“Βιολάντα”: Ένα προαναγγελθέν έγκλημα…

Η φονική έκρηξη στο εργοστάσιο Βιολάντα στα Τρίκαλα, που κόστισε τη ζωή σε πέντε εργαζόμενες γυναίκες και άφησε πίσω 11 παιδιά ορφανά, δεν ήταν ένα τυχαίο ή απρόβλεπτο δυστύχημα. Τα στοιχεία που βλέπουν το φως της δημοσιότητας αποκαλύπτουν ένα πλέγμα παραλείψεων, θεσμικών κενών και αποσπασματικών ελέγχων, που συγκροτούν μια συνολική εικόνα κρατικής αποτυχίας στην προστασία της ανθρώπινης ζωής στους χώρους εργασίας.

Πρόκειται για μια υπόθεση όπου, όπως προκύπτει, το κράτος γνώριζε, ή όφειλε να γνωρίζει, αλλά κανένας μηχανισμός δεν λειτούργησε έγκαιρα και αποτελεσματικά.

Πολύμηνη διαρροή προπανίου

Σύμφωνα με τα ευρήματα της Πυροσβεστικής και της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ), η έκρηξη δεν προκλήθηκε από μια αιφνίδια τεχνική αστοχία, αλλά από πολύμηνη διαρροή προπανίου, η οποία είχε οδηγήσει σε συσσώρευση αερίου στο υπέδαφος και σε υπόγειους χώρους της εγκατάστασης.

Η διαρροή στο “Βιολάντα” εντοπίστηκε έπειτα από εξειδικευμένους ελέγχους με χρήση αζώτου, ενώ διαπιστώθηκε εκτεταμένη διαφυγή προπανίου μέσα στο έδαφος, σε βάθος περίπου 60 εκατοστών. Το αέριο μετακινήθηκε υπόγεια σε απόσταση περίπου 25 μέτρων και συγκρατήθηκε σε κλειστό χώρο, όπου ένας σπινθήρας από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό ήταν αρκετός για να προκαλέσει τη φονική έκρηξη.

Οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 1.000 βαθμούς Κελσίου, δημιουργώντας κρατήρα στο έδαφος. Οι πέντε εργαζόμενες βρίσκονταν ακριβώς πάνω από το σημείο της έκρηξης.

Σοκάρουν μαρτυρίες στην “Βιολάντα”

Οι αποκαλύψεις της Πυροσβεστικής επιβεβαιώνουν τις μαρτυρίες εργαζομένων, οι οποίοι είχαν αναφέρει έντονη οσμή προπανίου στον χώρο του εργοστασίου, τουλάχιστον τις τελευταίες 15 ημέρες πριν την έκρηξη. Παρά τις προειδοποιήσεις, οι ανησυχίες φαίνεται πως υποβαθμίστηκαν ή αγνοήθηκαν, με υπευθύνους ασφαλείας της επιχείρησης να αποδίδουν τη μυρωδιά σε γειτονικό υπόνομο. Οι πέντε αισθητήρες ανίχνευσης προπανίου που υπήρχαν στο ισόγειο δεν ενεργοποιήθηκαν, καθώς –όπως αποδείχθηκε– η διαρροή προερχόταν από υπόγειο χώρο, όπου δεν υπήρχαν ανιχνευτές.

Ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα αποτελεί το ενδεχόμενο το υπόγειο, όπου συγκεντρώθηκε το προπάνιο, να ήταν μη δηλωμένο και να εμφανιζόταν ως “ανενεργό, με μικρή επισκεψιμότητα”. Στον χώρο αυτό δεν υπήρχαν ανιχνευτές αερίου, δεν είχαν ληφθεί ειδικά μέτρα εξαερισμού και είχε δηλωθεί ότι δεν διέρχονταν από εκεί σωληνώσεις προπανίου. Μετά το δυστύχημα, ωστόσο, διαπιστώθηκε διάχυση προπανίου μέσω ρωγμών στο έδαφος, καθώς και η ύπαρξη υπόγειων σωληνώσεων που τροφοδοτούσαν τους φούρνους του εργοστασίου.

Δεξαμενές και σωληνώσεις

Σύμφωνα με τα ευρήματα, υπήρχαν δύο υπέργειες δεξαμενές προπανίου χωρητικότητας 5.000 και 9.000 λίτρων, οι δεξαμενές φέρονται να μην είχαν δηλωθεί και η διασύνδεσή τους γινόταν μέσω υπόγειων σωληνώσεων, πρακτική που –σύμφωνα με ειδικούς– αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο συσσώρευσης αερίου.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί πυροτεχνουργοί και αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ, σε εγκαταστάσεις τέτοιου τύπου οι σωληνώσεις θα έπρεπε να είναι υπέργειες, ώστε σε περίπτωση διαρροής το αέριο να διαχέεται στο περιβάλλον και όχι να παγιδεύεται σε κλειστούς χώρους. Η κυβέρνηση, διά του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, παραδέχθηκε επί της ουσίας ότι:

• το ισχύον πλαίσιο αδειοδότησης (νόμοι 2016 και 2018) βασίζεται στη γνωστοποίηση δικαιολογητικών χωρίς προληπτικό έλεγχο,

• οι έλεγχοι γίνονται εκ των υστέρων,

• οι αρμοδιότητες είναι κατακερματισμένες μεταξύ Περιφέρειας, Δήμου, Πυροσβεστικής και Επιθεώρησης Εργασίας.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι: Κανένας φορέας δεν είχε συνολική εικόνα της εγκατάστασης, κανένας δεν έλεγξε ουσιαστικά αν όσα δηλώνονταν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα και κανένας δεν παρενέβη έγκαιρα, παρά τις ενδείξεις κινδύνου. Την ίδια στιγμή, η φράση του κυβερνητικού εκπροσώπου για «κίνημα τυμβωρύχων» έριξε φωτιά στην πολιτική αντιπαράθεση, με την κυβέρνηση να ακολουθεί την γραμμή άμυνας που έχει και για Τέμπη: Το δυστύχημα οφείλεται σε χρόνιες παθογένειες και η αντιπολίτευση κοιτά να επωφεληθεί με fake news και παραπληροφόρηση.

Αλγεινή εντύπωση προκάλεσαν οι δηλώσεις υπουργών που πριν ακόμα υπάρξει κάποιο πόρισμα από τις Αρχές, μιλούσαν για ένα από τα πιο σύγχρονα εργοστάσια στην Ελλάδα, τελευταίας τεχνολογίας κτλ. Σύσσωμα τα ρεπορτάζ όλων των τηλεοπτικών σταθμών και πολλά δημοσιεύματα του Τύπου μιλούν για κραυγαλέες ελλείψεις σε ζητήματα ασφαλείας, ενώ είναι αποκαλυπτικές μαρτυρίες εργαζομένων, αλλά καταγγελίες συνδικάτων.

Επιθεώρηση Εργασίας: Έλεγχος “στα χαρτιά”

Την ίδια στιγμή, η Επιθεώρηση Εργασίας, όπως προκύπτει από τις ίδιες τις κυβερνητικές δηλώσεις, έχει τυπική και όχι ουσιαστική αρμοδιότητα σε ζητήματα τεχνικής ασφάλειας, πυροπροστασίας και μηχανολογικών εγκαταστάσεων. Ελέγχει:

• αν υπάρχουν πιστοποιητικά,

• όχι αν αυτά ανταποκρίνονται στην πραγματική κατάσταση των εγκαταστάσεων.

Το αποτέλεσμα είναι ένας μηχανισμός που καταγράφει έγγραφα, αλλά αδυνατεί να αποτρέψει θανατηφόρους κινδύνους. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί στελέχωσης και αυξημένων ελέγχων, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο:
Γιατί δεν αποτράπηκε μια τραγωδία που, όπως όλα δείχνουν, εξελισσόταν επί μήνες;

Η επίκληση της Δικαιοσύνης, αν και θεσμικά αναγκαία, δεν αναιρεί την πολιτική και διοικητική ευθύνη ενός κράτους που: σχεδιάζει ελεγκτικά συστήματα χωρίς πρόληψη, διασπά την ευθύνη σε τόσους φορείς ώστε τελικά να μην την αναλαμβάνει κανείς και αφήνει εργαζόμενους εκτεθειμένους σε θανατηφόρους κινδύνους.

Βιολάντα: Πυρά της αντιπολίτευσης

Πολιτικές ευθύνες στην κυβέρνηση αποδίδει η αντιπολίτευση, με φόντο την αύξηση των εργατικών δυστυχημάτων, κατηγορώντας τη για αποδόμηση του εργατικού δικαίου και αμφισβητώντας την αξιοπιστία των επίσημων στοιχείων για την ασφάλεια στην εργασία. Δίνοντας τον τόνο της κριτικής, ο Νίκος Παππάς χαρακτήρισε την πολύνεκρη έκρηξη στο εργοστάσιο “Βιολάντα” υπόθεση που δεν μπορεί να εξαντληθεί σε εκφράσεις λύπης, σημειώνοντας ότι οι αποκαλύψεις για τις συνθήκες υγείας και ασφάλειας είναι συγκλονιστικές.

Έθεσε, παράλληλα, ευθέως ζήτημα πολιτικής λογοδοσίας, διερωτώμενος γιατί η αρμόδια υπουργός δεν εμφανίστηκε στη Βουλή για να δώσει εξηγήσεις, ενώ υπογράμμισε πως οι εργαζόμενοι συχνά σιωπούν μπροστά σε κινδύνους υπό τον φόβο της απόλυσης. «Ποιος θα απολογηθεί γι’ αυτό; Θα αναζητηθούν πολιτικές ευθύνες;» ανέφερε, κάνοντας λόγο και για “μαγείρεμα” των στοιχείων σχετικά με τα εργατικά δυστυχήματα, απαντώντας στις αιτιάσεις περί “εργαλειοποίησης” της τραγωδίας.

Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, ο Παύλος Γερουλάνος έκανε λόγο για σοβαρό έλλειμμα κοινοβουλευτικής ευθύνης εκ μέρους της συμπολίτευσης, καταγγέλλοντας αλλεπάλληλες δημόσιες παρεμβάσεις υπουργών για ζητήματα που αφορούν κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους της ΝΔ, οι οποίες –όπως σημείωσε– καταλήγουν σε διαρκή “αδειάσματα” εντός της κυβερνητικής παράταξης.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Νάσος Ηλιόπουλος από τη Νέα Αριστερά καταλόγισε στη ΝΔ αντικειμενική πολιτική ευθύνη, υποστηρίζοντας ότι έχει αποδομήσει τον χρόνο εργασίας και δεν έχει ενισχύσει επαρκώς την Επιθεώρηση Εργασίας. Επέκρινε, μάλιστα, τη μετατροπή της σε Ανεξάρτητη Αρχή, λέγοντας ότι χρησιμοποιείται ως άλλοθι αποποίησης κυβερνητικών ευθυνών, ενώ κατηγόρησε την πλειοψηφία ότι εξαιρεί συγκεκριμένες περιπτώσεις από την καταγραφή των εργατικών δυστυχημάτων, προκειμένου να εμφανίζει βελτιωμένα στατιστικά.

Σε υψηλούς τόνους κινήθηκε και η Ζωή Κωνσταντοπούλου, η οποία κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι υποκαταγράφει σκόπιμα την επισφάλεια στην εργασία, για να παρουσιάζει πλασματική εικόνα ασφάλειας. Αμφισβήτησε ευθέως τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς περί «ασφαλέστερων χωρών της Ευρώπης» και έκανε λόγο για πολιτική και ηθική κατάρρευση της συμπολίτευσης.