Η ΕΕ παίρνει το όπλο της κατά του Τραμπ!

Η ΕΕ αντιλαμβάνεται ότι οι αποτυχίες και τα πιεστικά προβλήματα του προέδρου Τραμπ εκτονώνονται προς το παρόν με επικοινωνιακά αντίμετρα του τύπου της απελευθέρωσης των αρχείων για τα άγνωστα εναέρια φαινόμενα, τα αγνώστου ταυτότητας ιπτάμενα αντικείμενα και τις εκθέσεις για την εξωγήινη ζωή. Ακόμη και η αερομαχία αμερικανικών F-16 των ΗΠΑ με κινεζικά μαχητικά στην Κίτρινη Θάλασσα σε αποστολή αναγνώρισης και δοκιμής της κινεζικής αεράμυνας, μπορεί να ενταχθεί στην επικοινωνιακή λογική του Τραμπ. Πάντως, η αποφασιστικότητα του Αμερικανού προέδρου φαίνεται να δοκιμάζεται στο Ιράν, όπου η επιθετική επίδειξη ισχύος δεν έχει φέρει ακόμη αποτελέσματα, ενώ η ασάφεια της αποστολής προκαλεί αμφίπλευρη αβεβαιότητα, κλίμα που διαπερνά και τις αγορές.

Έτσι, η Κριστίν Λαγκάρντ στη Διάσκεψη του Μονάχου ανακοίνωσε μια στρατηγική κίνηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας παγκόσμιας εμβέλειας. Αποφάσισε να επεκτείνει κατά 50 δισ. ευρώ τη διευκόλυνση ρευστότητας σε ευρώ προς όλες τις κεντρικές τράπεζες εκτός Ευρωζώνης, μέσω του μηχανισμού EUREP (που ίσχυε μόνο για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη). Δηλαδή, με εγγύηση την δέσμευση στην ΕΚΤ τίτλων σε ευρώ (ομόλογα κρατών και εταιρειών, μετοχές κλπ) οι κεντρικές εκτός ΕΕ τράπεζες θα μπορούν να αντλούν ευρώ με πράξεις repos, αντί να αναγκάζονται να πουλήσουν ευρωπαϊκά ομόλογα και μετοχές. Η χωρική και νομισματική αυτή επέκταση προσβλέπει στην σταθεροποίηση των αγορών και των ροών του εμπορίου, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει το ρόλο του ευρώ ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος.

Η συμμετοχή στο Eurogroup του υπουργού Οικονομικών του Καναδά François-Philippe Champagne, όπου συζητήθηκαν και οι παγκόσμιες ανισορροπίες, σχετίζονται με την απόφαση ΕΕ-Καναδά να συσφίξουν τις εμπορικές και αμυντικές τους σχέσεις. Η συμφωνία του περασμένου Ιουλίου για την αμυντική σύμπραξη και η συμμετοχή του Καναδά στο SAFE έχουν στρατηγική σημασία. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που ο Καναδάς εγκαταλείπει τα F-35, χάρις των σουηδικών Gripen. Η διεθνοποίηση του EUREP σχετίζεται ευθέως με τον Καναδά, αλλά και με τις νέες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ (Mercosur, Ινδία, Ινδονησία)…

Πλάι στην επέκταση του EUREP, στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Ινδίας, οι δύο πλευρές ερευνούν τη λειτουργική συμβατότητα (interoperability) μεταξύ των συστημάτων άμεσων πληρωμών, δηλ. του ευρωπαϊκού TARGET και του ινδικού UPI (Unified Payments Interface). Αν αυτό συμβεί, σημαίνει, πρώτον, παράκαμψη του SWIFT και δεύτερον, έμμεση πρόσβαση της ΕΕ στα υβριδικά συστήματα εκκαθάρισης πληρωμών των BRICS+. Προς αυτήν την κατεύθυνση, ο Γερμανός κεντρικός τραπεζίτης Joachim Nagel της Deutsche Bundesbank πιέζει πέρα από το ψηφιακό ευρώ της ΕΚΤ (CBDC) και στο άνοιγμα του ευρωσυστήματος και στα ιδιωτικά stablecoins.

Άνοιξε το μέτωπο Made in EU

Αυτές είναι μόνο μερικές εκφάνσεις της “αποσύνδεσης” (decoupling) της ΕΕ από τις ΗΠΑ, η οποία προσλαμβάνει συνεχώς νέες διαστάσεις σε εύρος και σε βάθος. Έτσι, αιφνιδιαστικά άνοιξε με σφοδρότητα το μέτωπο της “ευρωπαϊκής προτίμησης” του Made in EU (κατασκευασμένο στην ΕΕ) για προϊόντα και υπηρεσίες που προέρχονται από τους 27 και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ-Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν).

Στη Σύνοδο Κορυφής στις 19-20 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει μια βελτιωμένη “Πράξη Βιομηχανικής Επιτάχυνσης” (Industrial Accelerator Act) στο πλαίσιο της Συμφωνίας για την Καθαρή Βιομηχανία (Clean Industrial Deal), όμως έχουν ανακύψει αντιφάσεις σχετικά με το Made in EU καθώς υπάρχουν συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με διάφορες χώρες και ο περιορισμός στην ΕΕ και τον ΕΟΧ. Πρόκειται για ένα ακόμη πεδίο όπου Παρίσι και Βερολίνο δεν τα βρίσκουν. Αν και η ρήτρα “ευρωπαϊκής προτίμησης” έχει ενσωματωθεί σε όλα τα κοινοτικά προγράμματα, η “μάχη” δίνεται για την σχετική οδηγία με την οποία οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι θα ξεπεράσουν τα όποια προβλήματα.

Όμως, μπήκε σφήνα ο Τραμπ ο οποίος διεμήνυσε ότι η έκδοση της οδηγίας θα προκαλέσει προβλήματα στις χώρες-μέλη και κυρίως ότι, αν αυτή εφαρμοστεί στα αμερικανικά οπλικά συστήματα, θα υπάρξουν άμεσα αντίποινα κατά των ευρωπαϊκών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ. Οι Αμερικάνοι τρόμαξαν όταν διαπίστωσαν ότι στους όρους του δανείου των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία από τους Ευρωπαίους, υπάρχει ρήτρα που ορίζει ότι το 65% της αξίας του στρατιωτικού εξοπλισμού πρέπει να είναι Made in EU. Πάντως, κατά διαβολική σύμπτωση η ΕΚΤ επέβαλε πρόστιμο στην JP Morgan συνολικού ύψους 12,2 εκατ. ευρώ για εσφαλμένη αναφορά κινδύνου, το μεγαλύτερο πρόστιμο που έχει επιβάλει μέχρι τώρα.

Ενισχυμένη συνεργασία εντός ΕΕ;

Υπό την πίεση των καταστάσεων διαφαίνεται ότι αναζητούνται λύσεις με τη χρήση του μηχανισμού της “Ενισχυμένης Συνεργασίας” (Enhanced Cooperation – Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 20) που επιτρέπει σε μια ομάδα τουλάχιστον 9 χωρών να προχωρήσουν σε μια βαθύτερη ενοποίηση σε έναν συγκεκριμένο τομέα, όταν η ΕΕ ως σύνολο δεν μπορεί να καταλήξει σε συμφωνία. Προαπαιτείται να διαπιστωθεί αυτό από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ώστε να επιτρέψει την “Έσχατη Λύση” (Ultima Ratio) και υπό τον όρο ότι δεν θίγει την εσωτερική αγορά, ούτε την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή και επιπλέον, παραμένει εντός της δικαιοδοσίας της ΕΕ. Ο μηχανισμός της “Ενισχυμένης Συνεργασίας” έχει εφαρμοστεί σε αρκετές περιπτώσεις με σημαντικότερες την συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) και με κάποιες επιπλέον προϋποθέσεις στον τομέα της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).

Έτσι, με πρωτοβουλία των έξι μεγαλύτερων οικονομιών της Ένωσης (Ε6 – Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία, Πολωνία, Ισπανία) προωθείται συνεργασία για τον καλύτερο συντονισμό σε βασικούς τομείς προτεραιότητας, όπως την ένωση των επενδύσεων, τις πρώτες ύλες, την τροφοδοτική αλυσίδα και τις αμυντικές δαπάνες. Η “πρωτοβουλία” δεν έχει ακόμη εξελιχθεί σε “Ενισχυμένη Συνεργασία”, αλλά προβάλλεται για να συμπαρασύρει και άλλες χώρες που έχουν ενδοιασμούς για τα συμφέροντά τους.

Εκεί που φαίνεται ότι θα δοκιμαστεί ο μηχανισμός της “Ενισχυμένης Συνεργασίας” θα είναι στη συγκρότηση μιας ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής. Ο καγκελάριος Μερτς την επιδιώκει πρώτον, γιατί δεν θέλει να καλυφθεί από τη γαλλική πυρηνική ομπρέλα, ενώ παράλληλα διαβεβαιώνει ότι δεν θέλει να υποχρεωθεί η Γερμανία να σκεφτεί την απόκτηση δικού της, ανεξάρτητου πυρηνικού οπλοστασίου. Ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν που έχει υποσχεθεί την ανακοίνωση του νέου πυρηνικού δόγματος της Γαλλίας στις αρχές του 2026, φαίνεται ότι το συζητάει υπό τον όρο ότι η χώρα του θα κρατάει το κουμπί…