Κλιμακώνεται η ένταση ανάμεσα σε Πακιστάν και Αφγανιστάν – Διεθνής ανησυχία

Τα ξημερώματα της Παρασκευής (27/2), το Πακιστάν εξαπέλυσε αεροπορικούς βομβαρδισμούς σε στόχους εντός αφγανικού εδάφους, απαντώντας σε επιθέσεις που – σύμφωνα με το Ισλαμαμπάντ – είχαν προηγηθεί από δυνάμεις των Αφγανών Ταλιμπάν κατά μήκος των συνόρων. Η ανταλλαγή πυρών και επιδρομών αναζωπυρώνει τους φόβους για μια σύγκρουση διαρκείας, σε μια περιοχή που εδώ και δεκαετίες λειτουργεί ως γεωπολιτικό ρήγμα ανάμεσα στη Νότια και την Κεντρική Ασία.

Το χρονικό των τελευταίων 48 ωρών

Η ένταση κλιμακώθηκε το απόγευμα της Πέμπτης, όταν η κυβέρνηση των Ταλιμπάν ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε επίθεση σε πακιστανικές στρατιωτικές θέσεις κοντά στα σύνορα. Σύμφωνα με αφγανικές πηγές, συγκρούσεις σημειώθηκαν σε μια εκτεταμένη ζώνη που περιλαμβάνει τις επαρχίες Νανγκαρχάρ, Κουνάρ, Χοστ και Πακτίκα.

Το Πακιστάν αντέδρασε άμεσα, κατηγορώντας τους Ταλιμπάν για «απρόκλητα πυρά» στη βορειοδυτική επαρχία Χιμπέρ Παχτούνκβα. Μέσα σε λίγες ώρες, πακιστανικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν βομβαρδισμούς στην Καμπούλ αλλά και στις παραμεθόριες επαρχίες Κανταχάρ και Πακτίκα. Παράλληλα, αναφέρθηκαν επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, με το Ισλαμαμπάντ να δηλώνει ότι απέτρεψε πλήγματα σε πόλεις όπως η Αμποταμπάντ και η Νούσερα.

Ιδιαίτερη ένταση καταγράφηκε κοντά στο κομβικό πέρασμα Τορκάμ, που συνδέει την Πεσαβάρ με την Τζαλαλαμπάντ και αποτελεί βασική αρτηρία εμπορίου και μετακινήσεων. Η περιοχή μετατράπηκε σε πεδίο ανταλλαγής πυρών, με τις δύο πλευρές να δίνουν αντικρουόμενες εκδοχές για τις απώλειες.

Αντικρουόμενοι ισχυρισμοί και πολεμική ρητορική

Όπως σε κάθε προηγούμενο γύρο έντασης, έτσι και τώρα, Καμπούλ και Ισλαμαμπάντ κατηγορούν αμοιβαία η μία την άλλη για την έναρξη των εχθροπραξιών. Πακιστανοί αξιωματούχοι κάνουν λόγο για «συντριπτική απάντηση» σε εχθρική πρόκληση, ενώ η αφγανική πλευρά υποστηρίζει ότι αντέδρασε σε πακιστανικές επιθέσεις που προκάλεσαν θύματα μεταξύ αμάχων.

Η ρητορική έχει οξυνθεί επικίνδυνα. Από το Πακιστάν διατυπώθηκαν δηλώσεις περί «ανοιχτού πολέμου», ενώ εκπρόσωποι των Ταλιμπάν διαμηνύουν ότι δεν επιδιώκουν γενικευμένη σύγκρουση, αλλά «θα ανταποδώσουν σε κάθε επίθεση». Η ανταλλαγή απειλών δημιουργεί κλίμα αστάθειας που δυσχεραίνει οποιαδήποτε διπλωματική αποκλιμάκωση.

Η ιστορική διάσταση: Από στρατηγικοί εταίροι σε δύσπιστους γείτονες

Η ειρωνεία της σημερινής αντιπαράθεσης έγκειται στο γεγονός ότι το Πακιστάν υπήρξε επί δεκαετίες από τους βασικότερους υποστηρικτές των Αφγανών Ταλιμπάν. Από τη δεκαετία του 1990, το Ισλαμαμπάντ επένδυσε στη δημιουργία και ενίσχυση του κινήματος, επιδιώκοντας «στρατηγικό βάθος» απέναντι στην Ινδία.

Το 2021, όταν οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία μετά την αποχώρηση των δυτικών δυνάμεων, το Πακιστάν χαιρέτισε την εξέλιξη. Ωστόσο, οι προσδοκίες για μια απόλυτα φιλική κυβέρνηση στην Καμπούλ διαψεύστηκαν.

Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί η οργάνωση Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP), η οποία δρα εντός του Πακιστάν και κατηγορείται για αιματηρές επιθέσεις. Το Ισλαμαμπάντ ισχυρίζεται ότι η ηγεσία της TTP βρίσκει καταφύγιο στο Αφγανιστάν – κατηγορία που οι Ταλιμπάν απορρίπτουν. Από την άλλη, η Καμπούλ κατηγορεί το Πακιστάν ότι φιλοξενεί πυρήνες του Ισλαμικού Κράτους, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη τεταμένο κλίμα.

Η διεθνής ανησυχία

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία. Τα United Nations απηύθυναν έκκληση για άμεση αποκλιμάκωση, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο ανθρωπιστικής επιδείνωσης. Το Iran, που συνορεύει και με τις δύο χώρες, προσφέρθηκε να διαδραματίσει διαμεσολαβητικό ρόλο, ενώ η China ζήτησε αυτοσυγκράτηση, έχοντας στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή. Παράλληλα, η Saudi Arabia κινήθηκε διπλωματικά, επιδιώκοντας να αποτρέψει περαιτέρω αποσταθεροποίηση ενός βασικού της συμμάχου.

Η στρατιωτική πραγματικότητα

Σε επίπεδο ισχύος, η ανισορροπία είναι εμφανής. Το Πακιστάν διαθέτει περισσότερους από 600.000 εν ενεργεία στρατιωτικούς, σύγχρονη αεροπορία με εκατοντάδες μαχητικά αεροσκάφη, τεθωρακισμένα και – το σημαντικότερο – πυρηνικό οπλοστάσιο. Οι Ταλιμπάν, με δύναμη περίπου 170.000 ανδρών, έχουν περιορισμένα αεροπορικά μέσα και σαφώς μικρότερη υλικοτεχνική υποστήριξη.

Ωστόσο, η εμπειρία τους στον ανταρτοπόλεμο και η γνώση του ορεινού εδάφους καθιστούν κάθε ενδεχόμενη σύγκρουση ασύμμετρη και απρόβλεπτη. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και χωρίς γενικευμένο πόλεμο, μια παρατεταμένη φάση διασυνοριακών επιθέσεων μπορεί να αποσταθεροποιήσει σοβαρά ολόκληρη την περιοχή.

Ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι

Η τρέχουσα κρίση δεν είναι απλώς ακόμη ένα επεισόδιο σε μια μακρά ιστορία εντάσεων. Η στοχοποίηση – σύμφωνα με αναλύσεις – ακόμη και εγκαταστάσεων που συνδέονται άμεσα με την κυβέρνηση των Ταλιμπάν υποδηλώνει ποιοτική αναβάθμιση της αντιπαράθεσης.

Αν δεν υπάρξει άμεση αποκλιμάκωση, ο κίνδυνος μετατροπής των μεθοριακών συγκρούσεων σε ευρύτερη στρατιωτική αναμέτρηση παραμένει υπαρκτός. Και σε μια περιοχή όπου τα σύνορα αμφισβητούνται, οι ένοπλες οργανώσεις κινούνται με σχετική ευκολία και οι παλιές συμμαχίες έχουν μετατραπεί σε καχυποψία, ένα λάθος βήμα μπορεί να αποδειχθεί καταλυτικό.

Η Νότια Ασία βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι – και το ερώτημα δεν είναι αν η ένταση θα συνεχιστεί, αλλά μέχρι πού μπορεί να φτάσει.