Θα διαλυθεί ο ΟΗΕ σαν την Κοινωνία των Εθνών;

Ήδη διαφάνηκε η πολιτική που θα προσπαθήσουν να ακολουθήσουν οι ΗΠΑ υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ για μια παγκόσμια  New Order που με μονομερείς ενέργειες  θα στηρίζεται στο δόγμα της ισχύος του ισχυρότερου, όπως αυτό θα  διαμορφώνεται κατά περίπτωση από την “ηθική” και το “μυαλό” και μόνο του Ντόναλτ Τραμπ. Δηλαδή παραπάνω από την απόλυτη εξουσία, που στηρίζεται σε σύστημα κανόνων (δίκαιο), αλλά  κάτι σαν το “Etat c΄est moi” που όλα θα απορρέουν από τον ίδιο και τους κανόνες που θέτει ο ίδιος.

Σαφώς κατά την προσωπική μου γνώμη, οι παραπάνω δηλώσεις δεν είναι μόνο ένα καύχημα ενός ανθρώπου τρελαμένου από τη χαρά της εξουσίας, αλλά είναι κυρίως μια βολιδοσκόπηση των θεσμών των ΗΠΑ, που είχαν προβλεφθεί από το Σύνταγμα των ΗΠΑ και μέχρι τώρα λειτουργούσαν ικανοποιητικά, για τα όρια της μονομερώς και με την επίκληση της εκτάκτου ανάγκης άσκησης των εκτάκτων προεδρικών  εξουσιών.

Νομίζω όμως ότι, ακόμα και ανάμεσα στους βουλευτές και γερουσιαστές του κόμματός του και τους δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ και σε κάθε περίπτωση στο λαό των ΗΠΑ, υπάρχουν κάποιες δυνάμεις  που προβληματίζονται από τις μονομερείς ενέργειες του Τραμπ, που είναι αντίθετες στο Διεθνές και εσωτερικό δίκαιο των ΗΠΑ και που είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν παντός είδους δυσμενείς συνέπειες στις ΗΠΑ. Οι δυνάμεις αυτές  είναι σε θέση και πριν το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου να περιορίσουν την παντοδυναμία του Τραμπ. 

Σε κάθε περίπτωση, η πολιτική (διεθνής και εσωτερική) που ακολουθεί ο Τραμπ είναι ένα επικίνδυνο διακύβευμα, που αν ακολουθηθεί από ηγέτες άλλων μεγάλων δυνάμεων, που μέχρι τώρα τηρούν σώφρονα στάση, ενδεχόμενα να ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου, ελπίζω όμως χωρίς χρήση πυρηνικών όπλων γιατί υπάρχει ο φόβος των πυρηνικών αντιποίνων, που καμιά ασπίδα δεν μπορεί να αποκρούσει τελείως. Επομένως, γύρω από το διεθνές δίκαιο τίθεται το ερώτημα:

Ποιος μπορεί να το εφαρμόσει στην πράξη;

Το ερώτημα αυτό δεν είναι ρητορικό και διατυπώνεται χωρίς να αναμένεται απάντηση, αλλά για να τονίσει ένα σημείο έχοντας αυτονόητη την απάντηση, που στη παρούσα παγκόσμια  συγκυρία για την περίπτωση του Τραμπ είναι ότι κανένας δεν μπορεί να τον περιορίσει, γιατί είναι ξετρελαμένος από την απόλυτη εξουσία που ασκεί και σαν παίχτης δεν σταματά όταν κερδίζει. Από την άλλη πλευρά οι εσωτερικοί θεσμοί των ΗΠΑ, που θα μπορούσαν να ελέγξουν τη δράση του, δεν έχουν αντιδράσει ακόμα. Αυτήν τη στιγμή ολόκληρος ο πλανήτης αναμένει και κάποιοι στοιχηματίζουν για την επόμενη κίνησή του σε Κούβα, Κολομβία, Ιράν ή την κατάκτηση της Γροιλανδίας με κίνδυνο διάλυσης του ΝΑΤΟ, από το οποίο ο Τραμπ θέλει  να απεμπλακεί.

Με το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου και το μοίρασμα της Ευρώπης  από τους νικητές στη Γιάλτα έπρεπε να τεθεί τάξη στο χάος που προκάλεσε ο πόλεμος και να εξασφαλιστεί η ειρήνη. Προς τούτο δημιουργήθηκε ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) σε αντικατάσταση της Κοινωνίας των Εθνών, που έκλεισε τον ιστορικό της κύκλο. Με τον Πρόλογο του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών οι λαοί που τον υπογράφουν δηλώνουν:

«Είμαστε  αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες γενιές από τη μάστιγα του πολέμου, να διακηρύξουμε τη πίστη μας στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, στην αξιοπρέπεια και αξία του ανθρώπου και τα ίσα δικαιώματα μεταξύ μικρών και μεγάλων εθνών και να δημιουργήσουμε προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη και σεβασμός προς τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συνθήκες και άλλες πηγές του Διεθνούς Δικαίου». 

Σύμφωνα με το καταστατικό του ΟΗΕ, αρμόδιο για την τήρηση της ειρήνης παγκοσμίως είναι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο με αποφάσεις του έχει παρέμβει πολλές φορές  ειρηνευτικά σε τοπικές συγκρούσεις ή εμφύλιες ταραχές και με τους κυανόκρανους (στρατιώτες από ουδέτερα κράτη) εποπτεύει την τήρηση της ανακωχής ή παρεμβαίνει για το διαχωρισμό των εμπολέμων. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μετέχουν ως τακτικά μέλη πέντε μεγάλες δυνάμεις, που με το veto τους μπορεί να μπλοκάρουν οποιαδήποτε απόφαση.

Συνεπώς, τις μεγάλες δυνάμεις που διαθέτουν ατομικά  όπλα δεν μπορεί κανένας να τις περιορίσει παρά μόνο μέσα στα όρια που επιτρέπει η ισορροπία του τρόμου μέχρι την τήρηση των κόκκινων γραμμών που κάθε μια χαράσσει για τα συμφέροντά της ή των συμμάχων της, που ανενδοίαστα ξεπουλάνε σε μεταξύ τους deal. Οι χώρες  που δεν έχουν ατομικά όπλα επιζητούν οι ιδίες την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου για την προστασία τους, που συνήθως δεν παρέχεται με κλασσικό παράδειγμα την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, που για 50 χρόνια, παρά τις καταδίκες από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ παραμένει υπό τουρκική κατοχή, γιατί το Σ.Α. λόγω Veto δεν μπόρεσε να αποφασίσει κυρώσεις κατά της Τουρκίας.

Προς το δίκαιο της ζούγκλας

Διεθνές Δίκαιο είναι το σύνολο των διεθνών κανόνων, συμβάσεων ή συνθηκών, που διέπουν τις σχέσεις  μεταξύ κρατών, διεθνών οργανισμών και διεθνών νομικών οντοτήτων σε πολλούς τομείς, όπως της διεθνούς κυριαρχίας, του δικαίου της θάλασσας, της προστασίας του περιβάλλοντος, των μεταφορών, των διπλωματικών, εμπορικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών, του δικαίου του πολέμου, των αμάχων, των προσφύγων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κλπ. Επίσης καθορίζει τον τρόπο, τη διαδικασία και τα όργανα  που επιλύουν τις διαφορές, ελέγχουν την τήρηση των συνθηκών και επιβάλλουν κυρώσεις όπου προβλέπεται από τις διεθνείς συνθήκες, με την προϋπόθεση ότι η υπόλογος χώρα έχει προσχωρήσει σε αυτές. 

Φοβάμαι, ότι εάν ο Τραμπ και οι όμοιοι του συνεχίσουν να μη σέβονται το διεθνές δίκαιο, τότε ο ΟΗΕ θα έχει την  τύχη της Κοινωνίας των Εθνών που διαλύθηκε, αλλά, λόγω περικοπής των χορηγιών από τις ΗΠΑ, έχει ήδη  ατονήσει το σπουδαίο έργο, που πρόσφεραν οι οργανώσεις του ΟΗΕ στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό, στην υγεία και στη διατροφή ολοκλήρων πληθυσμών στην Αφρική. Εξάλλου, αν συνεχιστεί ο αναθεωρητισμός των διεθνών συνθηκών και επικρατήσει ο νόμος του ισχυρότερου, θα επιλύονται οι διαφορές μεταξύ κρατών με χρήση βίας και η ανθρωπότητα θα πάει σε πολλούς τομείς αιώνες πίσω.