Γεραπετρίτης: Έχει καταρρεύσει ο διάδρομος των σιτηρών – Νέα συμφωνία αναζητά η Τουρκία

Μιλώντας στις 18 Σεπτεμβρίου στη Σχολή Παγκόσμιων Υποθέσεων και Δημόσιας Πολιτικής Munk του Πανεπιστημίου του Τορόντο, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης συνέδεσε τις διαταραχές που προκαλεί ο πόλεμος στην Ουκρανία με την αυξανόμενη απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια.

«Αν δει κανείς τι συμβαίνει τώρα στην Ουκρανία, υπάρχει μια τεράστια κρίση όσον αφορά τα σιτηρά», δήλωσε, προσθέτοντας ότι ο διάδρομος των σιτηρών «έχει ουσιαστικά καταρρεύσει». Ο Γεραπετρίτης δεν διευκρίνισε, ωστόσο, σε ποια συμφωνία για τη θαλάσσια διακίνηση των σιτηρών αναφερόταν.

Η Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας, με τη μεσολάβηση της Τουρκίας και των Ηνωμένων Εθνών, τερματίστηκε όταν η Ρωσία αποχώρησε από αυτήν τον Ιούλιο του 2023. Στη συνέχεια, η Ουκρανία δημιούργησε τη δική της διαδρομή εξαγωγών κατά μήκος των δυτικών ακτών της Μαύρης Θάλασσας, η οποία εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις σε πλοία και λιμενικές υποδομές.

Ο Γεραπετρίτης προειδοποίησε επίσης ότι η διατάραξη των εξαγωγών σιτηρών θα μπορούσε να οδηγήσει σε «αύξηση των τιμών όλων των βασικών τροφίμων». Οι δηλώσεις του έγιναν μία ημέρα μετά τη δημοσιοποίηση της τελευταίας πρωτοβουλίας της Τουρκίας για τη Μαύρη Θάλασσα. Η Άγκυρα έχει διαβιβάσει στη Ρωσία και την Ουκρανία σχέδιο μνημονίου με στόχο τον τερματισμό των επιθέσεων εναντίον πολιτικών πλοίων, έπειτα από μήνες συνομιλιών με τις δύο πλευρές.

Η τουρκική πρόταση για τη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα δεν αποτελεί απλή επαναφορά της συμφωνίας για τα σιτηρά του 2022.
Τούρκος διπλωμάτης δήλωσε ότι ο μηχανισμός αντλεί στοιχεία από εκείνη την πρωτοβουλία, ωστόσο το μνημόνιο δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα. Παραμένουν άλυτα ζητήματα που αφορούν την επαλήθευση, τις επιθεωρήσεις, καθώς και το καθεστώς των πλοίων που θεωρείται ότι μεταφέρουν στρατιωτικό υλικό ή φορτία διπλής χρήσης.

Η Άγκυρα προωθεί συμφωνία στη ναυσιπλοΐα

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε θέσει το ζήτημα της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα τόσο στη Μόσχα όσο και στο Κίεβο, πριν ακόμη εμφανιστεί το γραπτό σχέδιο. Μετά τις συνομιλίες του Ιουλίου με τον Ουκρανό υπουργό Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα, ο Φιντάν δήλωσε ότι η Τουρκία είχε συζητήσει και με τις δύο κυβερνήσεις το θέμα της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και υποστήριξε ότι οι θαλάσσιοι και ενεργειακοί στόχοι θα μπορούσαν να παραμείνουν εκτός των εχθροπραξιών ακόμη και χωρίς μια συνολική κατάπαυση του πυρός.

Ως παράδειγμα ανέφερε την προηγούμενη συμφωνία για τα σιτηρά, η οποία είχε επιτρέψει τη συνέχιση του εμπορίου μέσω μιας περιορισμένης συμφωνίας, παρά τη συνέχιση του πολέμου. Τον Αύγουστο, ο Φιντάν δήλωσε ότι η Τουρκία είχε προτείνει μορατόριουμ στις επιθέσεις στη θάλασσα. Μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου, ανέφερε ότι η Άγκυρα είχε λάβει απαντήσεις από τις δύο πλευρές και επεξεργαζόταν τις θέσεις τους.

Το γραπτό μνημόνιο που δημοσιοποιήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου επισημοποίησε αυτή τη διαδικασία, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων κλιμακώνονταν. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη χαρακτηρίσει την πολιτική ναυσιπλοΐα ως προτεραιότητα, μετά την επίθεση τον Ιούνιο σε πλοίο μεταφοράς ξηρού φορτίου τουρκικής ιδιοκτησίας, στα ανοικτά του ουκρανικού λιμανιού Τσορνομόρσκ.

Αυξάνεται το κόστος της ασφάλισης

Οι κίνδυνοι έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στο κόστος των θαλάσσιων μεταφορών. Η Επιτροπή Πολεμικών Κινδύνων του Λονδίνου διεύρυνε τη ζώνη υψηλού κινδύνου στη Μαύρη Θάλασσα, πέρα από τα ρωσικά και ουκρανικά παράκτια ύδατα, μετά τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων, λιμανιών και ενεργειακών υποδομών.

Η αναθεωρημένη ζώνη καλύπτει πλέον μεγαλύτερο τμήμα της λεκάνης της Μαύρης Θάλασσας, εξαιρώντας ωστόσο τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Γεωργίας. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν αυξηθεί σημαντικά, ανεβάζοντας το κόστος των μεταφορών σε μια θάλασσα-κλειδί για τις εξαγωγές σιτηρών και τη μεταφορά πετρελαίου.

Το εξαγωγικό δίκτυο της Ουκρανίας έχει επίσης αντιμετωπίσει επανειλημμένες διαταραχές. Οι επιθέσεις στις λιμενικές υποδομές, αλλά και τα προβλήματα συμφόρησης στις εναλλακτικές διαδρομές, έχουν προκαλέσει καθυστερήσεις στις μετακινήσεις των πλοίων και έχουν περιπλέξει τις εξαγωγές σιτηρών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ο Γεραπετρίτης δεν αναφέρθηκε στην τουρκική πρόταση για το μνημόνιο κατά την ομιλία του στο Τορόντο, ενώ η Αθήνα δεν έχει εκφράσει δημοσίως τη στήριξή της στην πρωτοβουλία. Η προειδοποίησή του διατυπώθηκε την ώρα που η Άγκυρα επιχειρούσε να μετατρέψει μήνες συνομιλιών με τη Ρωσία και την Ουκρανία σε ένα γραπτό πλαίσιο για την προστασία της πολιτικής ναυσιπλοΐας.

Το κρίσιμο ζήτημα για τα σιτηρά

Ερώτημα παραμένει ο τρόπος με τον οποίο θα ελέγχονται τα πλοία. Μια ενδεχόμενη συμφωνία θα πρέπει να προβλέπει έναν σαφή μηχανισμό ώστε να διακρίνονται τα εμπορικά πλοία από εκείνα που ενδέχεται να μεταφέρουν στρατιωτικό υλικό, ενώ παράλληλα να διασφαλίζεται η ελεύθερη ναυσιπλοΐα που ζητά η Ουκρανία.

Ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί αυτός ο μηχανισμός θα επηρεάσει την ασφάλεια των πλοίων, το κόστος των ασφαλίσεων και τη δυνατότητα συνέχισης των εξαγωγών σιτηρών, ανάλογα και με την πορεία του πολέμου.