Ο πιο άδικος φόρος που πληρώνουν οι Έλληνες είναι η διαφθορά
04/07/2026
Το διακύβευμα που θα κρίνει το αποτέλεσμα των επόμενων εθνικών εκλογών έχει ήδη αποφασιστεί από την κοινωνία: διαφθορά ή εντιμότητα; Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Alco στο ερώτημα «ποιο είναι για εσάς το κυρίαρχο δίλημμα των επόμενων εκλογών, σταθερότητα ή ακυβερνησία – διαφάνεια ή διαφθορά;» το συντριπτικό 64% απάντησε «διαφάνεια ή διαφθορά», ενώ μόλις το 28% θα ψηφίσει με βάση το δίλημμα «σταθερότητα ή ακυβερνησία». Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι στη ίδια έρευνα το 63% των πολιτών θα ψηφίσει στις επόμενες εκλογές για πολιτική αλλαγή και μόνο το 24% για συνέχεια της διακυβέρνησης.
Το 97% των πολιτών πιστεύει ότι στη χώρα κυριαρχεί η διαφθορά. Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί. Η διαφθορά δεν είναι μόνο ένα ηθικό πρόβλημα. Είναι η αιτία της χρεοκοπίας, της φτωχοποίησης των Ελλήνων και το σημαντικότερο εμπόδιο για την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, την προσέλκυση επενδύσεων και τη δίκαιη ανάπτυξη της χώρας.
Για δεκαετίες πιστεύαμε ότι η Ελλάδα δεν αναπτύσσεται επειδή δεν διαθέτει αρκετούς φυσικούς πόρους, επενδύσεις ή βιομηχανία. Η πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται ότι είναι διαφορετική. Οι χώρες δεν αναπτύσσονται μόνο επειδή διαθέτουν κεφάλαια. Προοδεύουν όταν διαθέτουν θεσμούς που επιτρέπουν στα κεφάλαια, στις ιδέες και στους ανθρώπους να δημιουργήσουν πλούτο. Η διαφθορά, είναι η μεγαλύτερη οικονομική ζημία που μπορεί να μπορεί να προκαλέσει ένα πολιτικό σύστημα σε μια χώρα.
Αποκαλυπτικές είναι οι δημόσιες παρεμβάσεις της Ευρωπαίας Γενικής Εισαγγελέως, οι οποίες σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα. Στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ χαρακτήρισε τον οργανισμό ως «ακρωνύμιο της διαφθοράς, του νεποτισμού και της πελατειακής λογικής», περιγράφοντας ένα οργανωμένο σύστημα καταστρατήγησης των ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων, μέσω του οποίου επί σειρά ετών υπεξαιρούνταν κονδύλια που προορίζονταν για τους πραγματικούς αγρότες. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάνει λόγο για οργανωμένο μηχανισμό απάτης.
Αναφερόμενη στην τραγωδία των Τεμπών, η Ευρωπαία Εισαγγελέας συνέδεσε την υπόθεση με τα ευρύτερα φαινόμενα διαφθοράς και θεσμικής ανεπάρκειας, τονίζοντας με τη χαρακτηριστική φράση ότι «η διαφθορά σκοτώνει». Η επισήμανση αυτή υπενθυμίζει ότι η διαφθορά δεν αποτελεί απλώς οικονομικό έγκλημα. Μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες για την ασφάλεια και την ανθρώπινη ζωή, όταν υπονομεύει κρίσιμες δημόσιες υποδομές και μηχανισμούς ελέγχου.
Παράλληλα, η ίδια δεν έκρυψε τη δυσαρέσκειά της για τη νοοτροπία του «έτσι γίνονται τα πράγματα», ενώ επανειλημμένα επισήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προσέκρουσε σε συνταγματικές διατάξεις που δεν της επιτρέπουν να διερευνήσει πλήρως πιθανές ευθύνες πολιτικών προσώπων. Κατά την άποψή της, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στην αποτελεσματική διερεύνηση υποθέσεων που αφορούν την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης
Η τελευταία Έκθεση του ΟΟΣΑ για την Εμπιστοσύνη στους Δημόσιους και Δημοκρατικούς Θεσμούς αποτυπώνει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα. Είναι η πρώτη φορά από τη Μεταπολίτευση και μετά που οι σχετικές εκθέσεις του ΟΟΣΑ καταγράφουν τόσο βαθιά κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους δημοκρατικούς θεσμούς στην Ελλάδα. Η Ελλάδα βρίσκεται αισθητά κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ σχεδόν σε όλους τους βασικούς δείκτες εμπιστοσύνης, γεγονός που αποκαλύπτει ότι η δυσπιστία των πολιτών αγγίζει πλέον το σύνολο της θεσμικής λειτουργίας της χώρας.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η εμπιστοσύνη προς το Κοινοβούλιο υποχωρεί στο 25%, από 32% στην προηγούμενη μέτρηση. Η εμπιστοσύνη προς τα πολιτικά κόμματα καταρρέει μόλις στο 15%, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Αντίστοιχα, η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη μειώνεται στο 39%, από 47%, ενώ η Αστυνομία συγκεντρώνει μόλις 44%. Ακόμη πιο δραματική είναι η εικόνα για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη μόλις του 19% των πολιτών, ποσοστό που αποτυπώνει μια πρωτοφανή κρίση αξιοπιστίας.
Η διαφθορά έχει ανυπολόγιστο κόστος
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί από τον διεθνή οργανισμό Transparency International Greece και έχουν αναπαραχθεί από διεθνείς αναλύσεις, το συνολικό οικονομικό κόστος της διαφθοράς στην Ελλάδα προσεγγίζει τα 14 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Σύμφωνα δε με ανεξάρτητους εκτιμητές, σήμερα υπερβαίνει το 10% του ΑΕΠ. Το κόστος της διαφθοράς αποτελεί τον ακριβότερο και πιο άδικο φόρο που πληρώνουν οι Έλληνες πολίτες.
Η πρώτη και σημαντικότερη πηγή αυτού του κόστους είναι οι δημόσιες συμβάσεις και τα δημόσια έργα. Το κράτος αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία. Όταν οι διαγωνισμοί είναι πραγματικά ανταγωνιστικοί, το Δημόσιο αποκτά καλύτερη ποιότητα με χαμηλότερο κόστος. Όταν όμως οι διαδικασίες αλλοιώνονται από φωτογραφικούς όρους, περιορισμένο ανταγωνισμό ή αδιαφανείς πρακτικές, το αποτέλεσμα είναι διαφορετικό.
Το Δημόσιο πληρώνει ακριβότερα, οι πολίτες λαμβάνουν χαμηλότερης ποιότητας υπηρεσίες και το κόστος συντήρησης των έργων αυξάνεται τα επόμενα χρόνια. Έτσι, η αρχική υπερκοστολόγηση μετατρέπεται σε μια μόνιμη επιβάρυνση για τα δημόσια οικονομικά. Τα τελευταία 6 χρόνια έχουν δοθεί 12 δις σε απευθείας αναθέσεις και 8 δις σε διαγωνισμούς με μόνο έναν συμμετέχοντα. Εκτιμάται ότι μόνο από αυτή την κατηγορία οι απώλειες ανέρχονται σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
Η δεύτερη μεγάλη πηγή ζημίας είναι η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Η γραφειοκρατία δεν αποτελεί απλώς μια καθημερινή ταλαιπωρία για τους πολίτες. Είναι ένας μηχανισμός που μειώνει την παραγωγικότητα ολόκληρης της οικονομίας. Κάθε μήνας καθυστέρησης σε μια άδεια, κάθε πολύπλοκη διαδικασία, κάθε αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων αυξάνει το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Χιλιάδες εργατοώρες αφιερώνονται όχι στην παραγωγή νέου πλούτου αλλά στην αντιμετώπιση διοικητικών εμποδίων. Όσο πιο αργές και αδιαφανείς είναι οι διαδικασίες, τόσο περισσότερος χώρος δημιουργείται για πελατειακές σχέσεις και αθέμιτες παρεμβάσεις. Η οικονομία γίνεται λιγότερο παραγωγική και λιγότερο ανταγωνιστική. Το ρουσφέτι δεν είναι μία ανώδυνη πολιτική συνήθεια, μας κοστίζει χρυσάφι.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η Δικαιοσύνη. Μια σύγχρονη οικονομία δεν λειτουργεί μόνο με κεφάλαια και επενδύσεις. Λειτουργεί με βάση την εμπιστοσύνη ότι οι κανόνες εφαρμόζονται γρήγορα και ισότιμα. Όταν μια εμπορική διαφορά χρειάζεται πέντε ή επτά χρόνια για να επιλυθεί, η καθυστέρηση μετατρέπεται σε οικονομικό κόστος. Οι επιχειρήσεις αναβάλλουν επενδυτικές αποφάσεις, οι τράπεζες ενσωματώνουν μεγαλύτερο κίνδυνο στο κόστος χρηματοδότησης και οι επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Η αργή απονομή της δικαιοσύνης δεν πλήττει μόνο την έννομη τάξη. Μειώνει την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη από τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών και των επενδυτών έχει ανυπολόγιστο κόστος για όλους μας.
Οι επενδύσεις αποτελούν ίσως το μεγαλύτερο θύμα της διαφθοράς. Οι διεθνείς επενδυτές δεν εξετάζουν μόνο τους φορολογικούς συντελεστές ή το εργατικό κόστος. Αξιολογούν τη θεσμική αξιοπιστία μιας χώρας. Εξετάζουν αν οι κανόνες εφαρμόζονται ισότιμα, αν οι αδειοδοτήσεις ολοκληρώνονται έγκαιρα και αν οι αποφάσεις λαμβάνονται με διαφάνεια. Όταν επικρατεί η εντύπωση ότι οι προσωπικές γνωριμίες υπερισχύουν των θεσμών, αυξάνεται το επενδυτικό ρίσκο. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο λιγότερα επενδυτικά κεφάλαια. Είναι εργοστάσια που δεν κατασκευάζονται, ερευνητικά κέντρα που δεν δημιουργούνται, νέες επιχειρήσεις που δεν ιδρύονται και χιλιάδες θέσεις εργασίας που δεν εμφανίζονται ποτέ.
Η διαφθορά επηρεάζει ακόμη και τη φορολογική συμμόρφωση. Η προθυμία των πολιτών να πληρώνουν τους φόρους τους εξαρτάται και από το κατά πόσο θεωρούν ότι το κράτος λειτουργεί με ίσους κανόνες για όλους. Όταν κυριαρχεί η πεποίθηση ότι κάποιοι απολαμβάνουν προνομιακή μεταχείριση ή ότι η διαφθορά παραμένει ατιμώρητη, υπονομεύεται η εμπιστοσύνη προς το φορολογικό σύστημα. Η φοροδιαφυγή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα υψηλών φορολογικών συντελεστών. Είναι συχνά και αποτέλεσμα θεσμικής δυσπιστίας. Όσο μειώνεται η εμπιστοσύνη, τόσο δυσκολότερα το κράτος συγκεντρώνει τους πόρους που χρειάζεται για να χρηματοδοτήσει ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες.
Υπάρχει όμως και μια μορφή διαφθοράς που σπάνια αποτυπώνεται στους οικονομικούς δείκτες. Είναι η διαφθορά της αναξιοκρατίας. Όταν οι καλύτερες ιδέες δεν επιβραβεύονται, όταν οι ικανότεροι άνθρωποι δεν προχωρούν και όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται με κριτήριο τις διασυνδέσεις αντί της αξίας, η χώρα χάνει το σημαντικότερο κεφάλαιό της: το ανθρώπινο δυναμικό της. Νέοι επιστήμονες εγκαταλείπουν την Ελλάδα, καινοτόμες επιχειρήσεις επιλέγουν άλλες χώρες και η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλότερη από τις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας. Η μεγαλύτερη ζημία της διαφθοράς είναι ο πλούτος που δεν δημιουργείται ποτέ. Το κόστος του Grexit δεν συμπεριλαμβάνεται στα 14 δισεκατομμύρια που χάνονται κάθε χρόνο.
Η διαφθορά λειτουργεί σαν μια αλυσίδα. Κάθε κρίκος δημιουργεί τον επόμενο. Όλα αυτά τα χρήματα από τους φόρους που πληρώνει ο ελληνικός λαός σπαταλούνται κάθε μέρα. Το άθροισμά τους είναι το αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών μορφών οικονομικής ζημίας που λειτουργούν ταυτόχρονα: υπερκοστολογημένων δημοσίων συμβάσεων, χαμένων επενδύσεων, μειωμένης παραγωγικότητας, ακριβότερης χρηματοδότησης, χαμηλότερης φορολογικής συμμόρφωσης και αναποτελεσματικής αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού. Με απλά λόγια, η διαφθορά είναι ένας αόρατος φόρος που πληρώνει καθημερινά κάθε πολίτης, είτε το αντιλαμβάνεται είτε όχι.
Η Ηθική Επανάσταση
Η διαφθορά δεν αποτελεί απλώς παραβίαση του νόμου. Είναι έγκλημα εις βάρος του ελληνικού λαού. Ένας αρρωστημένος μηχανισμός που παραμορφώνει τη λειτουργία της οικονομίας. Η Νέα Μεταπολίτευση είναι η μεγάλη ιστορική αλλαγή που έχει ανάγκη η Ελλάδα για να αφήσει πίσω της οριστικά το μοντέλο που οδήγησε στη θεσμική παρακμή και την οικονομική χρεοκοπία.
Κάθε μεγάλη αλλαγή στην ιστορία ξεκινά από τον επαναπροσδιορισμό των μέχρι τότε κυρίαρχων αξιών. Η Ελλάδα χρειάζεται μια πραγματική Ηθική Επανάσταση. Η Ηθική Επανάσταση δεν είναι απλώς μια μάχη εναντίον της διαφθοράς. Είναι η απόφαση μιας χώρας να αντικαταστήσει την οικονομία των προνομίων με την οικονομία της αξιοκρατίας, την πολιτική της συναλλαγής με την πολιτική της εμπιστοσύνης και την ανάπτυξη των λίγων με την ευημερία των πολλών. Γιατί η πρόοδος αναπτύσσεται εκεί όπου οι θεσμοί επιτρέπουν στους ανθρώπους να δημιουργούν περισσότερες ευκαιρίες και ένα καλύτερο μέλλον για όλους.
Κάθε ευρώ που εξοικονομείται από τη διαφθορά μπορεί να αξιοποιηθεί σε καλύτερα σχολεία, ισχυρότερο σύστημα υγείας, χαμηλότερους φόρους, περισσότερες επενδύσεις και υψηλότερους μισθούς.
Η Ηθική Επανάσταση είναι μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική για την Ελλάδα. Η επιλογή της διαφάνειας απέναντι στην αδιαφάνεια, της αξιοκρατίας απέναντι στις πελατειακές σχέσεις, του πραγματικού ανταγωνισμού απέναντι στα προνόμια και της εμπιστοσύνης απέναντι στον κυνισμό. Είναι η σημαντικότερη αναπτυξιακή μεταρρύθμιση που μπορεί να υλοποιηθεί, εάν αποφασίσουμε να προχωρήσουμε μπροστά όλοι μαζί. Το συντριπτικό 64% των πολιτών που απαντά ότι το κυρίαρχο δίλημμα των επόμενων εκλογών είναι η επιλογή ανάμεσα στη διαφάνεια και τη διαφθορά έχει κάνει το πρώτο μεγάλο βήμα.
