Δύο λίγο γνωστοί ζωγράφοι από τη Λέρο

Τόσο την έκθεση όσο και το τεύχος της τα οφείλουμε στον Λέριο την καταγωγή, ρέκτη συλλέκτη και μελετητή ιστορίας της φωτογραφίας Θόδωρο Θεοδώρου! Υπήρξε άλλωστε ο συντάκτης των πολύτιμων για τα στοιχεία τους καταλόγων των δημοπρασιών βιβλίων, εγγράφων, χαρακτικών και άλλων έργων τέχνης του οίκου Πέτρος Βέργος. Στην οικογένεια Θεοδώρου μάλιστα βρίσκονται έργα των δύο Λέριων ζωγράφων.

Ο Βασίλειος Μαγιάσης

Ελλιπή είναι όσα γνωρίζουμε για τον ζωγράφο, ενώ δεν σώζεται και αρχείο του, όπως διαπιστώνει ο Θεοδώρου. Με καταγωγή των γονέων του από τη Λέρο, γεννήθηκε στο Κάιρο. Από παιδί έδειξε τις ικανότητές του στη ζωγραφική. Μετά από τις εγκύκλιες σπουδές του στην αιγυπτιακή γη, γύρω στο 1898 βρέθηκε στη Νάπολη, όπου σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της πόλης κοντά στον ζωγράφο θρησκευτικών και μυθολογικών σκηνών Domenico Morelli (1823-1901). Ακολούθησε μία ακόμα εκπαιδευτική περίοδος με επισκέψεις μουσείων και πινακοθηκών σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, χωρίς να μπορούμε να έχουμε σαφή δεδομένα.

Στο Κάιρο τον συναντάμε πάλι το 1904 να εκθέτει έργα του. Με αυτήν την αφορμή ο ήδη σημαντικός ομότεχνός του Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909) σημειώνει επίδραση των πουαντιγιστών ζωγράφων, Γάλλων που ονομάστηκαν έτσι, επειδή στις συνθέσεις τους οι πινελιές είναι στιγμογραφικές. Εξέθεσε επίσης στο Κάιρο το 1909 και το 1910, καθώς και στη Βουδαπέστη το 1911. Το 1913 παρουσίασε έργα του στην έκθεση των Ανεξάρτητων στο Άμστερνταμ και ίσως από τότε ή νωρίτερα ζούσε με την Ολλανδή σύζυγό του στις Βρυξέλλες, όπου διακρίθηκε.

Το 1914 επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Δεν άργησε και λόγω του ευπροσήγορου χαρακτήρα του να διακριθεί στους φιλότεχνους κύκλους. Απέκτησε φιλίες με εικαστικούς καλλιτέχνες, όπως με τον ζωγράφο Σταύρο Παπαναγιώτου (1885-1955), ο οποίος νυμφεύθηκε τη χήρα του φίλου του, και με τον γλύπτη Κώστα Δημητριάδη (1879-1943) με τον οποίον έγινε και κουμπάρος.

Δραστηριοποιήθηκε στον Σύνδεσμο Ελλήνων Καλλιτεχνών και έλαβε μέρος σε όλες τις εκθέσεις του από το 1915 έως το 1926 – το 1918 εξελέγη αντιπρόεδρός του, με πρόεδρο τον επίσης Λέριο αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Νικολούδη (1874-1944)

Η βοήθεια του Κοσμά Στάθη

Συνδέθηκε με εμπόρους τέχνης, όπως ο Κοσμάς Στάθης (1869-1958), που διατηρούσε από το 1920 κατάστημα σε διώροφη μονοκατοικία στο τέρμα της οδού Φιλελλήνων, δίπλα στο φωτογραφείο του ονομαστού στο Λονδίνο και στη Σμύρνη, διάσημου για τη φωτογραφία του Ινδού φιλόσοφου Κρισναμούρτι (1895-1986), Γεώργιου Ι. Μπούκα (Geo Boucas, 1879-1940), υποστηρίζοντας και νεότερους καλλιτέχνες. Μαθητής του Νικηφόρου Λύτρα (1832-1904) στο Σχολείο των Τεχνών της Αθήνας, ο Στάθης εγκατέλειψε τη ζωγραφική, διαπρέποντας στο εμπόριο της τέχνης.

«Ακούραστος αλώνιζε την Αθήνα με το τσιμπούκι του μόνιμα στο στόμα καλοταπωμένο με ντόπιο σέρτικο καπνό. Άρχιζε απ’ το πρωί κι ώς αργά το βράδυ μπαινόβγαινε στα εργαστήρια των καλλιτεχνών και τα κορνιζάδικα για να καταλήξει στα σπίτια των πελατών του που τον κρατούσαν για υψηλή συζήτηση στην τέχνη γύρω από τους Έλληνες καλλιτέχνες και τα έργα τους τα οποία ένιωθε όσο κανείς, γιατί ο ίδιος ήταν καλλιτέχνης κι αφάνταστα ευαίσθητος άνθρωπος, γι’ αυτό ήταν απίστευτα πειστικός έμπορος…», θυμόταν ο ζωγράφος Κώστας Ηλιάδης (1903-1991) στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του “Ο κόσμος της τέχνης στο Μεσοπόλεμο” (Πελασγός, Αθήνα 1978).

Ο Στάθης εξέθεσε έργα του Μαγιάση το 1931. Άλλη έκθεση έργων του έγινε το 1934 στην Καλλιθέα, ενώ το 1958 εκτέθηκαν κατάλοιπα του εργαστηρίου του στο εργαστήριο του ζωγράφου γιου του.

Πολλά αλλά όχι μελετημένα έργα

Ο Βασίλειος Μαγιάσης έφυγε νέος, φθισικός, στη Λέρο. Μεταθανάτια έκθεση εκατόν τριάντα πέντε τοπιογραφικών και θαλασσογραφικών έργων του οργάνωσε το 1927 στο ξενοδοχείο της Πλατείας Ομονοίας Μπάγκειον η σύζυγός του, με πλήθος κόσμου στα εγκαίνια.

Η έκθεση ανέδειξε τη στάθμη του άτυχου εικαστικού δημιουργού, που υπήρξε πολύ εργατικός και ταχύς. Τριακόσιοι τριάντα επτά πίνακές του έχουν θέματα θαλασσινά τοπία, ανατολίτικα θέματα, θρησκευτικές σκηνές και ηθογραφικές συνθέσεις, απόψεις μονών της Σάμου και της Πάτμου. Δυστυχώς όμως τα λιγοστά δημοσιευμένα έργα του δεν έχουν από τον ίδιον ή από τεχνοϊστορική μελέτη χρονολογηθεί. Χαρακτηριστικό της παραγνώρισής του είναι και το ότι στην έκθεση Ελλήνων καλλιτεχνών που εργάστηκαν στην Αίγυπτο από το 1860 έως το 1920, η οποία είχε οργανωθεί στην Εθνική Πινακοθήκη το 1983, δεν αναφέρεται…

Στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών έχει περιέλθει το 1990 από δωρεά του γιου του Κοσμά Στάθη, καθηγητή της Ανοργάνου Χημείας στο ΕΚΠΑ Ελευθέριου Στάθη (1903-1990), με παρότρυνση της αδελφής του, δύο έργα του Βασίλειου Μαγιάση, το ένα τοπίο από την Τύνιδα μάλλον και το άλλο ακροθαλασσιά, που δείχνουν τη γραφή του στο κλίμα του Ανατολισμού και της ιμπρεσιονιστικής αντίληψης στα χρώματα (Δημήτρη Παυλόπουλου, “Συλλογή Στάθη”, Αθήνα 1993). Να σημειώσουμε ότι περίπου το 1920 ήταν δάσκαλος του Νικολή Χατζηκυριάκου-Γκίκα (1906-1994), που έμαθε κοντά του να χειρίζεται τα ελαιοχρώματα, να πλάθει ουρανούς και να αναμιγνύει τόνους, ζωγραφίζοντας πάντα στο ύπαιθρο.

Ο Σταύρος Μαγιάσης

Γιος του Βασίλειου Μαγιάση, σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από το 1944 έως το 1950, συμμετέχοντας σε πολλές μεταπολεμικές πανελλήνιες και σε άλλες εκθέσεις. Το 1950 έργο του τιμήθηκε από το Σχέδιο Μάρσαλ. Μέλος της Ομάδας των 17 και του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος, ήταν επιπλέον αγιογράφος και συντηρητής έργων τέχνης.

Στη ζωγραφική του δεν απομακρύνθηκε από την παραστατικότητα, επηρεασμένος κάπως από την πατρική τοπιογραφία και θαλασσογραφία, προχωρώντας όμως και σε προσωπογραφίες και σε ανθογραφίες. Στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960 δεν έμεινε ασυγκίνητος από τον Αφηρημένο Εξπρεσιονισμό, ενώ δοκίμασε τις δυνάμεις του και στη χαρακτική, δουλεύοντας με την τεχνική της μονοτυπίας.