Η νοσταλγία του Ψυχρού Πολέμου – Με αφορμή την ταινία “Πατρίδα”
20/09/2026
Υπάρχουν μερικοί, αμετανόητοι, που θυμούνται με νοσταλγία την εποχή του “Ψυχρού πολέμου”, οπόταν η Γερμανία ήταν διηρημένη σ’ ανατολική και δυτική. Ο Τόμας Μάν (βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας), όπως τον παρουσιάζει ο Πολωνός σκηνοθέτης Πάβελ Παβλικόβσκυ στην βραβευμένη ταινία Fatherland (Πατρίδα), που “παίζεται” κατ’ αυτάς στην Αθήνα και Ύδρα, θέλγονταν από την ισοπέδωση της κοινωνίας στην Ανατολική Γερμανία, κάτω από ένα αυταρχικό κράτος.
Ο Μαν (1875-1955) αυτοεξορίσθει από την Γερμανία το 1933, όταν οι Ναζί άρχισαν τους διωγμούς των Εβραίων. Πήγε αρχικά στην Γενεύη κι εν συνεχεία στις ΗΠΑ, όπου έμεινε επί 15ετία περίπου. Το 1949 επισκέφθηκε για λίγο την πατρίδα του – εξ ου κι ο τίτλος του φιλμ “Πατρίδα” – αρχικά την δυτική κι εν συνεχεία την ανατολική, τότε υπό ρωσική κατοχή.
Η συνοδεύουσα τον πατέρα της, κόρη του ΄Έρρικα, σαν ο οδηγός της Αμερικανικής λιμουζίνας με την οποία ταξίδευε, στενοχωρήθηκε πολύ όταν άκουσε στους δρόμους της Φρανκφούρτη επί του ποταμού Μάην, ακόμη ναζιστικά εμβατήρια. Προσκληθείς ο πατέρας της υπό της Σοβιετικής κυβέρνησης στην γενέτειρα του Γκαίτε την Βαϊμάρη, έτυχε θερμής υποδοχής υπό του κομμουνιστικού καθεστώτος, στην κατεστραμμένη από συμμαχικούς βομβαρδισμούς πόλη της “Γερμανικής Λαϊκής Δημοκρατίας”.
Όμως όταν διέφυγε της συνοδείας του, ο Μαν και η κόρη του κατέληξαν σε μία ερειπωμένη εκκλησία, όπου ο οργανίστας έπαιξε – διόλου τυχαίως – μία τοκάτα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Κι εδώ τελειώνει υπαινικτικά η ταινία. Το αίμα νερό δεν γίνεται.
Μόνον ένας Πολωνός ως ο Παβλικόβσκυ θα είχε την ευαισθησία να παρουσιάσει την πατριωτική συνείδηση του Τόμας Μαν, σε μία εποχή που ο πατριωτισμός αποδομείται όχι μόνο στην Γερμανία, αλλά και στην χώρα μας. Εν τούτοις, χωρίς την έννοια της Πατρίδος, της μόνης που εξασφαλίζει την εθνική ασφάλεια, πολιτική ελευθερία αλλά και την σύνταξη γήρατος, θα ήταν σχεδόν αδύνατές οι παροχές αυτές στον πολίτη.
Η “Πατρίδα” μετά την επανένωση…
Οι Πολωνοί, μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέχουν γερμανικά εδάφη που δεν επεστράφησαν κατόπιν της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ενώσεως το 1989. Το τραύμα για τους Γερμανούς είναι ανεπούλωτο και παρά την αιδώσιμο σιωπή που το περιβάλλει, ασφαλώς θ’ απασχολούσε τον Τόμας Μάν εάν ζούσε σήμερα. Η ένωση της χαμένης Πατρίδας…
Δεν είναι τυχαίο ό,τι το ανερχόμενο κόμμα της “Εναλλακτικής Γερμανίας” ετάχθη αναφανδόν υπέρ της ενοποιήσεως της Κύπρου και της αποχωρήσεως των Τουρκικών στρατευμάτων που την κατέχουν απ’ το 1974, ως μόνης Ευρωπαϊκής χώρας που χωρίζεται από ένα τείχος, ως εκείνο που κατέρρευσε στο διχασμένο Βερολίνο στην εορτή των Αγίων Πάντων προ 37 ετών.
Μπορεί το μεταπολεμικό δίπολον Αμερικής-Ρωσίας να βόλευε μερικούς με την σταθερότητα του αλλ’ άπαξ και θρυμματιστεί ένα πολυπολικόν κόσμο, δεν υπάρχει λόγος να το αναπολούμε. Διότι ήταν ανελεύθερο… Η ελευθερία του ανθρώπου είναι εκείνη που τον κάνει να διαφέρει από όλα τα πλάσματα και δεν χρειάζεται η συνηγορία του Τόμας Μαν για να μας πείθει…
