“Ψυχώ”: Το διαχρονικό αριστούργημα του “μετρ του σασπένς”

“Η σιωπή των αμνών”, το διαχρονικό καλογραμμένο “Ψυχώ”, “Η φωλιά τού κούκου” και τόσα άλλα αθάνατα κινηματογραφικά δημιουργήματα καταδεικνύουν τού λόγου το αληθές: O φόβος για το διαφορετικό καλά κρατεί (σε διάφορες μορφές ανάλογα με τα χωροχρονικά συμφραζόμενα) και κάθε κοινωνία προβάλλει στα έργα μυθοπλασίας τις δικές της εμμονές, φοβίες, προκαταλήψεις…

Έτσι λοιπόν η ψυχαναλυτική εκδοχή των αρχών (και όλου) τού περασμένου αιώνα μέχρι τις ταραγμένες, φιλοπολεμικές, απάνθρωπες, μεταβατικές-μεταιχμιακές ημέρες μας, δεν «ξαναγράφει» τον Οιδίποδα μήτε τη Μήδεια. Η Φαίδρα είναι άλλου είδους σύμβολο. Είναι απλώς ένα πολιτισμικό αποτύπωμα ενός πολιτιστικού προϊόντος με τεράστια απήχηση στον κοινό Νού/Νόα.

Η νίκη αυτής τής δημιουργικής απόπειρας δεν έγκειται στα οικονομικά κέρδη (αυτά είναι απλώς μια ένδειξη) αλλά στη σωρεία τής ατέλειωτης σειράς των (εκουσίων τε και ακουσίων) μιμητών. Το επιδραστικό αποτύπωμα έναν αιώνα μετά είναι το ζητούμενο, το διακύβευμα το καλλιτεχνικό, το ποθητό αποτέλεσμα. Η καλλιτεχνική στοχοθεσία όμως ποικίλλει, όπως – άλλωστε – σε όλες τις επιχειρήσεις.

Ο μαιτρ τού τρόμου Άλφρεντ Χίτσκοκ απευθύνεται (συνειδητά, πιστεύω) στη μικρομεσαία αστική τάξη τής εποχής του. Αξιοποιεί στο έπακρο τις μεγαλοαστικές φαντασιώσεις της και την ανάγκη τής χρηματοθηρίας/χρησιμοθηρίας ως μέσον κοινωνικής ανόδου. Το ίδιο πράττει κι εδώ: ο μεσαιωνικού τύπου «πύργος» και τα σαράντα (κλεμμένα) χιλιάρικα συναντώνται μοιραία κι αυτός που χάνει δεν είναι ο συμβολοποιημένος «φεουδάρχης».

Για την ακρίβεια, είναι όλες και όλοι χαμένοι. Μήπως ο Χίτσκοκ αποδομεί το περίφημο «αμερικάνικο όνειρο»; Δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο ήταν στο επίκεντρο των προθέσεών του, όμως μια τέτοια σκέψη αποτελεί μια νόμιμη (εν πολλοίς και κατά τα άλλα) σύγχρονη προβολή δικών μας εμμονών, φαντασιώσεων, προκαταλήψεων, φοβιών…

Δείτε αυτή την ταινία ξανά και μανά, ειδικά εάν την θυμάστε απέξω: θα παρατηρήσετε λεπτομέρειες που καταδεικνύουν ότι κανένας μεγάλος διαχρονικός δημιουργός δεν αφήνει τίποτα στην τύχη. Παράδειγμα: όταν ο ξενοδόχος δίνει στο υποψήφιο θύμα του το ένα κλειδί τού δωματίου, ο φακός εστιάζει στο βλέμμα του και στην κλειδοθήκη όπου φαίνεται το άλλο, δεύτερο κλειδί… Και πολλά άλλα, παρόμοια ή μη.

Και μην μου πείτε για μοντερνιστική θολότητα και για μετανεωτερική ελευθεριότητα, γιατί αυτό που είναι καλοχτισμένο αντέχει στον Χρόνο κι όχι το αποδομημένο, το εξ ορισμού κατεστραμμένο…

Αλλά αυτά είναι δικά μου λόγια. Ο Πανδαμάτωρ Χρόνος θα δείξει. Ενδεικτική είναι (και) η ονοματοθεσία στο τεχνουργημένο πολυεπίπεδο “Ψυχώ”: το επώνυμο Κρέιν/CRANE παραπέμπει στο αποδημητικό (βαλσαμωμένο) πτηνό (με το πολυσήμαντο όνομα) γερανός αλλά και στο κρανίο (crâne). Τίποτα δεν αφήνει στην Τύχη ο συνειδητός δημιουργός. Αλλιώς θα έπαιζε τζόγο…

Ψυχώ

Psycho
1960
Α/Μ
Διάρκεια: 109′
5
Τρόμου
Aμερικανική

Έχοντας κλέψει ένα υψηλό χρηματικό ποσό από το αφεντικό της στο Φίνιξ, η Μάριον Κρέιν φεύγει οδικώς για την Καλιφόρνια. Θα σταματήσει σε ένα επαρχιακό μοτέλ, το οποίο διευθύνει ο μοναχικός νεαρός Νόρμαν Μπέιτς, ο οποίος ζει με τη μητέρα του. Όταν αποσυρθεί στο δωμάτιό της και κρύψει τα χρήματα, η Μάριον θα μπει στο ντους…

Σκηνοθεσία:
Άλφρεντ Χίτσκοκ
Με τους:
Άντονι Πέρκινς
Τζάνετ Λι
Βέρα Μάιλς
Τζον Γκάβιν
Ιζαμπέλ Αντζανί