στέλιου Κούλογλου (με επικεφαλής τον δικηγόρο Ζαχαρία Κεσσέ) έπρεπε να στοιχειοθετήσει μια πολύ συγκεκριμένη έγκληση.

Η μήνυση αυτή δεν στρέφεται κατά γενικών ή άγνωστων δραστών στην Ελλάδα, αλλά στρέφεται ονομαστικά εναντίον των νόμιμων εκπροσώπων της ισραηλινής εταιρείας NSO Group στο εξωτερικό. Αυτό απαιτούσε ακριβή νομική τεκμηρίωση για κακουργηματικές πράξεις (παραβίαση απορρήτου, παράνομη πρόσβαση σε συστήματα κ.λπ. βάσει του ελληνικού αλλά και του διεθνούς δικαίου.

Όπως δήλωσε ο ίδιος ο δικηγόρος του κατά την κατάθεση της μήνυσης, παρόλο που η παγίδευση ήταν γνωστή, καμία εγχώρια θεσμική αρχή (όπως η Αρχή Κυβερνοασφάλειας) δεν είχε κινηθεί αυτεπάγγελτα για να εξετάσει το ζήτημα. Βλέποντας ότι δεν υπήρχε καμία επίσημη αντίδραση για τη χρήση του Pegasus, ο Στέλιος Κούλογλου «αναγκάστηκε να πάρει την κατάσταση στα χέρια του δικαστικά».

Στο μεσοδιάστημα (περίπου στα τέλη Ιουλίου), ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου έθεσε στο αρχείο τη μεγάλη δικογραφία για το λογισμικό Predator. Η πλευρά Κούλογλου κινήθηκε στρατηγικά ώστε να ανοίξει ένας εντελώς νέος, αυτόνομος κύκλος ερευνών για το Pegasus, ο οποίος δεν θα μπορούσε νομικά να συσχετιστεί ή να «συμπαρασυρθεί» στο αρχείο με την προηγούμενη υπόθεση.

Πώς “βάζουν” το Pegasus στο κινητό;

Το Pegasus είναι ένα από τα πλέον προηγμένα λογισμικά κυβερνοπαρακολούθησης (spyware) που έχουν αναπτυχθεί διεθνώς, το οποίο έχει τη δυνατότητα επιμόλυνσης χωρίς να χρειάζεται ο κάτοχος του τηλεφώνου να προχωρήσει σε κάποια ενέργεια. Παράλληλα, η ιδιαιτερότητά του συνίσταται στο εύρος των πληροφοριών που αντλεί, παρακολουθώντας τον κάτοχο του κινητού. Μετά την επιτυχή μόλυνση μιας συσκευής, ο χειριστής του λογισμικού αποκτά εξαιρετικά εκτεταμένες δυνατότητες πρόσβασης στο περιεχόμενό της.

Ειδικότερα, μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε οτιδήποτε περιέχεται στην επιμολυσμένη συσκευή κινητού τηλεφώνου, όπως ηλεκτρονικά μηνύματα, εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, επαφές, ημερολόγια, φωτογραφίες, αρχεία, δεδομένα γεωεντοπισμού κ.λπ., να παρακολουθεί και να καταγράφει τις τηλεφωνικές συνομιλίες, ενώ δύναται να ενεργοποιεί εξ αποστάσεως το μικρόφωνο και την κάμερα της συσκευής, λειτουργώντας ως υπερ-κοριός καταγραφής εικόνας και ήχου, με τρόπο που δεν γίνεται αντιληπτός από τον χρήστη.

Ο χειριστής του λογισμικού μολυνει το κινητό στέλνοντας ένα ειδικά διαμορφωμένο, αόρατο μήνυμα στη συσκευή-στόχο (μέσω iMessage, WhatsApp, Viber ή SMS). Το μήνυμα περιέχει κώδικα που εκμεταλλεύεται μια κρυφή ευπάθεια στον τρόπο που το κινητό επεξεργάζεται, για παράδειγμα, μια εικόνα ή ένα αρχείο PDF. Το τηλέφωνο μολύνεται αυτόματα μόλις λάβει το μήνυμα, χωρίς ο χρήστης να το ανοίξει, να το δει ή να πατήσει κάποιο σύνδεσμο. Οπότε ο στόχος δεν υποψιάζεται από τίποτα ότι τον παρακολουθούν.

Πώς το κατάλαβε ο Κούλογλου

Ο Στέλιος Κούλογλου δεν το κατάλαβε από κάποια περίεργη “συμπεριφορά” του κινητού του, καθώς το Pegasus λειτουργεί στο παρασκήνιο. Η αποκάλυψη έγινε μέσω εξειδικευμένου τεχνικού ελέγχου που πραγματοποίησε το Citizen Lab, καθώς γίνεται θεσμικός έλεγχος των Ευρωβουλευτών τόσο λόγω του σκανδάλου των υποκλοπών (Predator) στην Ελλάδα όσο και της διενέργειας ερευνών από ειδική ευρωπαϊκή επιτροπή PEGA (στην οποία συμμετείχε ο Κούλογλου). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε τη δυνατότητα στα μέλη του (όσα ήταν στην επιτροπή) να παραδώσουν τις συσκευές τους για προληπτικό λεπτομερή ψηφιακό έλεγχο.

Η ανάλυση του Citizen Lab του Πανεπιστημίου του Τορόντο –ο κορυφαίος διεθνής οργανισμός για την ανίχνευση ψηφιακών απειλών– εξέτασε τα αντίγραφα ασφαλείας (logs) του κινητού του και εντόπίσε την παρακολούθηση, οπότε ενημέρωσε τον ευρωβουλευτή -όπως διαπίστωσε και την παρακολούθηση τριών Καταλανών ευρωβουλευτών.

Ουδείς ασχολήθηκε

Ακριβώς λόγω των δυνατοτήτων του, το Pegasus θεωρείται διεθνώς ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία ψηφιακής παρακολούθησης που έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα. Από την πλευρά του, ο δικηγόρος, Ζ. Κεσσές, τόνισε ότι η μήνυση αφορά σωρεία κακουργημάτων και κακουργηματικού χαρακτήρα πράξεις και επεσήμανε ότι η ελληνική πολιτεία είναι ανοχύρωτη, καθώς στοχεύονται πρόσωπα και μετά την υπόθεση με το Predator, ενώ πρόσθεσε ότι, παρά το γεγονός ότι η υπόθεση της παρακολούθησης του Κούλογλου ήταν γνωστή, ουδείς ασχολήθηκε.

Η Εισαγγελία των Βρυξελλών θεώρησε ότι  δεν μπορούσε να ξεκινήσει αυτεπάγγελτη έρευνα για την παρακολούθηση του Στέλιου Κούλογλου λόγω έλλειψης ψηφιακών αποδείξεων ότι το έγκλημα τελέστηκε στο βελγικό έδαφος. Επίσης επικαλέσθηκε ότι η έκθεση του Citizen Lab είναι τεχνικό ντοκουμέντο και απαιτείται επίσημη κατάθεση στοιχείων από τον παθόντα για να μετατραπεί σε δικαστικό τεκμήριο. Ο Κούλογλου επέλεξε να υποβάλει τη μήνυση στην Αθήνα και όχι στις Βρυξέλλες.