Αραβικό βλέμμα στη βυζαντινή Θράκη και στη διατροφή των αυτοκρατόρων

Η εμπειρία της γνωριμίας μας φώτισε πολλές πλευρές του ενώ η εισήγησή του ανέδειξε δρόμους  ελληνοαραβικών συνεργασιών σε επιστημονικό ακαδημαϊκό επίπεδο κι όχι μόνο. «Η ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας δεν είναι απλώς ένα χρονικό αυτοκρατόρων, πολεμικών συγκρούσεων και θρησκευτικών ερίδων. Είναι ένας ζωντανός καμβάς όπου διασταυρώθηκαν πολιτισμοί, γλώσσες και ιδέες.  Για έναν Άραβα βυζαντινολόγο, η μελέτη του Βυζαντίου δεν αποτελεί απλώς μια ακαδημαϊκή ενασχόληση, αλλά ένα ταξίδι ανακάλυψης των βαθιών, αδιάρρηκτων δεσμών που ένωσαν τον ελληνορωμαϊκό και τον αραβικό κόσμο κατά τον Μεσαίωνα» όπως θα πει ο Ήσαμ Χάσσαν .

Η Ανατολική Μεσόγειος υπήρξε το θέατρο μιας συναρπαστικής αλληλεπίδρασης. Πίσω από τις μακροχρόνιες διαμάχες και τους συνοριακούς πολέμους, ανθούσε ένας συνεχής πολιτισμικός διάλογος. Οι Άραβες λόγιοι της Αββασιδικής περιόδου μετέφρασαν, διέσωσαν και εμπλούτισαν την αρχαία ελληνική σοφία, η οποία στη συνέχεια επέστρεψε στη Δύση και στο Βυζάντιο. Παράλληλα, η βυζαντινή διπλωματία, η αρχιτεκτονική, η τέχνη και η διοικητική οργάνωση, άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στον ισλαμικό κόσμο, από τη Δαμασκό έως την Βαγδάτη.

Μια κοινή ευρωπαϊκή ιστορία

Ο Άραβας ερευνητής  κ. Ησαμ Χάσσαν που καταδύεται στις βυζαντινές πηγές διαθέτει ένα μοναδικό πλεονέκτημα, εφ’ όσον μπορεί να διαβάσει την ιστορία μέσα από δύο συμπληρωματικές οπτικές γωνίες. Η ταυτόχρονη μελέτη των ελληνικών χρονικών και των αραβικών ιστορικών κειμένων (όπως τα έργα του Al-Tabari ή του Al-Masudi) αποκαλύπτει μια πολύ πιο πλούσια και αντικειμενική εικόνα της εποχής. Οι “άλλοι” δεν είναι πλέον άγνωστοι ή εξωτικοί· γίνονται συνομιλητές σε μια κοινή μεσογειακή ιστορία.

^{Στο πάνελ της εκδήλωσης ο ομιλητής, Ήσαμ Χάσσαν, η Βασιλεία Κατσάνη του Ανάπλου και ο δημιουργός της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ Ξάνθης Γιάννης Διαφωνίδης}

Η βυζαντινολογία, μέσα από αυτή τη ματιά, μετατρέπεται σε γέφυρα κατανόησης. Αποδεικνύει ότι ο πολιτισμός της Εγγύς Ανατολής και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης διαμορφώθηκε μέσα από τη δημιουργική ώσμωση και τον αμοιβαίο σεβασμό, υπενθυμίζοντάς μας ότι η ιστορία δεν μας χωρίζει, αλλά μας συνδέει.

Οι αναφορές του όλες αξιόλογες και μοναδικές. Εντυπωσιακή ήταν η διατροφική αποκάλυψη για το χοιρινό κρέας που ανατρέπει αντιλήψεις που γνωρίζαμε και “απαγορεύσεις” που ισχύουν σε μουσουλμανικούς πληθυσμούς. Κατά τη διάρκεια της παρουσίασής του, ο διαπρεπής ακαδημαϊκός  Ήσαμ Χάσσαν εστίασε σε πρωτότυπα στοιχεία γύρω από τις διατροφικές συνήθειες στο Βυζάντιο, φέρνοντας στο φως άγνωστες πτυχές της καθημερινής ζωής και της κοινωνικής διαστρωμάτωσης της εποχής. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσαν τα δεδομένα που παρουσίασε για την κατανάλωση του χοιρινού  κρέατος. Έτσι πληροφορηθήκαμε ότι το χοιρινό αποτελούσε βασικό πυλώνα της βυζαντινής διατροφής, με ευρεία κατανάλωση τόσο από τα λαϊκά στρώματα όσο και από την αριστοκρατία.

Η έρευνα του έγινε για πρώτη φορά, μέσα από τη διασταύρωση αραβικών χειρογράφων και βυζαντινών κειμένων,  ανέδειξε πώς οι Άραβες περιηγητές και ιστορικοί της εποχής κατέγραφαν με ακρίβεια τις τεχνικές συντήρησης (π.χ. παστώματα) και εμπορίας του χοιρινού στις βυζαντινές αγορές! Υπογραμμίστηκε η πολιτισμική ιδιαιτερότητα της καταγραφής αυτής, καθώς οι Άραβες παρατηρητές αντιμετώπιζαν τη βυζαντινή κρεατοφαγία μέσα από το δικό τους πολιτισμικό πρίσμα, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την οικονομία της  τότε υπαίθρου. Πρωτόλεια στοιχεία που εντυπωσίασαν το ακροατήριο του στο Ίδρυμα Δημητράκη της Ξάνθης.

^{Στιγμιότυπο από το κοινό στην Ξάνθη που παρακολούθησε την διάλεξη του Αιγύπτιου βυζαντινολόγου, αραβολόγου στα ελληνικά}

Ή. Χάσσαν: Στον ακαδημαϊκό και διπλωματικό στίβο

Πέρα από το επιστημονικό του έργο, αυτό που καθηλώνει όποιον συνομιλεί μαζί του είναι η απαράμιλλη σχέση του με την ελληνική γλώσσα. Ο Άραβας βυζαντινολόγος χειρίζεται την ελληνική με έναν σπάνιο πλούτο λεξιλογίου, εκφραστική ακρίβεια και μια προφορά τόσο φυσική, που εκπλήσσει ευχάριστα και κερδίζει αμέσως τον συνομιλητή του.

Η γλωσσική αυτή δεινότητα δεν είναι τυχαία, αλλά το αποτέλεσμα μιας βαθιάς και μακρόχρονης ενσωμάτωσής του στην ελληνική πραγματικότητα, την οποια βιώνει για πάνω από 20 χρόνια. Πρόκειται για μια ξεχωριστή προσωπικότητα που κινείται με την ίδια άνεση στους ακαδημαϊκούς διαδρόμους του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών όσο και στα υψηλότερα θεσμικά επίπεδα της χώρας, προσφέροντας τις υπηρεσίες του ως επίσημος μεταφραστής στο Μέγαρο Μαξίμου, στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, σε υπουργεία και αλλού.

Η πολλαπλή αυτή ιδιότητα —του εμβριθούς ερευνητή και του έμπιστου γλωσσικού γεφυροποιού στις κορυφαίες κρατικές βαθμίδες— καθιστά την παρουσία του μοναδική, αποδεικνύοντας ότι η ελληνική παιδεία μπορεί να γίνει αληθινή πατρίδα για όσους τη μελετούν με αφοσίωση και αγάπη.

Η παρουσία του στην Ξάνθη που έγινε με μέριμνα της εταιρίας ΑΝΑΠΛΟΥΣ και της Βασιλείας Κατσάνη έρχεται δε σε συνέχεια της πρόσφατης επιτυχίας του στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου του Καΐρου πριν από λίγους μήνες. Εκεί παρουσιάστηκαν τα δύο νέα του συγγραφικά έργα, εκδομένα τόσο στα ελληνικά όσο και στα αραβικά, τα οποία αποτελούν γέφυρα κατανόησης μεταξύ των δύο πολιτισμών. Τα βιβλία αυτά εστιάζουν στη διπλωματική, πολιτισμική και καθημερινή αλληλεπίδραση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τον αραβικό κόσμο, λαμβάνοντας θερμή υποδοχή από το διεθνές αναγνωστικό κοινό.

^{Η δημοσιογράφος Μελαχροινή Μαρτίδου με τα βιβλία του Ησαμ Χάσσαν που παρουσιάστηκαν στα ελληνικά κι αραβικά στην φετινή Διεθνή Έκθεση βιβλίου στο Κάιρο.}

Η εκδήλωση διεύρυνε την οπτική μας σε πολλά ζητήματα. Επιβεβαίωσε την πρωτοβουλία του κ. Ήσαμ Χάσσαν να μεταφράσει για πρώτη φορά βυζαντινές πηγές που αφορούν τους Άραβες, να εκδώσει τη μονογραφία “Ισλάμ στα θεολογικά συγγράμματα του Ιωάννη του Δαμασκηνού” που παρουσιάστηκε στην διεθνή έκθεση του Καΐρου φέτος, αλλά και το δεύτερο βιβλίο στην μνήμη των Αγίων 42 Μαρτύρων από το Αμόριο της Φρυγίας.

Ανάμεσά τους βυζαντινοί αξιωματούχοι και στρατιωτικοί, οι Θεόδωρος, Κωνσταντίνος, Κάλλιστος, Θεόφιλος και Βασσόης που αιχμαλωτίστηκαν από τους Άραβες το 847μ.Χ. αρνήθηκαν σταθερά να αλλαξοπιστήσουν παρά τις πιέσεις και τα βασανιστήρια, με αποτέλεσμα να μαρτυρήσουν στις όχθες του Τίγρη. Για πρώτη φορά η δίγλωσση έκδοση μέσα από βυζαντινές πηγές φωτίζει και αποσαφηνίζει από το πρότυπο κείμενο την εικόνα των μουσουλμάνων και του Ισλάμ.

^{Ο δρ. Ήσαμ Χάσσαν βυζαντινολόγος, μεταφραστής, διευθυντής για 20 χρόνια του διδασκαλείου Αραβικής γλώσσας του Αιγυπτιακού Κέντρου στην Αθήνα, με το ιδρυτή του Ιδρύματος κ. Δημητράκη και τον διευθυντή του Κων. Τσιάρα.}

Ενθουσιασμένος από τη φιλοξενία του Ιδρύματος Δημητράκη του διευθυντή του Κων. Τσιάρα και τον ιστορικό πλούτο της Θράκης, ο Άραβας επιστήμονας εξέφρασε την πρόθεσή του να καταστήσει την περιοχή σταθερό σταθμό των ερευνητικών του ταξιδιών. Παράλληλα, σκέφτεται να απευθύνει θερμή πρόσκληση προς συναδέλφους του ακαδημαϊκούς, του διδασκαλείου Αραβικής γλώσσας του Αιγυπτιακού Κέντρου  αλλά και προς συνεργάτες του ή και το ευρύ κοινό, να επισκεφθούν και να γνωρίσουν από κοντά και τους τρεις νομούς της ακριτικής Ελλάδας (Ξάνθη, Ροδόπη, Έβρο), εξαίροντας τη μοναδική πολιτισμική τους ταυτότητα μεταφέροντας την εμπειρία του, όσα έζησε και με διάθεση να αφιερώσει περισσότερο χρόνο.