Σε σπιράλ κλιμάκωσης το Ουκρανικό – Διολίσθηση προς πόλεμο ΝΑΤΟ-Ρωσίας
22/11/2026
Από τον Ιούνιο που ο Ζελένσκι εγκαινίασε την “40ήμερη εκστρατεία” βομβαρδισμών για να υποχρεώσει τον Πούτιν να διαπραγματευθεί με βάση τους ουκρανικούς όρους, ο πόλεμος έχει κλιμακωθεί. Το Κίεβο άρχισε να βομβαρδίζει συστηματικά διυλιστήρια, μεγάλα εμπορικά κέντρα, αποθήκες logistics και τα εμπορικά πλοία που πήγαιναν ή έφευγαν από ρωσικά λιμάνια.
Η απάντηση των Ρώσων ήταν αντίστοιχη, αλλά με πολλαπλάσιο κόστος για την Ουκρανία, η οποία χωρίς την αμέριστη υποστήριξη του ΝΑΤΟ θα είχε προ πολλού καταρρεύσει. Οι διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι, όπως αναμενόταν, δεν οδήγησαν πουθενά. Ο Τραμπ ίσως να θέλει πράγματι την ειρήνευση, αλλά το αμερικανικό βαθύ κράτος και οι Ευρωπαίοι όχι. Θεωρούν ότι μέσω των Ουκρανών μπορούν να φθείρουν τη Ρωσία. Γι’ αυτό και είναι οχυρωμένοι σε διαπραγματευτικές θέσεις που δεν έχουν καμία αντιστοιχία με την πραγματικότητα επί του πολεμικού πεδίου.
Τα ευρωπαϊκά κράτη ναι μεν δεν βρίσκονται επισήμως σε πόλεμο με τη Ρωσία, αλλά εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο, παρέχοντας στο Κίεβο τεράστια οικονομική βοήθεια, όπλα και επιχειρησιακές πληροφορίες, ενώ παίζουν αποφασιστικό ρόλο και στους βομβαρδισμούς και στις μυστικές επιχειρήσεις εναντίον της Ρωσίας. Η δε Γαλλία ομολόγησε πως έχει στείλει δυνάμεις στην Ουκρανία. Το μενού συμπληρώνεται από πειρατικές κατασχέσεις ρωσικών εμπορικών πλοίων σε διεθνή ύδατα και από ολοένα και πιο έντονη πολεμική ρητορική.
Η θερμοκρασία ανέβηκε με την πυραυλική επίθεση που κατεδάφισε την οδική γέφυρα του Κερτς (ενώνει τη Ρωσία με την Κριμαία). Η επιτυχής αυτή επίθεση έγινε με την ενεργή και άμεση συνεργασία του ΝΑΤΟ, αφού δικά του αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου και συλλογής πληροφοριών πετούσαν σε διεθνή ύδατα κοντά στη γέφυρα. Και χθες δύο drones έπληξαν ρωσικό εμπορικό πλοίο στη Βαλτική που κατευθυνόταν στον ρωσικό θύλακο του Καλίνιγκραντ (σφηνωμένος μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας).
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επίθεση αυτή πραγματοποιήθηκε με την άμεση σύμπραξη του ΝΑΤΟ, αφού η Ουκρανία δεν έχει πρόσβαση στη Βαλτική. Τα drones εκτοξεύτηκαν από Εσθονία ή Πολωνία ή Φινλανδία. Υπάρχει και το ενδεχόμενο να εκτοξεύτηκαν από την Ουκρανία να πέρασαν από τις βαλτικές χώρες και να καθοδηγήθηκαν από το ΝΑΤΟ για να πλήξουν το ρωσικό πλοίο. Πιθανότατα, η επίθεση αυτή να είναι αντίποινα για ένα ρωσικό πύραυλο, ο οποίος –κατά τη διάρκεια της μεγάλης ρωσικής επίθεσης εναντίον στόχων στην Ουκρανία– ηθελημένα ή κατά λάθος πέρασε τα σύνορα και έπεσε στην Πολωνία χωρίς να προκαλέσει θύματα και ζημιές.
Ολοένα και πιο κοντά η σύγκρουση
Αν και ούτε η Μόσχα, ούτε οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επιδιώκουν πόλεμο, το κλίμα που διαμορφώνεται από πράξεις και δηλώσεις, φέρνει τη σύγκρουση ολοένα και πιο κοντά. Η Ιστορία έχει αποδείξει πως μία σύρραξη δεν προκύπτει πάντα από συνειδητή επιλογή. Μπορεί να προκύψει από τη συσσώρευση ενεργειών, αντιδράσεων και λανθασμένων υπολογισμών, που οδηγούν σε σπιράλ κλιμάκωσης. Στις άρχουσες ευρωπαϊκές ελίτ έχει εδραιωθεί η αντίληψη ότι η Ρωσία δεν είναι απλώς ένας γεωπολιτικός ανταγωνιστής, αλλά μία απειλή.
Εκκινώντας από το δόγμα ότι η Ρωσία είναι επιθετική και απειλή, οι Ευρωπαίοι θεωρούν την Ουκρανία πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής άμυνας. Άρα, θεωρούν πως οφείλουν για το δικό τους συμφέρον να χαρίσουν στο Κίεβο ό,τι χρειάζεται για να καθηλώσει τους Ρώσους. Αυτό το δόγμα εξηγεί την πολυποίκιλη και κλιμακούμενη εμπλοκή της Ευρώπης στον πόλεμο. Στις διεθνείς σχέσεις, όμως, δεν έχει σημασία μόνο τι θεωρεί η μία πλευρά. Έχει εξίσου σημασία τι πιστεύει η άλλη.
Εδώ, λοιπόν, εμφανίζεται αυτό που στη θεωρία ονομάζεται “δίλημμα ασφαλείας”. Ένα κράτος λαμβάνει μέτρα τα οποία θεωρεί αμυντικά. Ο αντίπαλός του τα εκλαμβάνει ως επιθετικές κινήσεις και αντιδρά. Η πρώτη πλευρά εκλαμβάνει την αντίδραση σαν απόδειξη ότι είχε εξαρχής δίκιο να φοβάται. Έτσι προκύπτει φαύλος κύκλος κλιμάκωσης. Οι μεν Ρώσοι εισέβαλαν στην Ουκρανία για να αποτρέψουν την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, όπως είχε αποφασιστεί, οι δε Δυτικοί εξέλαβαν την εισβολή ως απόδειξη της ρωσικής δίνουν τα πάντα στο Κίεβο και επιπλέον εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο για να εμποδίσουν μία ρωσική νίκη. Η Ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα διολίσθησης σε πόλεμο που κανείς δεν ήθελε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα.
Κρίσιμα ερωτήματα
Η Ευρώπη αδυνατεί να περιγράψει που θέλει να βρίσκονται σε 5-10 χρόνια οι σχέσεις της με τη Μόσχα. Θέλει μόνιμη αντιπαράθεση μαζί της; Θέλει τη Ρωσία αποκομμένη από την ευρωπαϊκή οικονομία; Θέλει την Ουκρανία –έστω και ακρωτηριασμένη– “αστακό” σαν προκεχωρημένο δυτικό οχυρό; Για πόσες δεκαετίες μπορεί να διατηρηθεί μία τέτοια κατάσταση χωρίς να διολισθήσει σε πόλεμο με μία μεγάλη πυρηνική δύναμη; Περισσότερα όπλα, περισσότερες κυρώσεις, περισσότερες αμυντικές δαπάνες και περισσότερες προκλήσεις δεν συνθέτουν στρατηγική.
Κάποια στιγμή, λοιπόν, πρέπει να δοθεί απάντηση σε ερωτήματα που δεν απαντώνται με όπλα. Έχει η Ευρώπη στρατηγική να πάει σε πόλεμο με τη Ρωσία, με σκοπό να την κατανικήσει και να επιβάλει αλλαγή καθεστώτος; Ορισμένοι το λένε, αλλά μία τέτοια στρατηγική οδηγεί πρωτίστως σε καταστροφή της ίδιας της Ευρώπης, λόγω των πυρηνικών. Ακόμα κι αν επανέφεραν τους Αμερικανούς στο ίδιο χαράκωμα, μία γενικευμένη σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας θα οδηγούσε σε αμοιβαία καταστροφή.
Για έναν περίεργο λόγο, οι άρχουσες ελίτ στην Ευρώπη αρνούνται να συνυπολογίσουν το προφανές. Στον Ψυχρό Πόλεμο εκατέρωθεν και οι ηγεσίες και η κοινή γνώμη είχαν έντονο τον φόβο των πυρηνικών. Σήμερα, αυτό δεν ισχύει, παρότι ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και η έλλειψη φόβου τον φέρνει πιο κοντά. Αναμφίβολα τα πυρηνικά είναι το ύστατο όπλο, αλλά εάν μία χώρα εισέλθει σε γενικευμένο πόλεμο, η διολίσθηση στα τακτικά πυρηνικά είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Και εάν παραβιαστεί το πυρηνικό κατώφλι ακολουθεί η περαιτέρω κλιμάκωση…
Το σπιράλ της κλιμάκωσης
Έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, μία διπλωματική λύση μοιάζει πολύ δύσκολη, λόγω του χάσματος που χωρίζει τις δύο πλευρές. Όλα δείχνουν πως το Κίεβο δεν μπορεί να νικήσει. Αυτό σημαίνει πως όσο συνεχίζεται ο πόλεμος, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος της ειρήνης για τους Ουκρανούς. Το πιθανότερο, λοιπόν, είναι ο πόλεμος να λήξει με συνθηκολόγηση. Ένας τρόπος για να αποτραπεί η ρωσική νίκη, είναι η άμεση εμπλοκή του ΝΑΤΟ, αλλά αυτό θα οδηγούσε κατευθείαν σε πυρηνικό πόλεμο.
Ο άλλος τρόπος είναι οι διαπραγματεύσεις, όχι μόνο για την ειρήνη στην Ουκρανία, αλλά και για μία ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας, που θα εγγυηθεί και την εθνική ασφάλεια της Ρωσίας και θα βάλει τις σχέσεις της με τη Δύση σ’ ένα νέο λειτουργικό πλαίσιο. Η Μόσχα το επιδιώκει, αλλά οι Ευρωπαίοι δείχνουν να έχουν ξεχάσει τα βασικά: Η διπλωματία δεν είναι δώρο στη Ρωσία. Είναι μηχανισμός διαχείρισης της αντιπαράθεσης μαζί της.
Αποτροπή χωρίς διπλωματία καταλήγει σε αλλεπάλληλες κλιμακώσεις, όπως και διπλωματία χωρίς αποτροπή καταλήγει σε καταναγκασμό. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι εάν η Ευρώπη πρέπει να είναι “σκληρή” ή “ήπια” απέναντι στη Ρωσία. Αυτοί οι όροι συσκοτίζουν το πρόβλημα. Το κρίσιμο είναι εάν η Ευρώπη διαθέτει στρατηγική και που αυτή οδηγεί. Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ότι δημιουργούνται δομές και καλλιεργείται ένα κλίμα που χρειάζονται τη μόνιμη αντιπαράθεση για να αναπαράγονται. Πρόκειται για αυτοπαγίδευση.
Δεν πρόκειται κάποια στιγμή οι Ευρωπαίοι να στρέψουν ευθέως τα όπλα τους κατά της Ρωσίας. Ούτε οι Ρώσοι να επιτεθούν στο ΝΑΤΟ. Ο κίνδυνος είναι ένα επεισόδιο να πυροδοτήσει ένα σπιράλ κλιμάκωσης, που θα οδηγήσει αθέλητα σε γενικευμένο πόλεμο, ο οποίος αναπόφευκτα θα εξελιχθεί σε πυρηνικό. Είναι ενδεικτικό του πολεμικού κλίματος ότι η Πολωνία και οι Βαλτικές συζητούν σοβαρά να επιβάλουν αποκλεισμό στο Καλίνινγκραντ, παρότι η Μόσχα τους έχει προειδοποιήσει ότι θα χρησιμοποιήσει ακόμα και πυρηνικά για να το προστατεύσει. Η χθεσινή επίθεση στο ρωσικό πλοίο, μάλιστα, ενδέχεται να είναι πρώτο βήμα προς τον αποκλεισμό.
Ο αυτοεγκλωβισμός του Πούτιν
Ας σημειωθεί ότι ο Πούτιν δέχεται ισχυρές πιέσεις από τα περισσότερα μέλη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Ρωσίας να στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στην Ευρώπη. Θεωρούν ότι η Δύση ακολουθεί μία τακτική “σαλαμιού”. Μη υπαρχουσών ξεκάθαρα δηλωμένων ρωσικών κόκκινων γραμμών, κάνει το ένα βήμα μετά το άλλο, μετατρέποντας σε “κανονικότητα” αυτά που τα πρώτα χρόνια του πολέμου θεωρούνταν αδιανόητα ακόμα και από τα δυτικά “γεράκια”.
Η αλήθεια είναι πως η Μόσχα δεν χρησιμοποιεί όλα τα διαθέσιμα μέσα για να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο, παρότι δέχεται σοβαρά πλήγματα που προκαλούν σοβαρό κόστος. Για παράδειγμα αποφεύγει με εστιασμένες συστηματικές πυραυλικές επιθέσεις να καταστρέψει τις γέφυρες στον Δνείπερο, οι οποίες θα καθιστούσαν αδύνατο τον εφοδιασμό των ουκρανικών δυνάμεων στο μέτωπο και τις οδηγούσαν αναπόφευκτα σε κατάρρευση. Περιορίζεται σε μετρημένες επιθέσεις, οι οποίες προκαλούν προσωρινό κλείσιμο κάποιων γεφυρών, αλλά μέχρι εκεί.
Οι Γάλλοι έχουν την έκφραση a la guerre comme a la guerre, που χοντρικά σημαίνει ότι ο πόλεμος έχει τη δική του λογική. Πράγματι, βασικό δόγμα είναι πως από τη στιγμή που καλώς ή κακώς μπαίνεις σ’ ένα πόλεμο, είσαι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσεις όλα τα μέσα για νικήσεις. Γι’ αυτό και πληθαίνουν όσοι Ρώσοι και άλλοι ασκούν κριτική στον Πούτιν ότι με το εύρημα της “ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης” έχει αυτοεγκλωβιστεί σε μία αδιέξοδη πολιτική διαχείριση, η οποία όχι μόνο παρατείνει τον πόλεμο, αλλά και προκαλεί κόστος, απώλειες και φθορά στη Ρωσία. Προσθέτουν δε ότι όσο οι Ευρωπαίοι δεν πληρώνουν οι ίδιοι τίμημα, θα συνεχίσουν να κλιμακώνουν, γεγονός που κάποια στιγμή δεν θα αφήσει άλλη διέξοδο στη Μόσχα από το να απαντήσει σκληρά και τότε θα έχει έλθει η μετωπική σύγκρουση, που ο Πούτιν προσπαθεί να αποφύγει.





