Όταν η δημοκρατία αφήνει κενά, τα γεμίζει η Ακροδεξιά

Φυσικά δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι τα δημοκρατικά κόμματα έχουν ευθύνη για την ύπαρξη ακροδεξιών ψηφοφόρων. Έχουν όμως πολιτική ευθύνη όταν λειτουργούν με τρόπο που αφήνει στο περιθώριο την κοινωνία, λαμβάνουν αποφάσεις ερήμην της και ενίοτε εναντίον της, αυθαιρετούν, εξυπηρετούν το μικρό ποσοστό της οικονομικής ολιγαρχίας και συχνά το ίδιον, κατά περίπτωση, όφελος και γενικά δεν “ακούνε” τις κοινωνικές και ανθρώπινες ανάγκες, ούτε τηρούν τους βασικούς κανόνες των θεσμών και της δημοκρατίας.

Αναζητώντας κανείς τα φλέγοντα ζητήματα που αφήνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να λιμνάζουν και να μην τα επιλύουν, θα μπορούσε να τα απαριθμήσει με την ακόλουθη σειρά:

1. Αφήνουν κοινωνικά προβλήματα χωρίς πειστικές απαντήσεις. Όταν ο πολίτης βιώνει ανασφάλεια, ακρίβεια, υποβάθμιση δημόσιων υπηρεσιών, ανεργία, αίσθηση αδικίας ή έλλειψη προοπτικής και τα δημοκρατικά κόμματα δεν προσφέρουν συγκεκριμένες λύσεις, δημιουργείται πολιτικό κενό. Η Ακροδεξιά συχνά επιχειρεί να το καλύψει με απλές εξηγήσεις και έναν εύκολο “ένοχο”, την ελευθερία.
2. Υποτιμούν την καθημερινή ανασφάλεια. Η εγκληματικότητα, η ασφάλεια στις γειτονιές και η λειτουργία του κράτους δικαίου δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ζητήματα που “ανήκουν στην Ακροδεξιά”. Είναι κανονικά δημοκρατικά ζητήματα. Όταν η δημοκρατική πολιτική αφήνει το πεδίο αυτό αποκλειστικά στους ακραίους, εκείνοι αποκτούν το προνόμιο να εμφανίζονται ως οι μόνοι που “μιλούν για την ασφάλεια”.
3. Αφήνουν την πατρίδα, την ταυτότητα και την παράδοση να γίνουν αποκλειστικό ακροδεξιό λεξιλόγιο. Η πατρίδα δεν είναι ιδιοκτησία κανενός πολιτικού χώρου. Ούτε η εθνική συνείδηση, η ιστορία, η οικογένεια, η κοινωνική συνοχή ή η παράδοση. Η δημοκρατική παράταξη χρειάζεται να αντιπαραθέσει στον εθνικισμό έναν δημοκρατικό πατριωτισμό.
4. Κανονικοποιούν τη διχαστική ρητορική. Όταν ο πολιτικός λόγος μετατρέπεται διαρκώς σε “εμείς εναντίον αυτών”, όταν ο αντίπαλος παρουσιάζεται ως εχθρός της πατρίδας ή της κοινωνίας, δημιουργείται ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο ευδοκιμεί ο πολιτικός εξτρεμισμός.
5. Δεν υπερασπίζονται έμπρακτα τους θεσμούς. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο εκλογές. Είναι ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, λογοδοσία, διαφάνεια, ελευθεροτυπία, κοινοβουλευτικός έλεγχος και εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί ζητήματα κράτους δικαίου και λειτουργίας των θεσμών στην Ελλάδα μετά από 50 χρόνια σύνδεσης της χώρας μας με την ΕΕ.

Η δημοκρατία έχει ευθύνη απέναντι στην άνοδο του εξτρεμισμού

Επίσης τα δημοκρατικά κόμματα δεν πρέπει να πέφτουν στην παγίδα και να αντιμετωπίζουν κάθε συντηρητική, πατριωτική ή κοινωνικά αυστηρή άποψη ως ακροδεξιά, γιατί αυτό μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό ότι είναι άλλο η δημοκρατική συντηρητική ή πατριωτική άποψη και άλλο η αμφισβήτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, η στοχοποίηση κοινωνικών ομάδων, ο πολιτικός αυταρχισμός, ο ρατσισμός ή η πολιτική βία.

Αυτό ακριβώς επιτρέπει στο δημοκρατικό τόξο να ακούει τις πραγματικές ανησυχίες των πολιτών και να μην νομιμοποιεί τον εξτρεμισμό. Γιατί υπάρχει και ένα ακόμη πιο βαθύ πολιτικό ζήτημα, όταν τα δημοκρατικά κόμματα χρησιμοποιούν την Ακροδεξιά αποκλειστικά ως φόβητρο, αντί να αντιμετωπίζουν τις αιτίες που τροφοδοτούν την απήχησή της. Με αυτή τη λογική ουσιαστικά της προσφέρουν πολιτικό χώρο. Η αντιμετώπιση σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είναι: “Ψηφίστε εμάς επειδή απέναντι υπάρχει η Ακροδεξιά“, αλλά οφείλει να είναι:

“Εμείς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα που γεννούν την ανασφάλεια, χωρίς να εγκαταλείψουμε τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την κοινωνική συνοχή”. Αυτό είναι ένα πολύ διαφορετικό πολιτικό σχέδιο. Η ακροδεξιά και ο φασισμός δεν μειώνεται με αποκλεισμούς, ευχολόγια και ανίερους συνασπισμούς, αλλά ηττάται πολιτικά και κοινωνικά με σχέδιο και μέτρα υπέρ του κοινωνικού συνόλου, καθώς και λειτουργώντας θεσμικά υπερασπίζοντας τη δημοκρατία, διά του παραδείγματος των ηγετών και των κυβερνόντων.

Εκκινώντας συνεπώς από την κριτική και αυτοκριτική θα πρέπει να δούμε “Τι δεν κάνουν σωστά τα δημοκρατικά κόμματα ώστε ένας πολίτης να θεωρεί ότι η Ακροδεξιά εκφράζει καλύτερα την αγωνία, τον φόβο, την ανασφάλεια ή την οργή του” και να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για μία άλλη κοινωνία, στη βάση ενός πολιτικού σχεδίου που δεν θα αφήνει χώρο στον φασισμό για να κολακέψει και να κερδίσει μέρος των λαών.

Η δημοκρατία δεν προστατεύεται μόνο αποκλείοντας τους ακραίους από τους θεσμούς. Προστατεύεται κυρίως όταν λύνει προβλήματα, αποκαθιστά την εμπιστοσύνη, επιβάλλει ισονομία και δίνει στους πολίτες λόγο να πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν τη ζωή τους, χωρίς να στραφούν στον αυταρχισμό και στον πολιτικό εξτρεμισμό. Εκεί πιστεύω ότι βρίσκεται η βαθύτερη πολιτική ευθύνη όλων των πολιτικών φορέων σήμερα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη.