Τρεις διαφορετικοί κόσμοι στο Μουσείο Παιγνιδιών Μπενάκη

Οι τρεις ώρες στο Μουσείο Παιγνιδιών Μπενάκη της Αττικής αποδείχθηκαν ουσιαστικές για ένα ταξίδι, όχι στην χαμένη παιδικότητα μας, αλλά στην εμβάθυνση της γνώσης, της αξίας του παιγνιδιού από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Για τα “μεγάλα παιδιά” δεν είναι η βόλτα σε ένα μουσείο απλά, αλλά ένα βαθιά συναισθηματικό ταξίδι, που λειτουργεί σαν… μηχανή του χρόνου, που ξυπνά αναμνήσεις, συγκινήσεις και ίσως μια γλυκιά νοσταλγία για τα χρόνια της δικής τους αθωότητας…

Βρέθηκα σε αυτό το ιδιαίτερο Μουσείο Μπενάκη, που ήδη ξεχωρίζει με τις διαρκείς μεταμορφώσεις του, από την εποχή που το όραμα του Άγγελου Δεληβορριά έμοιαζε σχεδόν ουτοπικό, μέχρι τη σημερινή του καταλυτική παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα και παρακολουθώ τις δράσεις, τις προτάσεις του με την εγκυρότητα ενός από τους πιο σημαντικούς Οργανισμούς της χώρας.

Το Μουσείο, δωρεάν της Μαρίας Αργυριάδη, άνοιξε τις πύλες του για το κοινό το 2017 και συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες συλλογές, όχι μόνο της Ευρώπης. Περιλαμβάνει πάνω από 30.000 παιγνίδια, αλλά και έντυπα, παιδικά ρούχα, βιβλία, χρηστικά αντικείμενα παιδικής ηλικίας από Ελλάδα, Αφρική, Ασία, Ευρώπη, Αμερική, με εκθέματα που ξεκινούν από την αρχαιότητα και φθάνουν ως το 1970, ενώ πληθώρα αντικειμένων φυλάσσονται σε άλλους χώρους.

Το Μουσείο Μπενάκη έζησε μοναδικές φάσεις μέχρι τη σημερινή του μορφή, όπως την επέκταση της Κουμπάρη, τη δημιουργία της Πειραιώς, το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης, το Μουσείο Παιχνιδιών, τις μεγάλες εκθέσεις, τις διεθνείς συνεργασίες, τις στιγμές θριάμβου, αλλά και τις περιόδους που όλα έμοιαζαν να κρέμονται από μια εύθραυστη κλωστή.

Από την υποδοχή με την έκδοση του εισιτηρίου, τα χαμόγελα και το καλωσόρισμα που εισπράττεις, καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι σε ένα χώρο με υψηλή αισθητική και αγάπη σε αυτούς που τον διακονούν για να ταξιδέψεις σε εποχές, να ανασύρεις μνήμες, να μάθεις απίθανες πληροφορίες που σχετίζονται με την γλύκα του παιγνιδιού, την εξάσκηση του μυαλού, την ουσία της ανέμελης συνεύρεσης, την αξία του χρόνου σε ό,τι γαληνεύει κι ομορφαίνει την ψυχή, ανεξαρτήτως ηλικίας. Εξ άλλου ο πολιτισμός και η τέχνη είναι το τεράστιο κεφάλαιο της πανέμορφης πατρίδας μας, που επιβεβαιώνεται ακόμη μια φορά σε αυτή την περιπλάνηση, στους τρεις ορόφους του αρχοντικού, που στεγάζει το Μουσείο.

 

Το κτήριο, που παραπέμπει σε πύργο της περιόδου 1897-1900, δωρεά της Βέρας Κουλούρα, που ικανοποίησε την επιθυμία του συζύγου της, πλοιάρχου Αθαν. Κουλούρα, συνδυάζει την αρχιτεκτονική του νεογοτθικού μπαρόκ και art nouveau στοιχεία, ενώ από την ταράτσα του προσφέρει υπέροχη θέα στο Παλαιό Φάληρο. Οι σκέψεις για επέκτασή του υπάρχουν, όπως και οι μελέτες, γιατί ήδη τα εκθέματα αρχίζουν να ασφυκτιούν. Η συλλογή που εκτίθεται ξεπερνά τα 3500 αντικείμενα, ενώ η κατοχή που φυλάσσεται σε άλλους χώρους είναι τεράστια.

Τα εκθέματα του μουσείου

Οι επιμελητές της έκθεσης λίγοι, αλλά τόσο ουσιαστικοί, βοηθούν στο να ξεναγηθείς στο διάβα της ιστορίας του από την αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τους μεταβυζαντινούς χρόνους, που δείχνει ότι η ανάγκη των παιδιών για παιγνίδι ήταν διαχρονική. Να θαυμάσεις την αισθητική, τα πιο σπάνια εκθέματα, την κούκλα της σπουδαίας συγγραφέως Πηνελόπης Δέλτα, άλλες πανέμορφες κούκλες με κεφάλι από πορσελάνη, διάσημων οίκων κούκλες, όπως Jumeau, Kestner, Bri με γοητευτικό βλέμμα και μάτια από φυσητό γυαλί, ρούχα από αυθεντικά μεταξωτά υφάσματα εποχής, σπάνια κουρδιστά τενεκεδένια παιγνίδια, σειρά από κουδουνίστρες, από φτωχικά παιγνίδια που δεν αγοράστηκαν από βιτρίνες, αλλά φτιάχτηκαν από κουρέλια, από τενεκεδάκια, καπάκια, ξύλα, καρούλια, δίνοντας χαρά στα παιδιά.

Θα αφιερώσετε νοσταλγικό χρόνο στην ενότητα της σχολικής ζωής, στα τετράδια, τις ποδιές, τις πλάκες γραφής, τα όργανα διδασκαλίας, τους χάρτες, τα πρώτα παραμύθια, επιτραπέζια παιγνίδια γνώσεων, τα αλφαβητάρια του 19ου αιώνα για τα παιδιά των αστικών τάξεων, αλλά και αντικείμενα και ρούχα των παιδιών της πρώην Βασιλικής οικογένειας της Ελλάδας. Το ταξίδι στο Μουσείο παιγνιδιών προσφέρει πληροφορίες από ένα παγκόσμιο μικρό γραφικό κόσμο της “χρυσής” εποχής του ευρωπαϊκού βιομηχανικού παιγνιδιού, κυρίως της Γαλλίας, Γερμανίας και Αγγλίας, αλλά και από Αμερική, Ασία και Αφρική.

Υπάρχει και ενότητα αφιερωμένη σε σπάνιες φιγούρες του Θεάτρου Σκιών με φιγούρες από δέρμα, χαρτόνι κι άλλα υλικά του Καραγκιόζη και των ηρώων του φτιαγμένες από γνωστούς καραγκιοζοπαίχτες, όπως και μια πλειάδα σε κουζινικά, μικρογραφίες σπιτιών, κουρδιστά παιγνίδια αεροπλάνα, τρένα, αυτοκίνητα, φυσικά Lego, Barbie, επιτραπέζια παιγνίδια.

Η συλλογή αυτή καταδεικνύει το πάθος της δωρήτριας Μαρίας Αργυριάδη να λειτουργεί όχι μόνο ως συλλέκτρια, αλλά κυρίως ως ερευνήτρια ξεκινώντας από δύο αρκουδάκια που είχε βρει παράξενα στα σκουπίδια και μερικές κούκλες που αγόρασε από το Μοναστηράκι. Για δεκαετίες ταξίδευε στις ευρωπαϊκές αγορές αρχαιοτήτων και στη συνέχεια σε όλο τον κόσμο, συμμετείχε σε διεθνείς δημοπρασίες για να αποκτήσει καλοδιατηρημένα παιγνίδια, πορσελάνινες κούκλες, να διασώσει οικογενειακά κειμήλια ανθρώπων που κουβαλούσαν μια μοναδική προσωπική ιστορία.

Τα φρόντιζε, τα μελετούσε, ήταν μέλος της Διεθνούς Ένωσης Συλλεκτών Κούκλας, ενώ συνέγραψε μελέτες, βιβλία για την ιστορία του ελληνικού παιγνιδιού, που για να διατηρηθεί το παιγνίδι ως καθρέφτης της κοινωνίας. Την γοήτευαν τα παιγνίδια που ήταν φθαρμένα από την χρήση, μια κούκλα με χαλασμένα ρούχα, ένα αρκουδάκι με κομμένο αυτί, που κουβαλούσαν την ενέργεια το παιγνίδι και την αγάπη του παιδιού που τα είχε κρατήσει.

Δανείζομαι απόσπασμα από δήλωση της όταν έκανε την δωρεά την ημέρα των εγκαινίων. «Τα παιγνίδια αυτά δεν μου ανήκουν. Ανήκουν σε όλα τα παιδιά του κόσμου που έπαιξαν με αυτά, που τα αγάπησαν, που έκλαψαν γι αυτά. Εγώ απλά ήμουν ο φύλακας άγγελος τους για ένα διάστημα. Η θέση τους είναι σε ένα μουσείο για να μπορούν να τα βλέπουν όλα τα παιδιά και να ταξιδεύουν στον κόσμο του ονείρου». Έφυγε από την ζωή ένα χρόνο μετά την λειτουργία του Μουσείου της στις 13 Ιουνίου το 2018 σε ηλικία 72 ετών βλέποντας να πραγματοποιείται το όνειρο της ζωής της, την συλλογή της να αποκτά το μόνιμο και πανέμορφο σπίτι της.

Εκεί υλοποιούνται πολλά εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα με παιδιά από προνήπια, μέχρι και μαθητές της Στ’ Δημοτικού προσαρμοσμένα στο πλαίσιο να “μπούμε στα παπούτσια” παιδιών μιας άλλης εποχής, κάτι που το διασκεδάζουν αφάνταστα, όπως θα μου πουν, ενώ και τα διαδραστικά παιχνίδια είναι απόλυτα προσβάσιμα σε παιδιά με αναπηρίες, ή μαθησιακές δυσκολίες.

Θα άξιζε σε αυτή την παρουσίαση να γίνει αναφορά στον υπέροχο και συντηρημένο χώρο του μουσείου με τα εντυπωσιακά ζωγραφισμένα ταβάνια, τα περίτεχνα γύψινα, τους αυθεντικούς πολυελαίους που κρέμονται από την οροφή, το χειροποίητο τζάκι με τις ανάγλυφες διακοσμήσεις, έργο τέχνης από μόνο του, τις ξύλινες εσωτερικές σκάλες και σε άλλες λεπτομέρειες, που γίνονται επίσης αντικείμενο προσοχής και φωτογράφησης.

Η χρήσιμη πληροφορία του ρεπορτάζ είναι ότι θα προλάβετε το Μουσείο Παιγνιδιών στο Παλαιό Φάληρο ανοικτό, να το απολαύσετε μέχρι τέλος Ιουλίου, μετά παραμένει κλειστό για το μήνα Αύγουστο και ξανανοίγει τον Σεπτέμβρη με ωράριο λειτουργίας από Πέμπτη έως και Κυριακή κάθε εβδομάδα από τις 10π.μ.-18μμ.